౯. కోసలవిహారిత్థేరగాథావణ్ణనా

సద్ధాయాహం పబ్బజితోతి ఆయస్మతో కోసలవిహారిత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి కిర పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే కుసలబీజం రోపేత్వా తం తం పుఞ్ఞం అకాసి. సేసం అఞ్జనవనియత్థేరవత్థుసదిసమేవ. అయం పన విసేసో – అయం కిర వుత్తనయేన పబ్బజిత్వా కతపుబ్బకిచ్చో కోసలరట్ఠే అఞ్ఞతరస్మిం గామే ఏకం ఉపాసకకులం నిస్సాయ అరఞ్ఞే విహరతి, తం సో ఉపాసకో రుక్ఖమూలే వసన్తం దిస్వా కుటికం కారేత్వా అదాసి. థేరో కుటికాయం విహరన్తో ఆవాససప్పాయేన సమాధానం లభిత్వా విపస్సనం ఉస్సుక్కాపేత్వా నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౧.౫౩-౬౧) –

‘‘హిమవన్తస్సావిదూరే, వసామి పణ్ణసన్థరే;

ఘాసేసు గేధమాపన్నో, సేయ్యసీలో చహం తదా.

‘‘ఖణన్తాలుకలమ్బాని, బిళాలితక్కలాని చ;

కోలం భల్లాతకం బిల్లం, ఆహత్వా పటియాదితం.

‘‘పదుముత్తరో లోకవిదూ, ఆహుతీనం పటిగ్గహో;

మమ సఙ్కప్పమఞ్ఞాయ, ఆగచ్ఛి మమ సన్తికం.

‘‘ఉపాగతం మహానాగం, దేవదేవం నరాసభం;

బిళాలిం పగ్గహేత్వాన, పత్తమ్హి ఓకిరిం అహం.

‘‘పరిభుఞ్జి మహావీరో, తోసయన్తో మమం తదా;

పరిభుఞ్జిత్వాన సబ్బఞ్ఞూ, ఇమం గాథం అభాసథ.

‘‘సకం చిత్తం పసాదేత్వా, బిళాలిం మే అదా తువం;

కప్పానం సతసహస్సం, దుగ్గతిం నుపపజ్జసి.

‘‘చరిమం వత్తతే మయ్హం, భవా సబ్బే సమూహతా;

ధారేమి అన్తిమం దేహం, సమ్మాసమ్బుద్ధసాసనే.

‘‘చతుపఞ్ఞాసితో కప్పే, సుమేఖలియ సవ్హయో;

సత్తరతనసమ్పన్నో, చక్కవత్తీ మహబ్బలో.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా విముత్తిసుఖప్పటిసంవేదనేన ఉప్పన్నపీతివేగేన ఉదానేన్తో ‘‘సద్ధాయాహం పబ్బజితో’’తి గాథం అభాసి.

౫౯. తత్థ సద్ధాయాతి భగవతో వేసాలిం ఉపగమనే ఆనుభావం దిస్వా, ‘‘ఏకన్తనియ్యానికం ఇదం సాసనం, తస్మా అద్ధా ఇమాయ పటిపత్తియా జరామరణతో ముచ్చిస్సామీ’’తి ఉప్పన్నసద్ధావసేన పబ్బజితో పబ్బజ్జం ఉపగతో. అరఞ్ఞే మే కుటికా కతాతి తస్సా పబ్బజ్జాయ అనురూపవసేన అరఞ్ఞే వసతో మే కుటికా కతా, పబ్బజ్జానురూపం ఆరఞ్ఞకో హుత్వా వూపకట్ఠో విహరామీతి దస్సేతి. తేనాహ ‘‘అప్పమత్తో చ ఆతాపీ, సమ్పజానో పతిస్సతో’’తి. అరఞ్ఞవాసలద్ధేన కాయవివేకేన జాగరియం అనుయుఞ్జన్తో తత్థ సతియా అవిప్పవాసేన అప్పమత్తో, ఆరద్ధవీరియతాయ ఆతాపీ, పుబ్బభాగియసతిసమ్పజఞ్ఞపారిపూరియా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తాధిగమేన పఞ్ఞాసతివేపుల్లప్పత్తియా అచ్చన్తమేవ సమ్పజానో పతిస్సతో విహరామీతి అత్థో. అప్పమత్తభావాదికిత్తనే చస్స ఇదమేవ అఞ్ఞాబ్యాకరణం అహోసి కోసలరట్ఠే చిరనివాసిభావేన పన కోసలవిహారీతి సమఞ్ఞా జాతాతి.

కోసలవిహారిత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.