౧. గోధికాదిచతుత్థేరగాథావణ్ణనా

వస్సతి దేవోతిఆదికా చతస్సో – గోధికో, సుబాహు, వల్లియో, ఉత్తియోతి ఇమేసం చతున్నం థేరానం గాథా. కా ఉప్పత్తి? ఇమేపి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారా తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తా ఇతో చతునవుతే కప్పే సిద్ధత్థస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్వా అఞ్ఞమఞ్ఞం సహాయా హుత్వా విచరింసు. తేసు ఏకో సిద్ధత్థం భగవన్తం పిణ్డాయ చరన్తం దిస్వా కటచ్ఛుభిక్ఖం అదాసి. దుతియో పసన్నచిత్తో హుత్వా పఞ్చపతిట్ఠితేన వన్దిత్వా అఞ్జలిం పగ్గణ్హి. తతియో పసన్నచిత్తో ఏకేన పుప్ఫహత్థేన భగవన్తం పూజేసి. చతుత్థో సుమనపుప్ఫేహి పూజమకాసి. ఏవం తే సత్థరి చిత్తం పసాదేత్వా పసుతేన తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా పున అపరాపరం పుఞ్ఞాని కత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో కస్సపస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా సహాయకా హుత్వా సాసనే పబ్బజిత్వా సమణధమ్మం కత్వా అమ్హాకం భగవతో కాలే పావాయం చతున్నం మల్లరాజానం పుత్తా హుత్వా నిబ్బత్తింసు. తేసం గోధికో, సుబాహు, వల్లియో, ఉత్తియోతి నామాని అకంసు. అఞ్ఞమఞ్ఞం పియసహాయా అహేసుం. తే కేనచిదేవ కరణీయేన కపిలవత్థుం అగమంసు. తస్మిఞ్చ సమయే సత్థా కపిలవత్థుం గన్త్వా నిగ్రోధారామే వసన్తో యమకపాటిహారియం దస్సేత్వా సుద్ధోదనప్పముఖే సక్యరాజానో దమేసి. తదా తేపి చత్తారో మల్లరాజపుత్తా పాటిహారియం దిస్వా లద్ధప్పసాదా పబ్బజిత్వా విపస్సనాకమ్మం కరోన్తా నచిరస్సేవ సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణింసు. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౧.౧-౨౩) –

‘‘సువణ్ణవణ్ణం సమ్బుద్ధం, ఆహుతీనం పటిగ్గహం;

పవరా అభినిక్ఖన్తం, వనా నిబ్బనమాగతం.

‘‘కటచ్ఛుభిక్ఖం పాదాసిం, సిద్ధత్థస్స మహేసినో;

పఞ్ఞాయ ఉపసన్తస్స, మహావీరస్స తాదినో.

‘‘పదేనానుపదాయన్తం, నిబ్బాపేన్తే మహాజనం;

ఉళారా విత్తి మే జాతా, బుద్ధే ఆదిచ్చబన్ధునే.

‘‘చతున్నవుతితో కప్పే, యం దానమదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, భిక్ఖాదానస్సిదం ఫలం.

‘‘సత్తాసీతిమ్హితో కప్పే, మహారేణుసనామకా;

సత్తరతనసమ్పన్నా, సత్తేతే చక్కవత్తినో.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

గోధికో థేరో.

‘‘సువణ్ణవణ్ణం సమ్బుద్ధం, నిసభాజానియం యథా;

తిధాపభిన్నం మాతఙ్గం, కుఞ్జరంవ మహేసినం.

‘‘ఓభాసేన్తం దిసా సబ్బా, ఉళురాజంవ పూరితం;

రథియం పటిపజ్జన్తం, లోకజేట్ఠం అపస్సహం.

‘‘ఞాణే చిత్తం పసాదేత్వా, పగ్గహేత్వాన అఞ్జలిం;

పసన్నచిత్తో సుమనో, సిద్ధత్థమభివాదయిం.

‘‘చతున్నవుతితో కప్పే, యం కమ్మమకరిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, ఞాణసఞ్ఞాయిదం ఫలం.

‘‘తేసత్తతిమ్హితో కప్పే, సోళసాసుం నరుత్తమా;

సత్తరతనసమ్పన్నా, చక్కవత్తీ మహబ్బలా.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

సుబాహుత్థేరో.

‘‘తివరాయం నివాసీహం, అహోసిం మాలికో తదా;

అద్దసం విరజం బుద్ధం, సిద్ధత్థం లోకపూజితం.

‘‘పసన్నచిత్తో సుమనో, పుప్ఫహత్థమదాసహం;

యత్థ యత్థుపపజ్జామి, తస్స కమ్మస్స వాహసా.

‘‘అనుభోమి ఫలం ఇట్ఠం, పుబ్బే సుకతమత్తనో;

పరిక్ఖిత్తో సుమల్లేహి, పుప్ఫదానస్సిదం ఫలం.

‘‘చతున్నవుతితో కప్పే, యం పుప్ఫమభిరోపయిం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, పుప్ఫపూజాయిదం ఫలం.

