౩. సోపాకత్థేరగాథావణ్ణనా

యథాపి ఏకపుత్తస్మిన్తి ఆయస్మతో సోపాకత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? సో కిర పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో హుత్వా తత్థ తత్థ వివట్టూపనిస్సయం కుసలం ఉపచినన్తో కకుసన్ధస్స భగవతో కాలే అఞ్ఞతరస్స కుటుమ్బికస్స పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తో ఏకదివసం సత్థారం దిస్వా పసన్నచిత్తో బీజపూరఫలాని సత్థు ఉపనేసి. పటిగ్గహేసి భగవా అనుకమ్పం ఉపాదాయ. సో భిక్ఖుసఙ్ఘే చ అభిప్పసన్నో సలాకభత్తం పట్ఠపేత్వా సఙ్ఘుద్దేసవసేన తిణ్ణం భిక్ఖూనం యావతాయుకం ఖీరభత్తం అదాసి. సో తేహి పుఞ్ఞకమ్మేహి అపరాపరం దేవమనుస్సేసు సమ్పత్తిం అనుభవన్తో ఏకదా మనుస్సయోనియం నిబ్బత్తో ఏకస్స పచ్చేకబుద్ధస్స ఖీరభత్తం అదాసి. ఏవం తత్థ తత్థ పుఞ్ఞాని కత్వా సుగతీసు ఏవ పరిబ్భమన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే పురిమకమ్మనిస్సన్దేన సావత్థియం అఞ్ఞతరాయ దుగ్గతిత్థియా కుచ్ఛిమ్హి పటిసన్ధిం గణ్హి. తస్స మాతా దస మాసే కుచ్ఛినా పరిహరిత్వా పరిపక్కే గబ్భే విజాయనకాలే విజాయితుం అసక్కోన్తీ ముచ్ఛం ఆపజ్జిత్వా బహువేలం మతా వియ నిపజ్జి. తం ఞాతకా ‘‘మతా’’తి సఞ్ఞాయ సుసానం నేత్వా చితకం ఆరోపేత్వా దేవతానుభావేన వాతవుట్ఠియా ఉట్ఠితాయ అగ్గిం అదత్వా పక్కమింసు. దారకో పచ్ఛిమభావికత్తా దేవతానుభావేన మాతుకుచ్ఛితో అరోగో నిక్ఖమి. మాతా పన కాలమకాసి. దేవతా తం గహేత్వా మనుస్సరూపేన సుసానగోపకస్స గేహే ఠపేత్వా కతిపయకాలం పతిరూపేన ఆహారేన పోసేసి. తతో పరం సుసానగోపకో చ నం అత్తనో పుత్తం కత్వా వడ్ఢేతి. సో తథా వడ్ఢేన్తో తస్స పుత్తేన సుపియేన నామ దారకేన సద్ధిం కీళన్తో విచరతి. తస్స సుసానే జాతసంవడ్ఢభావతో సోపాకోతి సమఞ్ఞా అహోసి.

అథేకదివసం సత్తవస్సికం తం భగవా పచ్చూసవేలాయ ఞాణజాలం పత్థరిత్వా వేనేయ్యబన్ధవే ఓలోకేత్వా ఞాణజలన్తోగధం దిస్వా సుసానట్ఠానం అగమాసి. దారకో పుబ్బహేతునా చోదియమానో పసన్నమానసో సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా అట్ఠాసి. సత్థా తస్స ధమ్మం కథేసి. సో ధమ్మం సుత్వా పబ్బజ్జం యాచిత్వా ‘‘పితరా అనుఞ్ఞాతోసీ’’తి వుత్తో పితరం సత్థు సన్తికం నేసి. తస్స పితా సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా ‘‘భన్తే, ఇమం దారకం పబ్బాజేథా’’తి అనుజాని. సత్థా తం పబ్బాజేత్వా మేత్తాభావనాయ నియోజేసి. సో మేత్తాకమ్మట్ఠానం గహేత్వా సుసానే విహరన్తో చ చిరస్సేవ మేత్తాఝానం నిబ్బత్తేత్వా ఝానం పాదకం కత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం సచ్ఛాకాసి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౫.౧-౭) –

‘‘కకుసన్ధో మహావీరో, సబ్బధమ్మాన పారగూ;

గణమ్హా వూపకట్ఠో సో, అగమాసి వనన్తరం.

‘‘బీజమిఞ్జం గహేత్వాన, లతాయ ఆవుణిం అహం;

భగవా తమ్హి సమయే, ఝాయతే పబ్బతన్తరే.

‘‘దిస్వానహం దేవదేవం, విప్పసన్నేన చేతసా;

దక్ఖిణేయ్యస్స వీరస్స, బీజమిఞ్జమదాసహం.

‘‘ఇమస్మింయేవ కప్పమ్హి, యం మిఞ్జమదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, బీజమిఞ్జస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహా హుత్వా పన అఞ్ఞేసం సోసానికభిక్ఖూనం మేత్తాభావనావిధిం దస్సేన్తో ‘‘యథాపి ఏకపుత్తస్మి’’న్తి గాథం అభాసి.

౩౩. తత్థ యథాతి ఓపమ్మత్థే నిపాతో. ఏకపుత్తస్మిన్తి పునాతి చ కులవంసం తాయతి చాతి పుత్తో, అత్రజాదిభేదో పుత్తో. ఏకో పుత్తో ఏకపుత్తో, తస్మిం ఏకపుత్తస్మిం. విసయే చేతం భుమ్మవచనం. పియస్మిన్తి పియాయితబ్బతాయ చేవ ఏకపుత్తతాయ చ రూపసీలాచారాదీహి చ పేమకరణట్ఠానభూతే. కుసలీతి కుసలం వుచ్చతి ఖేమం సోత్థిభావో, తం లభితబ్బం ఏతస్స అత్థీతి కుసలీ, సత్తానం హితేసీ మేత్తజ్ఝాసయో. సబ్బేసు పాణేసూతి సబ్బేసు సత్తేసు. సబ్బత్థాతి సబ్బాసు దిసాసు సబ్బేసు వా భవాదీసు, సబ్బాసు వా అవత్థాసు. ఇదం వుత్తం హోతి – యథా ఏకపుత్తకే పియే మనాపే మాతాపితా కుసలీ ఏకన్తహితేసీ భవేయ్య, ఏవం పురత్థిమాదిభేదాసు సబ్బాసు దిసాసు, కామభవాదిభేదేసు సబ్బేసు భవేసు దహరాదిభేదాసు సబ్బాసు అవత్థాసు చ ఠితేసు సబ్బేసు సత్తేసు ఏకన్తహితేసితాయ కుసలీ భవేయ్య, ‘‘మిత్తో ఉదాసీనో పఞ్చత్థికో’’తి సీమం అకత్వా సీమాసమ్భేదవసేన సబ్బత్థ ఏకరసం మేత్తం భావేయ్యాతి. ఇమం పన గాథం వత్వా ‘‘సచే తుమ్హే ఆయస్మన్తో ఏవం మేత్తాభావనం అనుయుఞ్జేయ్యాథ, యే తే భగవతా ‘సుఖం సుపతీ’తిఆదినా (అ. ని. ౧౧.౧౫) ఏకాదస మేత్తానిసంసా వుత్తా, ఏకంసేన తేసం భాగినో భవథా’’తి ఓవాదమదాసి.

సోపాకత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.