౬. జరాసుత్తవణ్ణనా

౮౧౧. అప్పం వత జీవితన్తి జరాసుత్తం. కా ఉప్పత్తి? ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం వస్సం వసిత్వా యాని తాని బుద్ధానం సరీరారోగ్యసమ్పాదనం అనుప్పన్నసిక్ఖాపదపఞ్ఞాపనం వేనేయ్యదమనం తథారూపాయ అట్ఠుప్పత్తియా జాతకాదికథనన్తిఆదీని జనపదచారికానిమిత్తాని, తాని సమవేక్ఖిత్వా జనపదచారికం పక్కామి. అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో సాయం సాకేతం అనుప్పత్తో అఞ్జనవనం పావిసి. సాకేతవాసినో సుత్వా ‘‘అకాలో ఇదాని భగవన్తం దస్సనాయా’’తి విభాతాయ రత్తియా మాలాగన్ధాదీని గహేత్వా భగవతో సన్తికం గన్త్వా పూజనవన్దనసమ్మోదనాదీని కత్వా పరివారేత్వా అట్ఠంసు యావ భగవతో గామప్పవేసనవేలా, అథ భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతో పిణ్డాయ పావిసి. తం అఞ్ఞతరో సాకేతకో బ్రాహ్మణమహాసాలో నగరా నిక్ఖన్తో నగరద్వారే అద్దస. దిస్వా పుత్తసినేహం ఉప్పాదేత్వా ‘‘చిరదిట్ఠోసి, పుత్త, మయా’’తి పరిదేవయమానో అభిముఖో అగమాసి. భగవా భిక్ఖూ సఞ్ఞాపేసి – ‘‘అయం, భిక్ఖవే, బ్రాహ్మణో యం ఇచ్ఛతి, తం కరోతు, న వారేతబ్బో’’తి.

బ్రాహ్మణోపి వచ్ఛగిద్ధినీవ గావీ ఆగన్త్వా భగవతో కాయం పురతో చ పచ్ఛతో చ దక్ఖిణతో చ వామతో చాతి సమన్తా ఆలిఙ్గి ‘‘చిరదిట్ఠోసి, పుత్త, చిరం వినా అహోసీ’’తి భణన్తో. యది పన సో తథా కాతుం న లభేయ్య, హదయం ఫాలేత్వా మరేయ్య. సో భగవన్తం అవోచ – ‘‘భగవా తుమ్హేహి సద్ధిం ఆగతభిక్ఖూనం అహమేవ భిక్ఖం దాతుం సమత్థో, మమేవ అనుగ్గహం కరోథా’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన. బ్రాహ్మణో భగవతో పత్తం గహేత్వా పురతో గచ్ఛన్తో బ్రాహ్మణియా పేసేసి – ‘‘పుత్తో మే ఆగతో, ఆసనం పఞ్ఞాపేతబ్బ’’న్తి. సా తథా కత్వా ఆగమనం పస్సన్తీ ఠితా భగవన్తం అన్తరవీథియంయేవ దిస్వా పుత్తసినేహం ఉప్పాదేత్వా ‘‘చిరదిట్ఠోసి, పుత్త, మయా’’తి పాదేసు గహేత్వా రోదిత్వా ఘరం అతినేత్వా సక్కచ్చం భోజేసి. భుత్తావినో బ్రాహ్మణో పత్తం అపనామేసి. భగవా తేసం సప్పాయం విదిత్వా ధమ్మం దేసేసి, దేసనాపరియోసానే ఉభోపి సోతాపన్నా అహేసుం. అథ భగవన్తం యాచింసు – ‘‘యావ, భన్తే, భగవా ఇమం నగరం ఉపనిస్సాయ విహరతి, అమ్హాకంయేవ ఘరే భిక్ఖా గహేతబ్బా’’తి. భగవా ‘‘న బుద్ధా ఏవం ఏకం నిబద్ధట్ఠానంయేవ గచ్ఛన్తీ’’తి పటిక్ఖిపి. తే ఆహంసు – ‘‘తేన హి, భన్తే, భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం పిణ్డాయ చరిత్వాపి తుమ్హే ఇధేవ భత్తకిచ్చం కత్వా ధమ్మం దేసేత్వా విహారం గచ్ఛథా’’తి. భగవా తేసం అనుగ్గహత్థాయ తథా అకాసి. మనుస్సా బ్రాహ్మణఞ్చ బ్రాహ్మణిఞ్చ ‘‘బుద్ధపితా బుద్ధమాతా’’ త్వేవ వోహరింసు. తమ్పి కులం ‘‘బుద్ధకుల’’న్తి నామం లభి.

