౭. ధమ్మసవత్థేరగాథావణ్ణనా

పబ్బజిం తులయిత్వానాతి ఆయస్మతో ధమ్మసవత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయం కిర పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే సువచ్ఛో నామ బ్రాహ్మణో హుత్వా తిణ్ణం వేదానం పారగూ ఘరావాసే దోసం దిస్వా తాపసపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా అరఞ్ఞాయతనే పబ్బతన్తరే అస్సమం కారేత్వా బహూహి తాపసేహి సద్ధిం వసి. అథస్స కుసలబీజం రోపేతుకామో పదుముత్తరో భగవా అస్సమసమీపే ఆకాసే ఠత్వా ఇద్ధిపాటిహారియం దస్సేసి. సో తం దిస్వా పసన్నమానసో పూజేతుకామో నాగపుప్ఫాని ఓచినాపేసి. సత్థా, ‘‘అలం ఇమస్స తాపసస్స ఏత్తకం కుసలబీజ’’న్తి పక్కామి. సో పుప్ఫాని గహేత్వా సత్థు గమనమగ్గం ఓకిరిత్వా చిత్తం పసాదేన్తో అఞ్జలిం పగ్గయ్హ అట్ఠాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా అపరాపరం సుగతీసుయేవ సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే మగధరట్ఠే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా ధమ్మసవోతి లద్ధనామో విఞ్ఞుతం పత్తో హేతుసమ్పత్తియా చోదియమానో ఘరావాసే ఆదీనవం పబ్బజ్జాయ ఆనిసంసఞ్చ దిస్వా దక్ఖిణాగిరిస్మిం విహరన్తం భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౬.౩౯-౪౫) –

‘‘సువచ్ఛో నామ నామేన, బ్రాహ్మణో మన్తపారగూ;

పురక్ఖతో ససిస్సేహి, వసతే పబ్బతన్తరే.

‘‘పదుముత్తరో నామ జినో, ఆహుతీనం పటిగ్గహో;

మముద్ధరితుకామో సో, ఆగచ్ఛి మమ సన్తికం.

‘‘వేహాసమ్హి చఙ్కమతి, ధూపాయతి జలతే తథా;

హాసం మమం విదిత్వాన, పక్కామి పాచినాముఖో.

‘‘తఞ్చ అచ్ఛరియం దిస్వా, అబ్భుతం లోమహంసనం;

నాగపుప్ఫం గహేత్వాన, గతమగ్గమ్హి ఓకిరిం.

‘‘సతసహస్సితో కప్పే, యం పుప్ఫం ఓకిరిం అహం;

తేన చిత్తప్పసాదేన, దుగ్గతిం నుపపజ్జహం.

‘‘ఏకతింసే కప్పసతే, రాజా ఆసి మహారహో;

సత్తరతనసమ్పన్నో, చక్కవత్తీ మహబ్బలో.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా అత్తనో పటిపత్తిం పచ్చవేక్ఖిత్వా సోమనస్సప్పత్తో ఉదానవసేన –

౧౦౭. ‘‘పబ్బజిం తులయిత్వాన, అగారస్మానగారియం;

తిస్సో విజ్జా అనుప్పత్తా, కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి. – గాథం అభాసి;

తత్థ పబ్బజిం తులయిత్వానాతి ‘‘సమ్బాధో ఘరావాసో రజాపథో’’తిఆదినా (దీ. ని. ౧.౧౯౧; మ. ని. ౨.౧౦; సం. ని. ౨.౧౫౪) ఘరావాసే, ‘‘అప్పస్సాదా కామా బహుదుక్ఖా బహుపాయాసా’’తిఆదినా (పాచి. ౪౧౭; మ. ని. ౧.౧౭౭) కామేసు ఆదీనవం తప్పటిపక్ఖతో నేక్ఖమ్మే చ ఆనిసంసం తులభూతాయ పఞ్ఞాయ విచారేత్వా వీమంసిత్వాతి అత్థో. సేసం హేట్ఠా వుత్తనయమేవ. ఇదమేవ చ థేరస్స అఞ్ఞాబ్యాకరణం అహోసీతి.

ధమ్మసవత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.