౩. ఏరకత్థేరగాథావణ్ణనా

దుక్ఖా కామా ఏరకాతి ఆయస్మతో ఏరకత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో సిద్ధత్థస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో ఏకదివసం సత్థారం దిస్వా పసన్నమానసో సత్థు కిఞ్చి దాతబ్బయుత్తకం అలభన్తో ‘‘హన్దాహం కాయసారం పుఞ్ఞం కరిస్సామీ’’తి సత్థు గమనమగ్గం సోధేత్వా సమం అకాసి. సత్థా తేన తథాకతం మగ్గం పటిపజ్జి. సో తత్థ భగవన్తం దిస్వా పసన్నమానసో వన్దిత్వా అఞ్జలిం పగ్గయ్హ పసన్నచిత్తో యావ దస్సనుపచారసమతిక్కమా బుద్ధారమ్మణం పీతిం అవిజహన్తో అట్ఠాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవలోకే నిబ్బత్తో అపరాపరం పుఞ్ఞాని కత్వా సుగతీసుయేవ సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం సమ్భావనీయస్స కుటుమ్బియస్స పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి, ఏరకోతిస్స నామం అహోసి అభిరూపో దస్సనీయో పాసాదికో ఇతికత్తబ్బతాసు పరమేన వేయ్యత్తియేన సమన్నాగతో. తస్స మాతాపితరో కులేన రూపేన ఆచారేన వయేన కోసల్లేన చ అనుచ్ఛవికం దారికం ఆనేత్వా వివాహకమ్మం అకంసు. సో తాయ సద్ధిం సంవాసేన గేహే వసన్తో పచ్ఛిమభవికత్తా కేనచిదేవ సంవేగవత్థునా సంసారే సంవిగ్గమానసో సత్థు సన్తికం గన్త్వా ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజి, తస్స సత్థా కమ్మట్ఠానం అదాసి. సో కమ్మట్ఠానం గహేత్వా కతిపయదివసాతిక్కమేన ఉక్కణ్ఠాభిభూతో విహాసి. అథ సత్థా తస్స చిత్తప్పవత్తిం ఞత్వా ఓవాదవసేన ‘‘దుక్ఖా కామా ఏరకా’’తి గాథం అభాసి. సో తం సుత్వా ‘‘అయుత్తం మయా కతం, యోహం ఏవరూపస్స సత్థు సన్తికే కమ్మట్ఠానం గహేత్వా తం విస్సజ్జేన్తో మిచ్ఛావితక్కబహులో విహాసి’’న్తి సంవేగజాతో విపస్సనాయ యుత్తప్పయుత్తో నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౫.౩౨-౩౬) –

‘‘ఉత్తరిత్వాన నదికం, వనం గచ్ఛతి చక్ఖుమా;

తమద్దసాసిం సమ్బుద్ధం, సిద్ధత్థం వరలక్ఖణం.

‘‘కుదాలపిటకమాదాయ, సమం కత్వాన తం పథం;

సత్థారం అభివాదేత్వా, సకం చిత్తం పసాదయిం.

‘‘చతున్నవుతితో కప్పే, యం కమ్మమకరిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, మగ్గదానస్సిదం ఫలం.

‘‘సత్తపఞ్ఞాసకప్పమ్హి, ఏకో ఆసిం జనాధిపో;

నామేన సుప్పబుద్ధోతి, నాయకో సో నరిస్సరో.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహా పన హుత్వా అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో –

౯౩. ‘‘దుక్ఖా కామా ఏరక, న సుఖా కామా ఏరక;

యో కామే కామయతి, దుక్ఖం సో కామయతి ఏరక;

యో కామే న కామయతి, దుక్ఖం సో న కామయతి ఏరకా’’తి. –

తమేవ భగవతా వుత్తగాథం పచ్చుదాహాసి.

తత్థ దుక్ఖా కామాతి ఇమే వత్థుకామకిలేసకామా దుక్ఖవత్థుతాయ విపరిణామదుక్ఖసంసారదుక్ఖసభావతో చ, దుక్ఖా దుక్ఖమా దుక్ఖనిబ్బత్తికా. వుత్తఞ్హేతం – ‘‘అప్పస్సాదా కామా బహుదుక్ఖా బహుపాయాసా, ఆదీనవో ఏత్థ భియ్యో’’తిఆది (పాచి. ౪౧౭; మ. ని. ౧.౨౩౪). ఏరకాతి పఠమం తావ భగవా తం ఆలపతి, పచ్ఛా పన థేరో అత్తానం నామేన కథేసి. న సుఖా కామాతి కామా నామేతే జానన్తస్స సుఖా న హోన్తి, అజానన్తస్స పన సుఖతో ఉపట్ఠహన్తి. యథాహ – ‘‘యో సుఖం దుక్ఖతో అద్ద, దుక్ఖమద్దక్ఖి సల్లతో’’తిఆది (సం. ని. ౪.౨౫౩; ఇతివు. ౫౩; థేరగా. ౯౮౬). యో కామే కామయతి, దుక్ఖం సో కామయతీతి యో సత్తో కిలేసకామేన వత్థుకామే కామయతి, తస్స తం కామనం సమ్పతి సపరిళాహతాయ, ఆయతిం అపాయదుక్ఖహేతుతాయ చ వట్టదుక్ఖహేతుతాయ చ దుక్ఖం. వత్థుకామా పన దుక్ఖస్స వత్థుభూతా. ఇతి సో దుక్ఖసభావం దుక్ఖనిమిత్తం దుక్ఖవత్థుఞ్చ కామయతీతి వుత్తో. ఇతరం పటిపక్ఖవసేన తమేవత్థం ఞాపేతుం వుత్తం, తస్మా తస్సత్థో వుత్తవిపరియాయేన వేదితబ్బో.

ఏరకత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.