ఆనన్దత్థేరో భగవన్తం పుచ్ఛి – ‘‘అహం భగవతో మాతాపితరో జానామి, ఇమే పన కస్మా వదన్తి ‘అహం బుద్ధమాతా అహం బుద్ధపితా’’’తి. భగవా ఆహ – ‘‘నిరన్తరం మే, ఆనన్ద, బ్రాహ్మణీ చ బ్రాహ్మణో చ పఞ్చ జాతిసతాని మాతాపితరో అహేసుం, పఞ్చ జాతిసతాని మాతాపితూనం జేట్ఠకా, పఞ్చ జాతిసతాని కనిట్ఠకా. తే పుబ్బసినేహేనేవ కథేన్తీ’’తి ఇమఞ్చ గాథమభాసి –

‘‘పుబ్బేవ సన్నివాసేన, పచ్చుప్పన్నహితేన వా;

ఏవం తం జాయతే పేమం, ఉప్పలంవ యథోదకే’’తి. (జా. ౧.౨.౧౭౪);

తతో భగవా సాకేతే యథాభిరన్తం విహరిత్వా పున చారికం చరమానో సావత్థిమేవ అగమాసి. సోపి బ్రాహ్మణో చ బ్రాహ్మణీ చ భిక్ఖూ ఉపసఙ్కమిత్వా పతిరూపం ధమ్మదేసనం సుత్వా సేసమగ్గే పాపుణిత్వా అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బాయింసు. నగరే బ్రాహ్మణా సన్నిపతింసు ‘‘అమ్హాకం ఞాతకే సక్కరిస్సామా’’తి. సోతాపన్నసకదాగామిఅనాగామినో ఉపాసకాపి సన్నిపతింసు ఉపాసికాయో చ ‘‘అమ్హాకం సహధమ్మికే సక్కరిస్సామా’’తి. తే సబ్బేపి కమ్బలకూటాగారం ఆరోపేత్వా మాలాగన్ధాదీహి పూజేన్తా నగరా నిక్ఖామేసుం.

భగవాపి తం దివసం పచ్చూససమయే బుద్ధచక్ఖునా లోకం వోలోకేన్తో తేసం పరినిబ్బానభావం ఞత్వా ‘‘తత్థ మయి గతే ధమ్మదేసనం సుత్వా బహుజనస్స ధమ్మాభిసమయో భవిస్సతీ’’తి ఞత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థితో ఆగన్త్వా ఆళాహనమేవ పావిసి. మనుస్సా దిస్వా ‘‘మాతాపితూనం సరీరకిచ్చం కాతుకామో భగవా ఆగతో’’తి వన్దిత్వా అట్ఠంసు. నాగరాపి కూటాగారం పూజేన్తా ఆళాహనం ఆనేత్వా భగవన్తం పుచ్ఛింసు – ‘‘గహట్ఠఅరియసావకా కథం పూజేతబ్బా’’తి. భగవా ‘‘యథా అసేక్ఖా పూజియన్తి, తథా పూజేతబ్బా ఇమే’’తి అధిప్పాయేన తేసం అసేక్ఖమునిభావం దీపేన్తో ఇమం గాథమాహ –

‘‘అహింసకా యే మునయో, నిచ్చం కాయేన సంవుతా;

తే యన్తి అచ్చుతం ఠానం, యత్థ గన్త్వా న సోచరే’’తి. (ధ. ప. ౨౨౫);

తఞ్చ పరిసం ఓలోకేత్వా తఙ్ఖణానురూపం ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం సుత్తమభాసి.

