౪. సుయామనత్థేరగాథావణ్ణనా

కామచ్ఛన్దో చ బ్యాపాదోతి ఆయస్మతో సుయామనత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో ఇతో ఏకనవుతే కప్పే విపస్సిస్స భగవతో కాలే ధఞ్ఞవతీనగరే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా వయప్పత్తో బ్రాహ్మణసిప్పేసు నిప్ఫత్తిం పత్వా బ్రాహ్మణమన్తే వాచేతి. తేన చ సమయేన విపస్సీ భగవా మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం ధఞ్ఞవతీనగరం పిణ్డాయ పవిట్ఠో హోతి. తం దిస్వా బ్రాహ్మణో పసన్నచిత్తో అత్తనో గేహం నేత్వా ఆసనం పఞ్ఞాపేత్వా తస్సూపరి పుప్ఫసన్థారం సన్థరిత్వా అదాసి, సత్థరి తత్థ నిసిన్నే పణీతేన ఆహారేన సన్తప్పేసి, భుత్తావిఞ్చ పుప్ఫగన్ధేన పూజేసి. సత్థా అనుమోదనం వత్వా పక్కామి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా అపరాపరం పుఞ్ఞాని కత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే వేసాలియం అఞ్ఞతరస్స బ్రాహ్మణస్స పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి, సుయామనోతిస్స నామం అహోసి. సో వయప్పత్తో తిణ్ణం వేదానం పారగూ పరమనిస్సమయుత్తో హుత్వా గేహవాసీనం కామూపభోగం జిగుచ్ఛిత్వా ఝాననిన్నో భగవతో వేసాలిగమనే పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా ఖురగ్గేయేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౩.౬౫-౭౪) –

‘‘నగరే ధఞ్ఞవతియా, అహోసిం బ్రాహ్మణో తదా;

లక్ఖణే ఇతిహాసే చ, సనిఘణ్డుసకేటుభే.

‘‘పదకో వేయ్యాకరణో, నిమిత్తకోవిదో అహం;

మన్తే చ సిస్సే వాచేసిం, తిణ్ణం వేదాన పారగూ.

‘‘పఞ్చ ఉప్పలహత్థాని, పిట్ఠియం ఠపితాని మే;

ఆహుతిం యిట్ఠుకామోహం, పితుమాతుసమాగమే.

‘‘తదా విపస్సీ భగవా, భిక్ఖుసఙ్ఘపురక్ఖతో;

ఓభాసేన్తో దిసా సబ్బా, ఆగచ్ఛతి నరాసభో.

‘‘ఆసనం పఞ్ఞపేత్వాన, నిమన్తేత్వా మహామునిం;

సన్థరిత్వాన తం పుప్ఫం, అభినేసిం సకం ఘరం.

‘‘యం మే అత్థి సకే గేహే, ఆమిసం పచ్చుపట్ఠితం;

తాహం బుద్ధస్స పాదాసిం, పసన్నో సేహి పాణిభి.

‘‘భుత్తావిం కాలమఞ్ఞాయ పుప్ఫహత్థమదాసహం;

అనుమోదిత్వాన సబ్బఞ్ఞూ, పక్కామి ఉత్తరాముఖో.

‘‘ఏకనవుతితో కప్పే, యం పుప్ఫమదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, పుప్ఫదానస్సిదం ఫలం.

