౬. పియఞ్జహత్థేరగాథావణ్ణనా

ఉప్పతన్తేసు నిపతేతి ఆయస్మతో పియఞ్జహత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? సోపి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం పుఞ్ఞం ఉపచినన్తో ఇతో ఏకనవుతే కప్పే విపస్సిస్స భగవతో కాలే హిమవన్తే రుక్ఖదేవతా హుత్వా పబ్బతన్తరే వసన్తో దేవతాసమాగమేసు అప్పానుభావతాయ పరిసపరియన్తే ఠత్వా ధమ్మం సుత్వా సత్థరి పటిలద్ధసద్ధో ఏకదివసం సువిసుద్ధం రమణీయం గఙ్గాయం పులినప్పదేసం దిస్వా సత్థు గుణే అనుస్సరి – ‘‘ఇతోపి సువిసుద్ధా సత్థు గుణా అనన్తా అపరిమేయ్యా చా’’తి, ఏవం సో సత్థు గుణే ఆరబ్భ చిత్తం పసాదేత్వా తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే వేసాలియం లిచ్ఛవిరాజకులే నిబ్బత్తిత్వా వయప్పత్తో యుద్ధసోణ్డో అపరాజితసఙ్గామో అమిత్తానం పియహానికరణేన పియఞ్జహోతి పఞ్ఞాయిత్థ. సో సత్థు వేసాలిగమనే పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా అరఞ్ఞే వసమానో విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౩.౮౪-౯౦) –

‘‘పబ్బతే హిమవన్తమ్హి, వసామి పబ్బతన్తరే;

పులినం సోభనం దిస్వా, బుద్ధసేట్ఠం అనుస్సరిం.

‘‘ఞాణే ఉపనిధా నత్థి, సఙ్ఖారం నత్థి సత్థునో;

సబ్బధమ్మం అభిఞ్ఞాయ, ఞాణేన అధిముచ్చతి.

‘‘నమో తే పురిసాజఞ్ఞ, నమో తే పురిసుత్తమ;

ఞాణేన తే సమో నత్థి, యావతా ఞాణముత్తమం.

‘‘ఞాణే చిత్తం పసాదేత్వా, కప్పం సగ్గమ్హి మోదహం;

అవసేసేసు కప్పేసు, కుసలం చరితం మయా.

‘‘ఏకనవుతితో కప్పే, యం సఞ్ఞమలభిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, ఞాణసఞ్ఞాయిదం ఫలం.

‘‘ఇతో సత్తతికప్పమ్హి, ఏకో పులినపుప్ఫియో;

సత్తరతనసమ్పన్నో, చక్కవత్తీ మహబ్బలో.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా ‘‘అన్ధపుథుజ్జనానం పటిపత్తితో విధురా అరియానం పటిపత్తీ’’తి ఇమస్స అత్థస్స దస్సనవసేన అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో –

౭౬. ‘‘ఉప్పతన్తేసు నిపతే, నిపతన్తేసు ఉప్పతే;

వసే అవసమానేసు, రమమానేసు నో రమే’’తి. – గాథం అభాసి;

తత్థ ఉప్పతన్తేసూతి ఉణ్ణమన్తేసు, సత్తేసు మానుద్ధచ్చథమ్భసారమ్భాదీహి అత్తుక్కంసనేన అనుపసన్తేసు. నిపతేతి నమేయ్య, తేసఞ్ఞేవ పాపధమ్మానం పరివజ్జనేన నివాతవుత్తి భవేయ్య. నిపతన్తేసూతి ఓణమన్తేసు, హీనాధిముత్తికతాయ కోసజ్జేన చ గుణతో నిహీయమానేసు. ఉప్పతేతి ఉణ్ణమేయ్య, పణీతాధిముత్తికతాయ వీరియారమ్భేన చ గుణతో ఉస్సుక్కేయ్య. అథ వా ఉప్పతన్తేసూతి ఉట్ఠహన్తేసు, కిలేసేసు పరియుట్ఠానవసేన సీసం ఉక్ఖిపన్తేసు. నిపతేతి పటిసఙ్ఖానబలేన యథా తే న ఉప్పజ్జన్తి, తథా అనురూపపచ్చవేక్ఖణాయ నిపతేయ్య, విక్ఖమ్భేయ్య చేవ సముచ్ఛిన్దేయ్య చ. నిపతన్తేసూతి పరిపతన్తేసు, అయోనిసోమనసికారేసు వీరియపయోగమన్దతాయ వా యథారద్ధేసు సమథవిపస్సనాధమ్మేసు హాయ మానేసు. ఉప్పతేతి యోనిసోమనసికారేన వీరియారమ్భసమ్పదాయ చ తే ఉపట్ఠాపేయ్య ఉప్పాదేయ్య వడ్ఢేయ్య చ. వసే అవసమానేసూతి సత్తేసు మగ్గబ్రహ్మచరియవాసం అరియవాసఞ్చ అవసన్తేసు సయం తం వాసం వసేయ్యాతి, అరియేసు వా కిలేసవాసం దుతియకవాసం అవసన్తేసు యేన వాసేన తే అవసమానా నామ హోన్తి, సయం తథా వసే. రమమానేసు నో రమేతి సత్తేసు కామగుణరతియా కిలేసరతియా రమన్తేసు సయం తథా నో రమే నం రమేయ్య, అరియేసు వా నిరామిసాయ ఝానాదిరతియా రమమానేసు సయమ్పి తథా రమే, తతో అఞ్ఞథా పన కదాచిపి నో రమే నాభిరమేయ్య వాతి అత్థో.

పియఞ్జహత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.