తత్థ అప్పం వత జీవితం ఇదన్తి ‘‘ఇదం వత మనుస్సానం జీవితం అప్పం పరిత్తం ఠితిపరిత్తతాయ సరసపరిత్తతాయా’’తి సల్లసుత్తేపి వుత్తనయమేతం. ఓరం వస్ససతాపి మియ్యతీతి వస్ససతా ఓరం కలలాదికాలేపి మియ్యతి. అతిచ్చాతి వస్ససతం అతిక్కమిత్వా. జరసాపి మియ్యతీతి జరాయపి మియ్యతి.

౮౧౨-౬. మమాయితేతి మమాయితవత్థుకారణా. వినాభావసన్తమేవిదన్తి సన్తవినాభావం విజ్జమానవినాభావమేవ ఇదం, న సక్కా అవినాభావేన భవితున్తి వుత్తం హోతి. మామకోతి మమ ఉపాసకో భిక్ఖు వాతి సఙ్ఖం గతో, బుద్ధాదీని వా వత్థూని మమాయమానో. సఙ్గతన్తి సమాగతం దిట్ఠపుబ్బం వా. పియాయితన్తి పియం కతం. నామంయేవావసిస్సతి అక్ఖేయ్యన్తి సబ్బం రూపాదిధమ్మజాతం పహీయతి, నామమత్తమేవ తు అవసిస్సతి ‘‘బుద్ధరక్ఖితో, ధమ్మరక్ఖితో’’తి ఏవం సఙ్ఖాతుం కథేతుం. మునయోతి ఖీణాసవమునయో. ఖేమదస్సినోతి నిబ్బానదస్సినో.

౮౧౭. సత్తమగాథా ఏవం మరణబ్భాహతే లోకే అనురూపపటిపత్తిదస్సనత్థం వుత్తా. తత్థ పతిలీనచరస్సాతి తతో తతో పతిలీనం చిత్తం కత్వా చరన్తస్స. భిక్ఖునోతి కల్యాణపుథుజ్జనస్స సేక్ఖస్స వా. సామగ్గియమాహు తస్సతం,యో అత్తానం భవనే న దస్సయేతి తస్సేతం పతిరూపమాహు, యో ఏవంపటిపన్నో నిరయాదిభేదే భవనే అత్తానం న దస్సేయ్య. ఏవఞ్హి సో ఇమమ్హా మరణా ముచ్చేయ్యాతి అధిప్పాయో.

౮౧౮-౨౦. ఇదాని యో ‘‘అత్తానం భవనే న దస్సయే’’తి ఏవం ఖీణాసవో విభావితో, తస్స వణ్ణభణనత్థం ఇతో పరా తిస్సో గాథాయో ఆహ. తత్థ సబ్బత్థాతి ద్వాదససు ఆయతనేసు. యదిదం దిట్ఠసుతం ముతేసు వాతి ఏత్థ పన యదిదం దిట్ఠసుతం, ఏత్థ వా ముతేసు వా ధమ్మేసు ఏవం ముని న ఉపలిమ్పతీతి ఏవం సమ్బన్ధో వేదితబ్బో. ధోనో న హి తేన మఞ్ఞతి, యదిదం దిట్ఠసుతం ముతేసు వాతి అత్రాపి యదిదం దిట్ఠసుత్తం, తేన వత్థునా న మఞ్ఞతి, ముతేసు వా ధమ్మేసు న మఞ్ఞతీతి ఏవమేవ సమ్బన్ధో వేదితబ్బో. న హి సో రజ్జతి నో విరజ్జతీతి. బాలపుథుజ్జనా వియ న రజ్జతి, కల్యాణపుథుజ్జనసేక్ఖా వియ న విరజ్జతి, రాగస్స పన ఖీణత్తా ‘‘విరాగో’’త్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి. సేసం సబ్బత్థ పాకటమేవాతి. దేసనాపరియోసానే చతురాసీతియా పాణసహస్సానం ధమ్మాభిసమయో అహోసీతి.

పరమత్థజోతికాయ ఖుద్దక-అట్ఠకథాయ

సుత్తనిపాత-అట్ఠకథాయ జరాసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.