౮. గవమ్పతిత్థేరగాథావణ్ణనా

యో ఇద్ధియా సరభున్తి ఆయస్మతో గవమ్పతిత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? సో కిర పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో ఇతో ఏకతింసే కప్పే సిఖిం భగవన్తం పస్సిత్వా పసన్నమానసో పుప్ఫేహి పూజం అకాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవలోకే ఉప్పన్నో అపరాపరం పుఞ్ఞాని కరోన్తో కోణాగమనస్స భగవతో చేతియే ఛత్తఞ్చ వేదికఞ్చ కారేసి. కస్సపస్స పన భగవతో కాలే అఞ్ఞతరస్మిం కులగేహే నిబ్బత్తో. తస్మిఞ్చ కులే బహుం గోమణ్డలం అహోసి. తం గోపాలకా రక్ఖన్తి. అయం తత్థ అన్తరన్తరా యుత్తప్పయుత్తం విచారేన్తో విచరతి. సో ఏకం ఖీణాసవత్థేరం గామే పిణ్డాయ చరిత్వా బహిగామే దేవసికం ఏకస్మిం పదేసే భత్తకిచ్చం కరోన్తం దిస్వా ‘‘అయ్యో సూరియాతపేన కిలమిస్సతీ’’తి చిన్తేత్వా చత్తారో సిరీసదణ్డే ఉస్సాపేత్వా తేసం ఉపరి సిరీససాఖాయో ఠపేత్వా సాఖామణ్డపం కత్వా అదాసి. ‘‘మణ్డపస్స సమీపే సిరీసరుక్ఖం రోపేసీ’’తి చ వదన్తి. తస్స అనుకమ్పాయ దేవసికం థేరో తత్థ నిసీది. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన తతో చవిత్వా చాతుమహారాజికేసు నిబ్బత్తి. తస్స పురిమకమ్మసంసూచకం విమానద్వారే మహన్తం సిరీసవనం నిబ్బత్తి వణ్ణగన్ధసమ్పన్నేహి అఞ్ఞేహి పుప్ఫేహి సబ్బకాలే ఉపసోభయమానం, తేన తం విమానం ‘‘సేరీసక’’న్తి పఞ్ఞాయిత్థ. సో దేవపుత్తో ఏకం బుద్ధన్తరం దేవేసు చ మనుస్సేసు చ సంసరిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే యసత్థేరస్స చతూసు గిహిసహాయేసు గవమ్పతి నామ హుత్వా ఆయస్మతో యసస్స పబ్బజితభావం సుత్వా అత్తనో సహాయేహి సద్ధిం భగవతో సన్తికం అగమాసి. సత్థా తస్స ధమ్మం దేసేసి. సో దేసనావసానే సహాయేహి సద్ధిం అరహత్తే పతిట్ఠాసి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౫౩.౪౨-౪౭) –

‘‘మిగలుద్దో పురే ఆసిం, విపినే విచరం అహం;

అద్దసం విరజం బుద్ధం, సబ్బధమ్మాన పారగుం.

‘‘తస్మిం మహాకారుణికే, సబ్బసత్తహితే రతే;

పసన్నచిత్తో సుమనో, నేలపుప్ఫం అపూజయిం.

‘‘ఏకతింసే ఇతో కప్పే, యం పుప్ఫమభిపూజయిం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, బుద్ధపూజాయిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా థేరో విముత్తిసుఖం పటిసంవేదేన్తో సాకేతే విహరతి అఞ్జనవనే. తేన చ సమయేన భగవా మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం సాకేతం గన్త్వా అఞ్జనవనే విహాసి. సేనాసనం నప్పహోసి. సమ్బహులా భిక్ఖూ విహారసామన్తా సరభుయా నదియా వాలికాపుళినే సయింసు. అథ అడ్ఢరత్తసమయే నదియా ఉదకోఘే ఆగచ్ఛన్తే సామణేరాదయో ఉచ్చాసద్దమహాసద్దా అహేసుం. భగవా తం ఞత్వా ఆయస్మన్తం గవమ్పతిం ఆణాపేసి – ‘‘గచ్ఛ, గవమ్పతి, జలోఘం విక్ఖమ్భేత్వా భిక్ఖూనం ఫాసువిహారం కరోహీ’’తి. థేరో ‘‘సాధు, భన్తే’’తి ఇద్ధిబలేన నదీసోతం విక్ఖమ్భి, తం దూరతోవ పబ్బతకూటం వియ అట్ఠాసి. తతో పట్ఠాయ థేరస్స ఆనుభావో లోకే పాకటో అహోసి. అథేకదివసం సత్థా మహతియా దేవపరిసాయ మజ్ఝే నిసీదిత్వా ధమ్మం దేసేన్తం థేరం దిస్వా లోకానుకమ్పాయ తస్స గుణానం విభావనత్థం తం పసంసన్తో ‘‘యో ఇద్ధియా సరభు’’న్తి గాథం అభాసి.

౩౮. తత్థ ఇద్ధియాతి అధిట్ఠానిద్ధియా. సరభున్తి ఏవంనామికం నదిం, యం లోకే ‘‘సరభు’’న్తి వదన్తి. అట్ఠపేసీతి సన్దితుం అదేన్తో సోతం నివత్తేత్వా పబ్బతకూటం వియ మహన్తం జలరాసిం కత్వా ఠపేసి. అసితోతి నసితో, తణ్హాదిట్ఠినిస్సయరహితో, బన్ధనసఙ్ఖాతానం వా సబ్బసంయోజనానం సముచ్ఛిన్నత్తా కేనచిపి బన్ధనేన అబద్ధో, తతో ఏవ ఏజానం కిలేసానం అభావతో అనేజో సో, గవమ్పతి, తం సబ్బసఙ్గాతిగతం తాదిసం సబ్బేపి రాగదోసమోహమానదిట్ఠిసఙ్గే అతిక్కమిత్వా ఠితత్తా సబ్బసఙ్గాతిగతం, అసేక్ఖమునిభావతో మహామునిం, తతో ఏవ కామకమ్మభవాదిభేదస్స సకలస్సపి భవస్స పారం నిబ్బానం గతత్తా భవస్స పారగుం. దేవా నమస్సన్తీతి దేవాపి ఇమస్సన్తి, పగేవ ఇతరా పజాతి.

గాథాపరియోసానే మహతో జనకాయస్స ధమ్మాభిసమయో అహోసి. థేరో అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో ‘‘సత్థారం పూజేస్సామీ’’తి ఇమమేవ గాథం అభాసీతి.

గవమ్పతిత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.