‘‘చతున్నవుతుపాదాయ, ఠపేత్వా వత్తమానకం;

పఞ్చరాజసతా తత్థ, నజ్జసమసనామకా.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

వల్లియో థేరో.

‘‘సిద్ధత్థస్స భగవతో, జాతిపుప్ఫమదాసహం;

పాదేసు సత్త పుప్ఫాని, హాసేనోకిరితాని మే.

‘‘తేన కమ్మేనహం అజ్జ, అభిభోమి నరామరే;

ధారేమి అన్తిమం దేహం, సమ్మాసమ్బుద్ధసాసనే.

‘‘చతున్నవుతితో కప్పే, యం పుప్ఫమభిరోపయిం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, పుప్ఫపూజాయిదం ఫలం.

‘‘సమన్తగన్ధనామాసుం, తేరస చక్కవత్తినో;

ఇతో పఞ్చమకే కప్పే, చాతురన్తా జనాధిపా.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి. (అప. థేర ౧.౧౧.౧-౨౩);

ఉత్తియో థేరో.

అరహత్తం పన పత్వా ఇమే చత్తారోపి థేరా లోకే పాకటా పఞ్ఞాతా రాజరాజమహామత్తేహి సక్కతా గరుకతా హుత్వా అరఞ్ఞే సహేవ విహరన్తి. అథేకదా రాజా బిమ్బిసారో తే చత్తారో థేరే రాజగహం ఉపగతే ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా తేమాసం వస్సావాసత్థాయ నిమన్తేత్వా తేసం పాటియేక్కం కుటికాయో కారేత్వా సతిసమ్మోసేన న ఛాదేసి. థేరా అచ్ఛన్నాసు కుటికాసు విహరన్తి. వస్సకాలే దేవో న వస్సతి. రాజా ‘‘కిం ను ఖో కారణం దేవో న వస్సతీ’’తి చిన్తేన్తో, తం కారణం ఞత్వా, తా కుటికాయో ఛాదాపేత్వా, మత్తికాకమ్మం చిత్తకమ్మఞ్చ కారాపేత్వా, కుటికామహం కరోన్తో మహతో భిక్ఖుసఙ్ఘస్స దానం అదాసి. థేరా రఞ్ఞో అనుకమ్పాయ కుటికాయో పవిసిత్వా మేత్తాసమాపత్తియో సమాపజ్జింసు. అథుత్తరపాచీనదిసతో మహామేఘో ఉట్ఠహిత్వా థేరానం సమాపత్తితో వుట్ఠానక్ఖణేయేవ వస్సితుం ఆరభి. తేసు గోధికత్థేరో సమాపత్తితో వుట్ఠాయ సహ మేఘగజ్జితేన –

౫౧. ‘‘వస్సతి దేవో యథా సుగీతం, ఛన్నా మే కుటికా సుఖా నివాతా;

చిత్తం సుసమాహితఞ్చ మయ్హం, అథ చే పత్థయసి పవస్స దేవా’’తి. –

ఇమం గాథం అభాసి.

తత్థ వస్సతీతి సిఞ్చతి వుట్ఠిధారం పవేచ్ఛతి. దేవోతి మేఘో. యథా సుగీతన్తి సున్దరగీతం వియ గజ్జన్తోతి అధిప్పాయో. మేఘో హి వస్సనకాలే సతపటలసహస్సపటలో ఉట్ఠహిత్వా థనయన్తో విజ్జుతా నిచ్ఛారేన్తోవ సోభతి, న కేవలో. తస్మా సినిద్ధమధురగమ్భీరనిగ్ఘోసో వస్సతి దేవోతి దస్సేతి. తేన సద్దతో అనుపపీళితం ఆహ ‘‘ఛన్నా మే కుటికా సుఖా నివాతా’’తి. యథా న దేవో వస్సతి, ఏవం తిణాదీహి ఛాదితా అయం మే కుటికా, తేన వుట్ఠివస్సేన అనుపపీళితం ఆహ. పరిభోగసుఖస్స ఉతుసప్పాయఉతుసుఖస్స చ సబ్భావతో సుఖా. ఫుసితగ్గళపిహితవాతపానతాహి వాతపరిస్సయరహితా. ఉభయేనపి ఆవాససప్పాయవసేన అనుపపీళితం ఆహ. చిత్తం సుసమాహితఞ్చ మయ్హన్తి చిత్తఞ్చ మమ సుట్ఠు సమాహితం అనుత్తరసమాధినా నిబ్బానారమ్మణే సుట్ఠు అప్పితం, ఏతేన అబ్భన్తరపరిస్సయాభావతో అప్పోస్సుక్కతం దస్సేతి. అథ చే పత్థయసీతి అథ ఇదాని పత్థయసి చే, యది ఇచ్ఛసి. పవస్సాతి సిఞ్చ ఉదకం పగ్ఘర వుట్ఠిధారం పవేచ్ఛ. దేవాతి మేఘం ఆలపతి.

గోధికత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.