‘‘అనన్తరం ఇతో కప్పే, రాజాహుం వరదస్సనో;

సత్తరతనసమ్పన్నో, చక్కవత్తీ మహబ్బలో.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా నీవరణప్పహానకిత్తనముఖేన అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో –

౭౪. ‘‘కామచ్ఛన్దో చ బ్యాపాదో, థినమిద్ధఞ్చ భిక్ఖునో;

ఉద్ధచ్చం విచికిచ్ఛా చ, సబ్బసోవ న విజ్జతీ’’తి. – గాథం అభాసి;

తత్థ కామచ్ఛన్దోతి కామేసు ఛన్దో, కామో చ సో ఛన్దో చాతిపి కామచ్ఛన్దో, కామరాగో. ఇధ పన సబ్బోపి రాగో కామచ్ఛన్దో అగ్గమగ్గవజ్ఝస్సాపి అధిప్పేతత్తా, తేనాహ ‘‘సబ్బసోవ న విజ్జతీ’’తి. సబ్బేపి హి తేభూమకధమ్మా కామనీయట్ఠేన కామా, తత్థ పవత్తో రాగో కామచ్ఛన్దో, తేనాహ భగవా – ‘‘ఆరుప్పే కామచ్ఛన్దనీవరణం పటిచ్చ థినమిద్ధనీవరణం ఉద్ధచ్చనీవరణం అవిజ్జానీవరణం ఉప్పజ్జతీ’’తి (పట్ఠా. ౩.౮.౮) బ్యాపజ్జతి చిత్తం పూతిభావం గచ్ఛతి ఏతేనాతి బ్యాపాదో, ‘‘అనత్థం మే అచరీ’’తిఆదినయప్పవత్తో (ధ. స. ౧౦౬౬; విభ. ౯౦౯) ఆఘాతో. థినం చిత్తస్స అకల్యతా అనుస్సాహసంహననం, మిద్ధం కాయస్స అకల్యతా అసత్తివిఘాతో, తదుభయమ్పి థినఞ్చ మిద్ధఞ్చ థినమిద్ధం, కిచ్చాహారపటిపక్ఖానం ఏకతాయ ఏకం కత్వా వుత్తం. ఉద్ధతభావో ఉద్ధచ్చం, యేన ధమ్మేన చిత్తం ఉద్ధతం హోతి అవూపసన్తం, సో చేతసో విక్ఖేపో ఉద్ధచ్చం. ఉద్ధచ్చగ్గహణేనేవ చేత్థ కిచ్చాహారపటిపక్ఖానం సమానతాయ కుక్కుచ్చమ్పి గహితమేవాతి దట్ఠబ్బం. తం పచ్ఛానుతాపలక్ఖణం. యో హి కతాకతకుసలాకుసలూపనిస్సయో విప్పటిసారో, తం కుక్కుచ్చం. విచికిచ్ఛాతి, ‘‘ఏవం ను ఖో న ను ఖో’’తి సంసయం ఆపజ్జతి, ధమ్మసభావం వా విచినన్తో కిచ్ఛతి కిలమతి ఏతాయాతి విచికిచ్ఛా, బుద్ధాదివత్థుకో సంసయో. సబ్బసోతి అనవసేసతో. న విజ్జతీతి నత్థి, మగ్గేన సముచ్ఛిన్నత్తా న ఉపలబ్భతి. ఇదఞ్చ పదద్వయం పచ్చేకం యోజేతబ్బం అయఞ్హేత్థ యోజనా – యస్స భిక్ఖునో తేన తేన అరియమగ్గేన సముచ్ఛిన్నత్తా కామచ్ఛన్దో చ బ్యాపాదో చ థినమిద్ధఞ్చ ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చఞ్చ విచికిచ్ఛా చ సబ్బసోవ న విజ్జతి, తస్స న కిఞ్చి కరణీయం, కతస్స వా పతిచయోతి అఞ్ఞాపదేసేన అఞ్ఞం బ్యాకరోతి. పఞ్చసు హి నీవరణేసు మగ్గేన సముచ్ఛిన్నేసు తదేకట్ఠతాయ సబ్బేపి కిలేసా సముచ్ఛిన్నాయేవ హోన్తి. తేనాహ – ‘‘సబ్బేతే భగవన్తో పఞ్చ నీవరణే పహాయ చేతసో ఉపక్కిలేసే’’తి (దీ. ని. ౨.౧౪౬).

సుయామనత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.