౯. కింసీలసుత్తవణ్ణనా

౩౨౭. కింసీలోతి కింసీలసుత్తం. కా ఉప్పత్తి? ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స గిహిసహాయకో ఏకో థేరస్సేవ పితునో వఙ్గన్తబ్రాహ్మణస్స సహాయస్స బ్రాహ్మణస్స పుత్తో సట్ఠికోటిఅధికం పఞ్చసతకోటిధనం పరిచ్చజిత్వా ఆయస్మతో సారిపుత్తత్థేరస్స సన్తికే పబ్బజిత్వా సబ్బం బుద్ధవచనం పరియాపుణి. తస్స థేరో బహుసో ఓవదిత్వా కమ్మట్ఠానమదాసి, సో తేన విసేసం నాధిగచ్ఛతి. తతో థేరో ‘‘బుద్ధవేనేయ్యో ఏసో’’తి ఞత్వా తం ఆదాయ భగవతో సన్తికం గన్త్వా తం భిక్ఖుం ఆరబ్భ పుగ్గలం అనియమేత్వా ‘‘కింసీలో’’తి పుచ్ఛి. అథస్స భగవా తతో పరం అభాసి. తత్థ కింసీలోతి కీదిసేన వారిత్తసీలేన సమన్నాగతో, కీదిసపకతికో వా. కింసమాచారోతి కీదిసేన చారిత్తేన యుత్తో. కాని కమ్మాని బ్రూహయన్తి కాని కాయకమ్మాదీని వడ్ఢేన్తో. నరో సమ్మా నివిట్ఠస్సాతి అభిరతో నరో సాసనే సమ్మా పతిట్ఠితో భవేయ్య. ఉత్తమత్థఞ్చ పాపుణేతి సబ్బత్థానం ఉత్తమం అరహత్తఞ్చ పాపుణేయ్యాతి వుత్తం హోతి.

౩౨౮. తతో భగవా ‘‘సారిపుత్తో అడ్ఢమాసూపసమ్పన్నో సావకపారమిప్పత్తో, కస్మా ఆదికమ్మికపుథుజ్జనపఞ్హం పుచ్ఛతీ’’తి ఆవజ్జేన్తో ‘‘సద్ధివిహారికం ఆరబ్భా’’తి ఞత్వా పుచ్ఛాయ వుత్తం చారిత్తసీలం అవిభజిత్వావ తస్స సప్పాయవసేన ధమ్మం దేసేన్తో ‘‘వుడ్ఢాపచాయీ’’తిఆదిమాహ.

తత్థ పఞ్ఞావుడ్ఢో, గుణవుడ్ఢో, జాతివుడ్ఢో, వయోవుడ్ఢోతి చత్తారో వుడ్ఢా. జాతియా హి దహరోపి బహుస్సుతో భిక్ఖు అప్పస్సుతమహల్లకభిక్ఖూనమన్తరే బాహుసచ్చపఞ్ఞాయ వుడ్ఢత్తా పఞ్ఞావుడ్ఢో. తస్స హి సన్తికే మహల్లకభిక్ఖూపి బుద్ధవచనం పరియాపుణన్తి, ఓవాదవినిచ్ఛయపఞ్హవిస్సజ్జనాని చ పచ్చాసీసన్తి. తథా దహరోపి భిక్ఖు అధిగమసమ్పన్నో గుణవుడ్ఢో నామ. తస్స హి ఓవాదే పతిట్ఠాయ మహల్లకాపి విపస్సనాగబ్భం గహేత్వా అరహత్తఫలం పాపుణన్తి. తథా దహరోపి రాజా ఖత్తియో ముద్ధావసిత్తో బ్రాహ్మణో వా సేసజనస్స వన్దనారహతో జాతివుడ్ఢో నామ. సబ్బో పన పఠమజాతో వయోవుడ్ఢో నామ. తత్థ యస్మా పఞ్ఞాయ సారిపుత్తత్థేరస్స సదిసో నత్థి ఠపేత్వా భగవన్తం, తథా గుణేనపి అడ్ఢమాసేన సబ్బసావకపారమీఞాణస్స పటివిద్ధత్తా. జాతియాపి సో బ్రాహ్మణమహాసాలకులే ఉప్పన్నో, తస్మా తస్స భిక్ఖునో వయేన సమానోపి సో ఇమేహి తీహి కారణేహి వుడ్ఢో. ఇమస్మిం పనత్థే పఞ్ఞాగుణేహి ఏవ వుడ్ఢభావం సన్ధాయ భగవా ఆహ – ‘‘వుడ్ఢాపచాయీ’’తి. తస్మా తాదిసానం వుడ్ఢానం అపచితికరణేన వుడ్ఢాపచాయీ, తేసమేవ వుడ్ఢానం లాభాదీసు ఉసూయవిగమేన అనుసూయకో చ సియాతి అయమాదిపాదస్స అత్థో.

