౫. మలితవమ్భత్థేరగాథావణ్ణనా

ఉక్కణ్ఠితోతి ఆయస్మతో మలితవమ్భత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయం కిర పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే హిమవన్తతో అవిదూరే అఞ్ఞతరస్మిం జాతస్సరే సకుణో హుత్వా నిబ్బత్తి, పదుముత్తరో భగవా తం అనుగ్గణ్హన్తో తత్థ గన్త్వా జాతస్సరతీరే చఙ్కమతి. సకుణో భగవన్తం దిస్వా పసన్నమానసో సరే కుముదాని గహేత్వా భగవన్తం పూజేసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే కురుకచ్ఛనగరే అఞ్ఞతరస్స బ్రాహ్మణస్స పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి, మలితవమ్భోతిస్స నామం అహోసి. సో విఞ్ఞుతం పత్తో పచ్ఛాభూమహాథేరం ఉపసఙ్కమిత్వా తస్స సన్తికే ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో విహరతి. తస్స చ అయం సభావో, యత్థ భోజనసప్పాయో దుల్లభో, ఇతరే సులభా, తతో న పక్కమతి. యత్థ పన భోజనసప్పాయో సులభో, ఇతరే దుల్లభా, తత్థ న వసతి పక్కమతేవ. ఏవం విహరన్తో చ హేతుసమ్పన్నతాయ మహాపురిసజాతికతాయ చ నచిరస్సేవ విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౬.౫౧-౫౭) –

‘‘హిమవన్తస్సావిదూరే, మహాజాతస్సరో అహు;

పదుముప్పలసఞ్ఛన్నో, పుణ్డరీకసమోత్థటో.

‘‘కుకుత్థో నామ నామేన, తత్థాసిం సకుణో తదా;

సీలవా బుద్ధిసమ్పన్నో, పుఞ్ఞాపుఞ్ఞేసు కోవిదో.

‘‘పదుముత్తరో లోకవిదూ, ఆహుతీనం పటిగ్గహో;

జాతస్సరస్సావిదూరే, సఞ్చరిత్థ మహాముని.

‘‘జలజం కుముదం ఛేత్వా, ఉపనేసిం మహేసినో;

మమ సఙ్కప్పమఞ్ఞాయ, పటిగ్గహి మహాముని.

‘‘తఞ్చ దానం దదిత్వాన, సుక్కమూలేన చోదితో;

కప్పానం సతసహస్సం, దుగ్గతిం నుపపజ్జహం.

‘‘సోళసేతో కప్పసతే, ఆసుం వరుణనామకా;

అట్ఠ ఏతే జనాధిపా, చక్కవత్తీ మహబ్బలా.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా అత్తనో పటిపత్తిం పచ్చవేక్ఖిత్వా ఉదానేన్తో –

౧౦౫. ‘‘ఉక్కణ్ఠితోపి న వసే, రమమానోపి పక్కమే;

న త్వేవానత్థసంహితం, వసే వాసం విచక్ఖణో’’తి. – గాథం అభాసి;

తత్థ ఉక్కణ్ఠితోపి న వసేతి యస్మిం ఆవాసే వసన్తస్స మే భోజనసప్పాయాలాభేన అధికుసలేసు ధమ్మేసు ఉక్కణ్ఠా అనభిరతి ఉప్పజ్జతి, తత్థ ఉక్కణ్ఠితోపి వసామియేవ ఇతరసప్పాయలాభేన న పక్కమే న పక్కమామి. న వసేతి ఏత్థ న-కారేనపి పక్కమేతిపదం సమ్బన్ధితబ్బం. రమమానోపి పక్కమేతి యస్మిం పన ఆవాసే వసన్తస్స మే పచ్చయవేకల్లాభావేన నత్థి ఉక్కణ్ఠా, అఞ్ఞదత్థు అభిరమామి, ఏవం అభిరమమానోపి అవసేససప్పాయాలాభేన తతో పక్కమే, న వసేయ్యం. ఏవం పటిపజ్జన్తోవాహం నచిరస్సేవ సకత్థం పచ్చుపాదిన్తి. అయఞ్చేత్థ అత్తపటిపత్తిపచ్చవేక్ఖణాయం యోజనా. పరస్స ఓవాదదానే పన వసేయ్య న పక్కమేయ్యాతి విధానవసేన యోజేతబ్బం. న త్వేవానత్థసంహితం, వసే వాసం విచక్ఖణోతి యస్మిం ఆవాసే పచ్చయా సులభా, సమణధమ్మో న పారిపూరిం గచ్ఛతి, యస్మిఞ్చ ఆవాసే పచ్చయా దుల్లభా, సమణధమ్మోపి పారిపూరిం న గచ్ఛతి, ఏవరూపో ఆవాసో ఇధ అనత్థసంహితో నామ అవడ్ఢిసహితోతి కత్వా. ఏవరూపం వాసం విచక్ఖణో విఞ్ఞుజాతికో సకత్థం పరిపూరేతుకామో నత్వేవ వసేయ్య. యత్థ పన పఞ్చఙ్గసమన్నాగతో ఆవాసో లబ్భతి, సత్తపి సప్పాయా లబ్భన్తి, తత్థేవ వసేయ్యాతి అత్థో.

మలితవమ్భత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.