౭. తిస్సత్థేరగాథావణ్ణనా

హిత్వా సతపలం కంసన్తి ఆయస్మతో తిస్సత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో విపస్సిస్స భగవతో కాలే యానకారకులే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో ఏకదివసం భగవన్తం దిస్వా పసన్నమానసో చన్దనఖణ్డేన ఫలకం కత్వా భగవతో ఉపనామేసి, తఞ్చ భగవా పరిభుఞ్జి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా అపరాపరం పుఞ్ఞాని కత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే రోరువనగరే రాజకులే నిబ్బత్తి. సో వయప్పత్తో పితరి కాలఙ్కతే రజ్జే పతిట్ఠితో బిమ్బిసారరఞ్ఞో అదిట్ఠసహాయో హుత్వా తస్స మణిముత్తావత్థాదీని పణ్ణాకారాని పేసేసి. తస్స రాజా బిమ్బిసారో పుఞ్ఞవన్తతం సుత్వా పటిపాభతం పేసేన్తో చిత్తపటే బుద్ధచరితం సువణ్ణపట్టే చ పటిచ్చసముప్పాదం లిఖాపేత్వా పేసేసి. సో తం దిస్వా పురిమబుద్ధేసు కతాధికారతాయ పచ్ఛిమభవికతాయ చ చిత్తపటే దస్సేన్తం బుద్ధచరితం సువణ్ణపట్టకే లిఖితం పటిచ్చసముప్పాదక్కమఞ్చ ఓలోకేత్వా పవత్తినివత్తియో సల్లక్ఖేత్వా సాసనక్కమం హదయే ఠపేత్వా సఞ్జాతసంవేగో ‘‘దిట్ఠో మయా భగవతో వేసో, సాసనక్కమో చ ఏకపదేసేన ఞాతో, బహుదుక్ఖా కామా బహుపాయాసా, కిం దాని మయ్హం ఘరావాసేనా’’తి రజ్జం పహాయ కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేన్తో భగవన్తం ఉద్దిస్స పబ్బజిత్వా మత్తికాపత్తం గహేత్వా రాజా పుక్కుసాతి వియ మహాజనస్స పరిదేవన్తస్సేవ నగరతో నిక్ఖమిత్వా అనుక్కమేన రాజగహం గన్త్వా తత్థ సప్పసోణ్డికపబ్భారే విహరన్తం భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసీది. సత్థా ధమ్మం దేసేసి. సో ధమ్మదేసనం సుత్వా విపస్సనాయ కమ్మట్ఠానం గహేత్వా యుత్తప్పయుత్తో విహరన్తో విపస్సనం ఉస్సుక్కాపేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౫.౩౭-౪౨) –

‘‘యానకారో పురే ఆసిం, దారుకమ్మే సుసిక్ఖితో;

చన్దనం ఫలకం కత్వా, అదాసిం లోకబన్ధునో.

‘‘పభాసతి ఇదం బ్యమ్హం, సువణ్ణస్స సునిమ్మితం;

హత్థియానం అస్సయానం, దిబ్బయానం ఉపట్ఠితం.

‘‘పాసాదా సివికా చేవ, నిబ్బత్తన్తి యదిచ్ఛకం;

అక్ఖుబ్భం రతనం మయ్హం, ఫలకస్స ఇదం ఫలం.

‘‘ఏకనవుతితో కప్పే, ఫలకం యమహం దదిం;

దుగ్గతి నాభిజానామి, ఫలకస్స ఇదం ఫలం.

‘‘సత్తపఞ్ఞాసకప్పమ్హి, చతురో నిమ్మితావ్హయా;

సత్తరతనసమ్పన్నా, చక్కవత్తీ మహబ్బలా.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా ఉదానవసేన అత్తనో పటిపత్తిం కథేన్తో –

౯౭. ‘‘హిత్వా సతపలం కంసం, సోవణ్ణం సతరాజికం;

అగ్గహిం మత్తికాపత్తం, ఇదం దుతియాభిసేచన’’న్తి. – గాథం అభాసి;

తత్థ హిత్వాతి పరిచ్చజిత్వా. సతపలన్తి సతం పలాని యస్స, తం సతపలపరిమాణం. కంసన్తి థాలం. సోవణ్ణన్తి సువణ్ణమయం. సతరాజికన్తి భిత్తివిచిత్తతాయ చ అనేకరూపరాజిచిత్తతాయ చ అనేకలేఖాయుత్తం. అగ్గహిం మత్తికాపత్తన్తి ఏవరూపే మహారహే భాజనే పుబ్బే భుఞ్జిత్వా బుద్ధానం ఓవాదం కరోన్తో ‘‘ఇదానాహం తం ఛడ్డేత్వా మత్తికామయపత్తం అగ్గహేసిం, అహో, సాధు, మయా కతం అరియవతం అనుఠిత’’న్తి భాజనకిత్తనాపదేసేన రజ్జపరిచ్చాగం పబ్బజ్జూపగమనఞ్చ అనుమోదన్తో వదతి. తేనాహ ‘‘ఇదం దుతియాభిసేచన’’న్తి. పఠమం రజ్జాభిసేచనం ఉపాదాయ ఇదం పబ్బజ్జూపగమనం మమ దుతియం అభిసేచనం. తఞ్హి రాగాదీహి సంకిలిట్ఠం సాసఙ్కం సపరిసఙ్కం కమ్మం అనత్థసఞ్హితం దుక్ఖపటిబద్ధం నిహీనం, ఇదం పన తంవిపరియాయతో ఉత్తమం పణీతన్తి అధిప్పాయో.

తిస్సత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.