౧. నిగ్రోధత్థేరగాథావణ్ణనా

నాహం భయస్స భాయామీతి ఆయస్మతో నిగ్రోధత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయం కిర ఇతో అట్ఠారసే కప్పసతే బ్రాహ్మణమహాసాలకులే నిబ్బత్తిత్వా వయప్పత్తో కామేసు ఆదీనవం నేక్ఖమ్మే చ ఆనిసంసం దిస్వా ఘరబన్ధనం పహాయ అరఞ్ఞాయతనం పవిసిత్వా అఞ్ఞతరస్మిం సాలవనే పణ్ణసాలం కత్వా తాపసపబ్బజం పబ్బజిత్వా వనమూలఫలాహారో వసతి. తేన సమయేన పియదస్సీ నామ సమ్మాసమ్బుద్ధో లోకే ఉప్పజ్జిత్వా సదేవకస్స లోకస్స ధమ్మామతవస్సేన కిలేససన్తాపం నిబ్బాపేన్తో ఏకదివసం తాపసే అనుకమ్పాయ తం సాలవనం పవిసిత్వా నిరోధసమాపత్తిం సమాపన్నో. తాపసో వనమూలఫలత్థాయ గచ్ఛన్తో భగవన్తం దిస్వా పసన్నమానసో పుప్ఫితసాలదణ్డసాఖాయో గహేత్వా సాలమణ్డపం కత్వా తం సబ్బత్థకమేవ సాలపుప్ఫేహి సఞ్ఛాదేత్వా భగవన్తం వన్దిత్వా పీతిసోమనస్సవసేనేవ ఆహారత్థాయపి అగన్త్వా నమస్సమానో అట్ఠాసి. సత్థా నిరోధతో వుట్ఠాయ తస్స అనుకమ్పాయ ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘో ఆగచ్ఛతూ’’తి చిన్తేసి, ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘేపి చిత్తం పసాదేస్సతీ’’తి. తావదేవ భిక్ఖుసఙ్ఘో ఆగతో. సో భిక్ఖుసఙ్ఘమ్పి దిస్వా పసన్నమానసో వన్దిత్వా అఞ్జలిం పగ్గయ్హ అట్ఠాసి. సత్థా సితస్స పాతుకరణాపదేసేన తస్స భావినిం సమ్పత్తిం పకాసేన్తో ధమ్మం కథేత్వా పక్కామి సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసుయేవ సంసరన్తో వివట్టూపనిస్సయం బహుం కుసలం ఉపచినిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం బ్రాహ్మణమహాసాలకులే నిబ్బత్తి, నిగ్రోధోతిస్స నామం అహోసి. సో జేతవనపటిగ్గహణదివసే బుద్ధానుభావదస్సనేన సఞ్జాతప్పసాదో పబ్బజిత్వా విపస్సనం ఆరభిత్వా నచిరస్సేవ ఛళభిఞ్ఞో అహోసి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౯.౧౯౦-౨౨౦) –

‘‘అజ్ఝోగాహేత్వా సాలవనం, సుకతో అస్సమో మమ;

సాలపుప్ఫేహి సఞ్ఛన్నో, వసామి విపినే తదా.

‘‘పియదస్సీ చ భగవా, సయమ్భూ అగ్గపుగ్గలో;

వివేకకామో సమ్బుద్ధో, సాలవనముపాగమి.

‘‘అస్సమా అభినిక్ఖమ్మ, పవనం అగమాసహం;

మూలఫలం గవేసన్తో, ఆహిన్దామి వనే తదా.

‘‘తత్థద్దసాసిం సమ్బుద్ధం, పియదస్సిం మహాయసం;

సునిసిన్నం సమాపన్నం, విరోచన్తం మహావనే.

‘‘చతుదణ్డే ఠపేత్వాన, బుద్ధస్స ఉపరీ అహం;

మణ్డపం సుకతం కత్వా, సాలపుప్ఫేహి ఛాదయిం.

‘‘సత్తాహం ధారయిత్వాన, మణ్డపం సాలఛాదితం;

తత్థ చిత్తం పసాదేత్వా, బుద్ధసేట్ఠమవన్దహం.

‘‘భగవా తమ్హి సమయే, వుట్ఠహిత్వా సమాధితో;

యుగమత్తం పేక్ఖమానో, నిసీది పురిసుత్తమో.

‘‘సావకో వరుణో నామ, పియదస్సిస్స సత్థునో;

వసీసతసహస్సేహి, ఉపగచ్ఛి వినాయకం.

‘‘పియదస్సీ చ భగవా, లోకజేట్ఠో నరాసభో;

భిక్ఖుసఙ్ఘే నిసీదిత్వా, సితం పాతుకరీ జినో.

‘‘అనురుద్ధో ఉపట్ఠాకో, పియదస్సిస్స సత్థునో;

ఏకంసం చీవరం కత్వా, అపుచ్ఛిత్థ మహామునిం.

‘‘కో ను ఖో భగవా హేతు, సితకమ్మస్స సత్థునో;

కారణే విజ్జమానమ్హి, సత్థా పాతుకరే సితం.

‘‘సత్తాహం సాలచ్ఛదనం, యో మే ధారేసి మాణవో;

తస్స కమ్మం సరిత్వాన, సితం పాతుకరిం అహం.

‘‘అనోకాసం న పస్సామి, యత్థ పుఞ్ఞం విపచ్చతి;

దేవలోకే మనుస్సే వా, ఓకాసోవ న సమ్మతి.