కాలఞ్ఞూ చస్సాతి ఏత్థ పన రాగే ఉప్పన్నే తస్స వినోదనత్థాయ గరూనం దస్సనం గచ్ఛన్తోపి కాలఞ్ఞూ, దోసే… మోహే… కోసజ్జే ఉప్పన్నే తస్స వినోదనత్థాయ గరూనం దస్సనం గచ్ఛన్తోపి కాలఞ్ఞూ, యతో ఏవం కాలఞ్ఞూ చ అస్స గరూనం దస్సనాయ. ధమ్మిం కథన్తి సమథవిపస్సనాయుత్తం. ఏరయితన్తి వుత్తం. ఖణఞ్ఞూతి తస్సా కథాయ ఖణవేదీ, దుల్లభో వా అయం ఈదిసాయ కథాయ సవనక్ఖణోతి జానన్తో. సుణేయ్య సక్కచ్చాతి తం కథం సక్కచ్చం సుణేయ్య. న కేవలఞ్చ తమేవ, అఞ్ఞానిపి బుద్ధగుణాదిపటిసంయుత్తాని సుభాసితాని సక్కచ్చమేవ సుణేయ్యాతి అత్థో.

౩౨౯. ‘‘కాలఞ్ఞూ చస్స గరూనం దస్సనాయా’’తి ఏత్థ వుత్తనయఞ్చ అత్తనో ఉప్పన్నరాగాదివినోదనకాలం ఞత్వాపి గరూనం సన్తికం గచ్ఛన్తో కాలేన గచ్ఛే గరూనం సకాసం, ‘‘అహం కమ్మట్ఠానికో ధుతఙ్గధరో చా’’తి కత్వా న చేతియవన్దనబోధియఙ్గణభిక్ఖాచారమగ్గఅతిమజ్ఝన్హికవేలాదీసు యత్థ కత్థచి ఠితమాచరియం దిస్వా పరిపుచ్ఛనత్థాయ ఉపసఙ్కమేయ్య, సకసేనాసనే పన అత్తనో ఆసనే నిసిన్నం వూపసన్తదరథం సల్లక్ఖేత్వా కమ్మట్ఠానాదివిధిపుచ్ఛనత్థం ఉపసఙ్కమేయ్యాతి అత్థో. ఏవం ఉపసఙ్కమన్తోపి చ థమ్భం నిరంకత్వా నివాతవుత్తి థద్ధభావకరం మానం వినాసేత్వా నీచవుత్తి పాదపుఞ్ఛనచోళకఛిన్నవిసాణుసభఉద్ధతదాఠసప్పసదిసో హుత్వా ఉపసఙ్కమేయ్య. అథ తేన గరునా వుత్తం అత్థం ధమ్మం…పే… సమాచరే చ. అత్థన్తి భాసితత్థం. ధమ్మన్తి పాళిధమ్మం. సంయమన్తి సీలం. బ్రహ్మచరియన్తి అవసేససాసనబ్రహ్మచరియం. అనుస్సరే చేవ సమాచరే చాతి అత్థం కథితోకాసే అనుస్సరేయ్య, ధమ్మం సంయమం బ్రహ్మచరియం కథితోకాసే అనుస్సరేయ్య, అనుస్సరణమత్తేనేవ చ అతుస్సన్తో తం సబ్బమ్పి సమాచరే సమాచరేయ్య సమాదాయ వత్తేయ్య. తాసం కథానం అత్తని పవత్తనే ఉస్సుక్కం కరేయ్యాతి అత్థో. ఏవం కరోన్తో హి కిచ్చకరో హోతి.

