౪. సివకసామణేరగాథావణ్ణనా

ఉపజ్ఝాయోతి సివకస్స సామణేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? సో కిర ఇతో ఏకతింసే కప్పే వేస్సభుస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తో ఏకదివసం కేనచిదేవ కరణీయేన అరఞ్ఞం పవిట్ఠో తత్థ పబ్బతన్తరే నిసిన్నం వేస్సభుం భగవన్తం దిస్వా పసన్నచిత్తో ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా అఞ్జలిం పగ్గయ్హ అట్ఠాసి. పున తత్థ మనోహరాని కాసుమారికఫలాని దిస్వా తాని గహేత్వా భగవతో ఉపనేసి, పటిగ్గహేసి భగవా అనుకమ్పం ఉపాదాయ. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో కస్సపస్స భగవతో సాసనే మాతులే పబ్బజన్తే తేన సద్ధిం పబ్బజిత్వా బహుం వివట్టూపనిస్సయం కుసలం ఉపచినిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే వనవచ్ఛత్థేరస్స భాగినేయ్యో హుత్వా నిబ్బత్తో, సివకోతిస్స నామం అహోసి. తస్స మాతా అత్తనో జేట్ఠభాతికే వనవచ్ఛే సాసనే పబ్బజిత్వా పబ్బజితకిచ్చం మత్థకం పాపేత్వా అరఞ్ఞే విహరన్తే తం పవత్తిం సుత్వా పుత్తం ఆహ – ‘‘తాత సివక, థేరస్స సన్తికే పబ్బజిత్వా థేరం ఉపట్ఠహ, మహల్లకో దాని థేరో’’తి. సో మాతు ఏకవచనేనేవ చ పుబ్బే కతాధికారతాయ చ మాతులత్థేరస్స సన్తికం గన్త్వా పబ్బజిత్వా తం ఉపట్ఠహన్తో అరఞ్ఞే వసతి.

తస్స ఏకదివసం కేనచిదేవ కరణీయేన గామన్తం గతస్స ఖరో ఆబాధో ఉప్పజ్జి. మనుస్సేసు భేసజ్జం కరోన్తేసుపి న పటిప్పస్సమ్భి. తస్మిం చిరాయన్తే థేరో ‘‘సామణేరో చిరాయతి, కిం ను ఖో కారణ’’న్తి తత్థ గన్త్వా తం గిలానం దిస్వా తస్స తం తం కత్తబ్బయుత్తకం కరోన్తో దివసభాగం వీతినామేత్వా రత్తిభాగే బలవపచ్చూసవేలాయం ఆహ – ‘‘సివక, న మయా పబ్బజితకాలతో పట్ఠాయ గామే వసితపుబ్బం, ఇతో అరఞ్ఞమేవ గచ్ఛామా’’తి. తం సుత్వా సివకో ‘‘యదిపి మే, భన్తే, ఇదాని కాయో గామన్తే ఠితో, చిత్తం పన అరఞ్ఞే, తస్మా సయానోపి అరఞ్ఞమేవ గమిస్సామీ’’తి, తం సుత్వా థేరో తం బాహాయం గహేత్వా అరఞ్ఞమేవ నేత్వా ఓవాదం అదాసి. సో థేరస్స ఓవాదే ఠత్వా విపస్సిత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౩౮.౫౩-౫౮) –

‘‘కణికారంవ జోతన్తం, నిసిన్నం పబ్బతన్తరే;

అద్దసం విరజం బుద్ధం, లోకజేట్ఠం నరాసభం.

‘‘పసన్నచిత్తో సుమనో, కిరే కత్వాన అఞ్జలిం;

కాసుమారికమాదాయ, బుద్ధసేట్ఠస్సదాసహం.

‘‘ఏకతింసే ఇతో కప్పే, యం ఫలం అదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, ఫలదానస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

సో అరహత్తం పత్వా ఉపజ్ఝాయేన అత్తనా చ వుత్తమత్థం సంసన్దిత్వా అత్తనో వివేకాభిరతికతం కతకిచ్చతఞ్చ పవేదేన్తో ‘‘ఉపజ్ఝాయో మం అవచా’’తి గాథం అభాసి.

౧౪. తత్థ ఉపజ్ఝాయోతి వజ్జావజ్జం ఉపనిజ్ఝాయతి హితేసితం పచ్చుపట్ఠపేత్వా ఞాణచక్ఖునా పేక్ఖతీతి ఉపజ్ఝాయో. మన్తి అత్తానం వదతి. అవచాతి అభాసి. ఇతో గచ్ఛామ సీవకాతి వుత్తాకారదస్సనం, సివక, ఇతో గామన్తతో అరఞ్ఞట్ఠానమేవ ఏహి గచ్ఛామ, తదేవ అమ్హాకం వసనయోగ్గన్తి అధిప్పాయో. ఏవం పన ఉపజ్ఝాయేన వుత్తో సివకో భద్రో అస్సాజానీయో వియ కసాభిహతో సఞ్జాతసంవేగో హుత్వా అరఞ్ఞమేవ గన్తుకామతం పవేదేన్తో –

‘‘గామే మే వసతి కాయో, అరఞ్ఞం మే గతం మనో;

సేమానకోపి గచ్ఛామి, నత్థి సఙ్గో విజానత’’న్తి. –ఆహ;

తస్సత్థో – యస్మా ఇదాని యదిపి మే ఇదం సరీరం గామన్తే ఠితం, అజ్ఝాసయో పన అరఞ్ఞమేవ గతో, తస్మా సేమానకోపి గచ్ఛామి గేలఞ్ఞేన ఠాననిసజ్జాగమనేసు అసమత్థతాయ సయానోపి ఇమినా సయితాకారేన సరీసపో వియ సరీసపన్తో, ఏథ, భన్తే, అరఞ్ఞమేవ గచ్ఛామ, కస్మా? నత్థి సఙ్గో విజానతన్తి, యస్మా ధమ్మసభావా కామేసు సంసారే చ ఆదీనవం, నేక్ఖమ్మే నిబ్బానే చ ఆనిసంసం యాథావతో జానన్తస్స న కత్థచి సఙ్గో, తస్మా ఏకపదేనేవ ఉపజ్ఝాయస్స ఆణా అనుఠితాతి, తదపదేసేన అఞ్ఞం బ్యాకాసి.

సివకసామణేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.