౬. ఉపసీవసుత్తవణ్ణనా

౧౦౭౬. ఏకో అహన్తి ఉపసీవసుత్తం. తత్థ మహన్తమోఘన్తి మహన్తం ఓఘం. అనిస్సితోతి పుగ్గలం వా ధమ్మం వా అనిస్సితో. నో విసహామీతి న సక్కోమి. ఆరమ్మణన్తి నిస్సయం. యం నిస్సితోతి యం పుగ్గలం వా ధమ్మం వా నిస్సితో.

౧౦౭౭. ఇదాని యస్మా సో బ్రాహ్మణో ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనలాభీ తఞ్చ సన్తమ్పి నిస్సయం న జానాతి, తేనస్స భగవా తఞ్చ నిస్సయం ఉత్తరి చ నియ్యానపథం దస్సేన్తో ‘‘ఆకిఞ్చఞ్ఞ’’న్తి గాథమాహ. తత్థ పేక్ఖమానోతి తం ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తిం సతో సమాపజ్జిత్వా వుట్ఠహిత్వా చ అనిచ్చాదివసేన పస్సమానో. నత్థీతి నిస్సాయాతి తం ‘‘నత్థి కిఞ్చీ’’తి పవత్తసమాపత్తిం ఆరమ్మణం కత్వా. తరస్సు ఓఘన్తి తతో పభుతి పవత్తాయ విపస్సనాయ యథానురూపం చతుబ్బిధమ్పి ఓఘం తరస్సు. కథాహీతి కథంకథాహి. తణ్హక్ఖయం నత్తమహాభిపస్సాతి రత్తిన్దివం నిబ్బానం విభూతం కత్వా పస్స. ఏతేనస్స దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారం కథేతి.

౧౦౭౮-౯. ఇదాని ‘‘కామే పహాయా’’తి సుత్వా విక్ఖమ్భనవసేన అత్తనా పహీనే కామే సమ్పస్సమానో ‘‘సబ్బేసూ’’తి గాథమాహ. తత్థ హిత్వా మఞ్ఞన్తి అఞ్ఞం తతో హేట్ఠా ఛబ్బిధమ్పి సమాపత్తిం హిత్వా. సఞ్ఞావిమోక్ఖే పరమేతి సత్తసు సఞ్ఞావిమోక్ఖేసు ఉత్తమే ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనే. తిట్ఠే ను సో తత్థ అనానుయాయీతి సో పుగ్గలో తత్థ ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనబ్రహ్మలోకే అవిగచ్ఛమానో తిట్ఠేయ్య నూతి పుచ్ఛతి. అథస్స భగవా సట్ఠికప్పసహస్సమత్తంయేవ ఠానం అనుజానన్తో తతియగాథమాహ.

౧౦౮౦. ఏవం తస్స తత్థ ఠానం సుత్వా ఇదానిస్స సస్సతుచ్ఛేదభావం పుచ్ఛన్తో ‘‘తిట్ఠే చే’’తి గాథమాహ. తత్థ పూగమ్పి వస్సానన్తి అనేకసఙ్ఖ్యమ్పి వస్సానం, గణరాసిన్తి అత్థో. ‘‘పూగమ్పి వస్సానీ’’తిపి పాఠో, తత్థ విభత్తిబ్యత్తయేన సామివచనస్స పచ్చత్తవచనం కత్తబ్బం, పూగన్తి వా ఏతస్స బహూనీతి అత్థో వత్తబ్బో. ‘‘పూగానీ’’తి వాపి పఠన్తి, పురిమపాఠోయేవ సబ్బసున్దరో. తత్థేవ సో సీతి సియా విముత్తోతి సో పుగ్గలో తత్థేవాకిఞ్చఞ్ఞాయతనే నానాదుక్ఖేహి విముత్తో సీతిభావప్పత్తో భవేయ్య, నిబ్బానప్పత్తో సస్సతో హుత్వా తిట్ఠేయ్యాతి అధిప్పాయో. చవేథ విఞ్ఞాణం తథావిధస్సాతి ఉదాహు తథావిధస్స విఞ్ఞాణం అనుపాదాయ పరినిబ్బాయేయ్యాతి ఉచ్ఛేదం పుచ్ఛతి, పటిసన్ధిగ్గహణత్థం వాపి భవేయ్యాతి పటిసన్ధిమ్పి తస్స పుచ్ఛతి.

౧౦౮౧. అథస్స భగవా ఉచ్ఛేదసస్సతం అనుపగమ్మ తత్థ ఉప్పన్నస్స అరియసావకస్స అనుపాదాయ పరినిబ్బానం దస్సేన్తో ‘‘అచ్చీ యథా’’తి గాథమాహ. తత్థ అత్థం పలేతీతి అత్థం గచ్ఛతి. న ఉపేతి సఙ్ఖన్తి ‘‘అసుకం నామ దిసం గతో’’తి వోహారం న గచ్ఛతి. ఏవం మునీ నామకాయా విముత్తోతి ఏవం తత్థ ఉప్పన్నో సేక్ఖముని పకతియా పుబ్బేవ రూపకాయా విముత్తో తత్థ చతుత్థమగ్గం నిబ్బత్తేత్వా ధమ్మకాయస్స పరిఞ్ఞాతత్తా పున నామకాయాపి విముత్తో ఉభతోభాగవిముత్తో ఖీణాసవో హుత్వా అనుపాదాపరినిబ్బానసఙ్ఖాతం అత్థం పలేతి, న ఉపేతి సఙ్ఖం ‘‘ఖత్తియో వా బ్రాహ్మణో వా’’తి ఏవమాదికం.

౧౦౮౨. ఇదాని ‘‘అత్థం పలేతీ’’తి సుత్వా తస్స యోనిసో అత్థం అసల్లక్ఖేన్తో ‘‘అత్థఙ్గతో సో’’తి గాథమాహ. తస్సత్థో – సో అత్థఙ్గతో ఉదాహు నత్థి, ఉదాహు వే సస్సతియా సస్సతభావేన అరోగో అవిపరిణామధమ్మో సోతి ఏవం తం మే మునీ సాధు వియాకరోహి. కిం కారణం? తథా హి తే విదితో ఏస ధమ్మోతి.

౧౦౮౩. అథస్స భగవా తథా అవత్తబ్బతం దస్సేన్తో ‘‘అత్థఙ్గతస్సా’’తి గాథమాహ. తత్థ అత్థఙ్గతస్సాతి అనుపాదాపరినిబ్బుతస్స. న పమాణమత్థీతి రూపాదిప్పమాణం నత్థి. యేన నం వజ్జున్తి యేన రాగాదినా నం వదేయ్యుం. సబ్బేసు ధమ్మేసూతి సబ్బేసు ఖన్ధాదిధమ్మేసు. సేసం సబ్బత్థ పాకటమేవ.

ఏవం భగవా ఇమం సుత్తం అరహత్తనికూటేనేవ దేసేసి. దేసనాపరియోసానే చ వుత్తసదిసో ఏవ ధమ్మాభిసమయో అహోసీతి.

పరమత్థజోతికాయ ఖుద్దక-అట్ఠకథాయ

సుత్తనిపాత-అట్ఠకథాయ ఉపసీవసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.