౩౩౦. తతో పరఞ్చ ధమ్మారామో ధమ్మరతో ధమ్మే ఠితో ధమ్మవినిచ్ఛయఞ్ఞూ భవేయ్య. సబ్బపదేసు చేత్థ ధమ్మోతి సమథవిపస్సనా, ఆరామో రతీతి ఏకోవ అత్థో, ధమ్మే ఆరామో అస్సాతి ధమ్మారామో. ధమ్మే రతో, న అఞ్ఞం పిహేతీతి ధమ్మరతో. ధమ్మే ఠితో ధమ్మం వత్తనతో. ధమ్మవినిచ్ఛయం జానాతి ‘‘ఇదం ఉదయఞాణం ఇదం వయఞాణ’’న్తి ధమ్మవినిచ్ఛయఞ్ఞూ, ఏవరూపో అస్స. అథ యాయం రాజకథాదితిరచ్ఛానకథా తరుణవిపస్సకస్స బహిద్ధారూపాదీసు అభినన్దనుప్పాదనేన తం సమథవిపస్సనాధమ్మం సన్దూసేతి, తస్మా ‘‘ధమ్మసన్దోసవాదో’’తి వుచ్చతి, తం నేవాచరే ధమ్మసన్దోసవాదం, అఞ్ఞదత్థు ఆవాసగోచరాదిసప్పాయాని సేవన్తో తచ్ఛేహి నీయేథ సుభాసితేహి. సమథవిపస్సనాపటిసంయుత్తానేవేత్థ తచ్ఛాని, తథారూపేహి సుభాసితేహి నీయేథ నీయేయ్య, కాలం ఖేపేయ్యాతి అత్థో.

౩౩౧. ఇదాని ‘‘ధమ్మసన్దోసవాద’’న్తి ఏత్థ అతిసఙ్ఖేపేన వుత్తం సమథవిపస్సనాయుత్తస్స భిక్ఖునో ఉపక్కిలేసం పాకటం కరోన్తో తదఞ్ఞేనపి ఉపక్కిలేసేన సద్ధిం ‘‘హస్సం జప్ప’’న్తి ఇమం గాథమాహ. హాసన్తిపి పాఠో. విపస్సకేన హి భిక్ఖునా హసనీయస్మిం వత్థుస్మిం సితమత్తమేవ కాతబ్బం, నిరత్థకకథాజప్పో న భాసితబ్బో, ఞాతిబ్యసనాదీసు పరిదేవో న కాతబ్బో, ఖాణుకణ్టకాదిమ్హి మనోపదోసో న ఉప్పాదేతబ్బో. మాయాకతన్తి వుత్తా మాయా, తివిధం కుహనం, పచ్చయేసు గిద్ధి, జాతిఆదీహి మానో, పచ్చనీకసాతతాసఙ్ఖాతో సారమ్భో, ఫరుసవచనలక్ఖణం కక్కసం, రాగాదయో కసావా, అధిమత్తతణ్హాలక్ఖణా ముచ్ఛాతి ఇమే చ దోసా సుఖకామేన అఙ్గారకాసు వియ, సుచికామేన గూథఠానం వియ, జీవితుకామేన ఆసివిసాదయో వియ చ పహాతబ్బా. హిత్వా చ ఆరోగ్యమదాదివిగమా వీతమదేన చిత్తవిక్ఖేపాభావా ఠితత్తేన చరితబ్బం. ఏవం పటిపన్నో హి సబ్బుపక్కిలేసపరిసుద్ధాయ భావనాయ న చిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణాతి. తేనాహ భగవా – ‘‘హస్సం జప్పం…పే… ఠితత్తో’’తి.

౩౩౨. ఇదాని య్వాయం ‘‘హస్సం జప్ప’’న్తిఆదినా నయేన ఉపక్కిలేసో వుత్తో, తేన సమన్నాగతో భిక్ఖు యస్మా సాహసో హోతి అవీమంసకారీ, రత్తో రాగవసేన దుట్ఠో దోసవసేన గచ్ఛతి, పమత్తో చ హోతి కుసలానం ధమ్మానం భావనాయ అసాతచ్చకారీ, తథారూపస్స చ ‘‘సుణేయ్య సక్కచ్చ సుభాసితానీ’’తిఆదినా నయేన వుత్తో ఓవాదో నిరత్థకో, తస్మా ఇమస్స సంకిలేసస్స పుగ్గలాధిట్ఠానాయ దేసనాయ సుతాదివుద్ధిపటిపక్ఖభావం దస్సేన్తో ‘‘విఞ్ఞాతసారానీ’’తి ఇమం గాథమాహ.