‘‘దేవలోకే వసన్తస్స, పుఞ్ఞకమ్మసమఙ్గినో;

యావతా పరిసా తస్స, సాలచ్ఛన్నా భవిస్సతి.

‘‘తత్థ దిబ్బేహి నచ్చేహి, గీతేహి వాదితేహి చ;

రమిస్సతి సదా సన్తో, పుఞ్ఞకమ్మసమాహితో.

‘‘యావతా పరిసా తస్స, గన్ధగన్ధీ భవిస్సతి;

సాలస్స పుప్ఫవస్సో చ, పవస్సిస్సతి తావదే.

‘‘తతో చుతోయం మనుజో, మానుసం ఆగమిస్సతి;

ఇధాపి సాలచ్ఛదనం, సబ్బకాలం ధరిస్సతి.

‘‘ఇధ నచ్చఞ్చ గీతఞ్చ, సమ్మతాళసమాహితం;

పరివారేస్సన్తి మం నిచ్చం, బుద్ధపూజాయిదం ఫలం.

‘‘ఉగ్గచ్ఛన్తే చ సూరియే, సాలవస్సం పవస్సతే;

పుఞ్ఞకమ్మేన సంయుత్తం, వస్సతే సబ్బకాలికం.

‘‘అట్ఠారసే కప్పసతే, ఓక్కాకకులసమ్భవో;

గోతమో నామ నామేన, సత్థా లోకే భవిస్సతి.

‘‘తస్స ధమ్మే సుదాయాదో, ఓరసో ధమ్మనిమ్మితో;

సబ్బాసవే పరిఞ్ఞాయ, నిబ్బాయిస్సతినాసవో.

‘‘ధమ్మం అభిసమేన్తస్స, సాలచ్ఛన్నం భవిస్సతి;

చితకే ఝాయమానస్స, ఛదనం తత్థ హేస్సతి.

‘‘విపాకం కిత్తయిత్వాన, పియదస్సీ మహాముని;

పరిసాయ ధమ్మం దేసేసి, తప్పేన్తో ధమ్మవుట్ఠియా.

‘‘తింసకప్పాని దేవేసు, దేవరజ్జమకారయిం;

సట్ఠి చ సత్తక్ఖత్తుఞ్చ, చక్కవత్తీ అహోసహం.

‘‘దేవలోకా ఇధాగన్త్వా, లభామి విపులం సుఖం;

ఇధాపి సాలచ్ఛదనం, మణ్డపస్స ఇదం ఫలం.

‘‘అయం పచ్ఛిమకో మయ్హం, చరిమో వత్తతే భవో;

ఇధాపి సాలచ్ఛదనం, హేస్సతి సబ్బకాలికం.

‘‘మహామునిం తోసయిత్వా, గోతమం సక్యపుఙ్గవం;

పత్తోమ్హి అచలం ఠానం, హిత్వా జయపరాజయం.

‘‘అట్ఠారసే కప్పసతే, యం బుద్ధమభిపూజయిం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, బుద్ధపూజాయిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం, భవా సబ్బే సమూహతా;

నాగోవ బన్ధనం ఛేత్వా, విహరామి అనాసవో.

‘‘స్వాగతం వత మే ఆసి, బుద్ధసేట్ఠస్స సన్తికే;

తిస్సో విజ్జా అనుప్పత్తా, కతం బుద్ధస్స సాసనం.

‘‘పటిసమ్భిదా చతస్సో, విమోక్ఖాపి చ అట్ఠిమే;

ఛళభిఞ్ఞా సచ్ఛికతా, కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

ఏవం పన ఛళభిఞ్ఞో హుత్వా ఫలసుఖేన వీతినామేన్తో సాసనస్స నియ్యానికభావవిభావనత్థం అఞ్ఞాబ్యాకరణవసేన ‘‘నాహం భయస్స భాయామీ’’తి గాథం అభాసి.

౨౧. తత్థ భాయన్తి ఏతస్మాతి భయం, జాతిజరాది. భయస్సాతి నిస్సక్కే సామివచనం, భయతో భాయితబ్బనిమిత్తం జాతిజరామరణాదినా హేతునా నాహం భాయామీతి అత్థో. తత్థ కారణమాహ ‘‘సత్థా నో అమతస్స కోవిదో’’తి. అమ్హాకం సత్థా అమతే కుసలో వేనేయ్యానం అమతదానే ఛేకో. యత్థ భయం నావతిట్ఠతీతి యస్మిం నిబ్బానే యథావుత్తం భయం న తిట్ఠతి ఓకాసం న లభతి. తేనాతి తతో నిబ్బానతో. వజన్తీతి అభయట్ఠానమేవ గచ్ఛన్తి. నిబ్బానఞ్హి అభయట్ఠానం నామ. కేన పన వజన్తీతి ఆహ ‘‘మగ్గేన వజన్తి భిక్ఖవో’’తి, అట్ఠఙ్గికేన అరియమగ్గేన సత్థు ఓవాదకరణా భిక్ఖూ సంసారే భయస్స ఇక్ఖనకాతి అత్థో. యత్థాతి వా యం నిమిత్తం యస్స అరియమగ్గస్స అధిగమహేతు అత్తానువాదాదికం పఞ్చవీసతివిధమ్పి భయం నావతిట్ఠతి పతిట్ఠం న లభతి, తేన అరియేన మగ్గేన వజన్తి అభయట్ఠానం సత్థు సాసనే భిక్ఖూ, తేన మగ్గేన అహమ్పి గతో, తస్మా నాహం భయస్స భాయామీతి థేరో అఞ్ఞం బ్యాకాసి.

నిగ్రోధత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.