తస్సత్థో – యాని హేతాని సమథవిపస్సనాపటిసంయుత్తాని సుభాసితాని, తేసం విజాననం సారో. యది విఞ్ఞాతాని సాధు, అథ సద్దమత్తమేవ గహితం, న కిఞ్చి కతం హోతి, యేన ఏతాని సుతమయేన ఞాణేన విఞ్ఞాయన్తి, తం సుతం, ఏతఞ్చ సుతమయఞాణం విఞ్ఞాతసమాధిసారం, తేసు విఞ్ఞాతేసు ధమ్మేసు యో సమాధి చిత్తస్సావిక్ఖేపో తథత్తాయ పటిపత్తి, అయమస్స సారో. న హి విజాననమత్తేనేవ కోచి అత్థో సిజ్ఝతి. యో పనాయం నరో రాగాదివసేన వత్తనతో సాహసో, కుసలానం ధమ్మానం భావనాయ అసాతచ్చకారితాయ పమత్తో, సో సద్దమత్తగ్గాహీయేవ హోతి. తేన తస్స అత్థవిజాననాభావతో సా సుభాసితవిజాననపఞ్ఞా చ, తథత్తాయ పటిపత్తియా అభావతో సుతఞ్చ న వడ్ఢతీతి.

౩౩౩. ఏవం పమత్తానం సత్తానం పఞ్ఞాపరిహానిం సుతపరిహానిఞ్చ దస్సేత్వా ఇదాని అప్పమత్తానం తదుభయసారాధిగమం దస్సేన్తో ఆహ – ‘‘ధమ్మే చ యే…పే… సారమజ్ఝగూ’’తి. తత్థ అరియప్పవేదితో ధమ్మో నామ సమథవిపస్సనాధమ్మో. ఏకోపి హి బుద్ధో సమథవిపస్సనాధమ్మం అదేసేత్వా పరినిబ్బుతో నామ నత్థి. తస్మా ఏతస్మిం ధమ్మే చ యే అరియప్పవేదితేరతా నిరతా అప్పమత్తా సాతచ్చానుయోగినో, అనుత్తరా తే వచసా మనసా కమ్మునా చ, తే చతుబ్బిధేన వచీసుచరితేన తివిధేన మనోసుచరితేన తివిధేన కాయసుచరితేన చ సమన్నాగతత్తా వచసా మనసా కమ్మునా చ అనుత్తరా, అవసేససత్తేహి అసమా అగ్గావిసిట్ఠా. ఏత్తావతా సద్ధిం పుబ్బభాగసీలేన అరియమగ్గసమ్పయుత్తం సీలం దస్సేతి. ఏవం పరిసుద్ధసీలా తే సన్తిసోరచ్చసమాధిసణ్ఠితా, సుతస్స పఞ్ఞాయ చ సారమజ్ఝగూ, యే అరియప్పవేదితే ధమ్మే రతా, తే న కేవలం వాచాదీహి అనుత్తరా హోన్తి, అపిచ ఖో పన సన్తిసోరచ్చే సమాధిమ్హి చ సణ్ఠితా హుత్వా సుతస్స పఞ్ఞాయ చ సారమజ్ఝగూ అధిగతా ఇచ్చేవ వేదితబ్బా. ఆసంసాయం భూతవచనం. తత్థ సన్తీతి నిబ్బానం, సోరచ్చన్తి సున్దరే రతభావేన యథాభూతపటివేధికా పఞ్ఞా, సన్తియా సోరచ్చన్తి సన్తిసోరచ్చం, నిబ్బానారమ్మణాయ మగ్గపఞ్ఞాయేతం అధివచనం. సమాధీతి తంసమ్పయుత్తోవ మగ్గసమాధి. సణ్ఠితాతి తదుభయే పతిట్ఠితా. సుతపఞ్ఞానం సారం నామ అరహత్తఫలవిముత్తి. విముత్తిసారఞ్హి ఇదం బ్రహ్మచరియం.

ఏవమేత్థ భగవా ధమ్మేన పుబ్బభాగపటిపదం, ‘‘అనుత్తరా వచసా’’తిఆదీహి సీలక్ఖన్ధం, సన్తిసోరచ్చసమాధీహి పఞ్ఞాక్ఖన్ధసమాధిక్ఖన్ధేతి తీహిపి ఇమేహి ఖన్ధేహి అపరభాగపటిపదఞ్చ దస్సేత్వా సుతపఞ్ఞాసారేన అకుప్పవిముత్తిం దస్సేన్తో అరహత్తనికూటేన దేసనం సమాపేసి. దేసనాపరియోసానే చ సో భిక్ఖు సోతాపత్తిఫలం పత్వా పున న చిరస్సేవ అగ్గఫలే అరహత్తే పతిట్ఠాసీతి.

పరమత్థజోతికాయ ఖుద్దక-అట్ఠకథాయ

సుత్తనిపాత-అట్ఠకథాయ కింసీలసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.