౧౦. ఉట్ఠానసుత్తవణ్ణనా

౩౩౪. ఉట్ఠహథాతి ఉట్ఠానసుత్తం. కా ఉప్పత్తి? ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరన్తో రత్తిం జేతవనవిహారే వసిత్వా పుబ్బణ్హసమయం భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతో సావత్థియం పిణ్డాయ చరిత్వా పాచీనద్వారేన నగరా నిక్ఖమిత్వా మిగారమాతుపాసాదం అగమాసి దివావిహారత్థాయ. ఆచిణ్ణం కిరేతం భగవతో రత్తిం జేతవనవిహారే వసిత్వా మిగారమాతుపాసాదే దివావిహారూపగమనం, రత్తిఞ్చ మిగారమాతుపాసాదే వసిత్వా జేతవనే దివావిహారూపగమనం. కస్మా? ద్విన్నం కులానం అనుగ్గహత్థాయ మహాపరిచ్చాగగుణపరిదీపనత్థాయ చ. మిగారమాతుపాసాదస్స చ హేట్ఠా పఞ్చ కూటాగారగబ్భసతాని హోన్తి, యేసు పఞ్చసతా భిక్ఖూ వసన్తి. తత్థ యదా భగవా హేట్ఠాపాసాదే వసతి, తదా భిక్ఖూ భగవతో గారవేన ఉపరిపాసాదం నారుహన్తి. తం దివసం పన భగవా ఉపరిపాసాదే కూటాగారగబ్భం పావిసి, తేన హేట్ఠాపాసాదే పఞ్చపి గబ్భసతాని పఞ్చసతా భిక్ఖూ పవిసింసు. తే చ సబ్బేవ నవా హోన్తి అధునాగతా ఇమం ధమ్మవినయం ఉద్ధతా ఉన్నళా పాకతిన్ద్రియా. తే పవిసిత్వా దివాసేయ్యం సుపిత్వా సాయం ఉట్ఠాయ మహాతలే సన్నిపతిత్వా ‘‘అజ్జ భత్తగ్గే తుయ్హం కిం అహోసి, త్వం కత్థ అగమాసి, అహం ఆవుసో కోసలరఞ్ఞో ఘరం, అహం అనాథపిణ్డికస్స, తత్థ ఏవరూపో చ ఏవరూపో చ భోజనవిధి అహోసీ’’తి నానప్పకారం ఆమిసకథం కథేన్తా ఉచ్చాసద్దమహాసద్దా అహేసుం.

భగవా తం సద్దం సుత్వా ‘‘ఇమే మయా సద్ధిం వసన్తాపి ఏవం పమత్తా, అహో అయుత్తకారినో’’తి మహామోగ్గల్లానత్థేరస్స ఆగమనం చిన్తేసి. తావదేవ ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో భగవతో చిత్తం ఞత్వా ఇద్ధియా ఆగమ్మ పాదమూలే వన్దమానోయేవ అహోసి. తతో నం భగవా ఆమన్తేసి – ‘‘ఏతే తే, మోగ్గల్లాన, సబ్రహ్మచారినో పమత్తా, సాధు నే సంవేజేహీ’’తి. ‘‘ఏవం భన్తే’’తి ఖో సో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో భగవతో పటిస్సుణిత్వా తావదేవ ఆపోకసిణం సమాపజ్జిత్వా కరీసభూమియం ఠితం మహాపాసాదం నావం వియ మహావాతో పాదఙ్గుట్ఠకేన కమ్పేసి సద్ధిం పతిట్ఠితపథవిప్పదేసేన. అథ తే భిక్ఖూ భీతా విస్సరం కరోన్తా సకసకచీవరాని ఛడ్డేత్వా చతూహి ద్వారేహి నిక్ఖమింసు. భగవా తేసం అత్తానం దస్సేన్తో అఞ్ఞేన ద్వారేన గన్ధకుటిం పవిసన్తో వియ అహోసి, తే భగవన్తం దిస్వా వన్దిత్వా అట్ఠంసు. భగవా ‘‘కిం, భిక్ఖవే, భీతత్థా’’తి పుచ్ఛి, తే ‘‘అయం, భన్తే, మిగారమాతుపాసాదో కమ్పితో’’తి ఆహంసు. ‘‘జానాథ, భిక్ఖవే, కేనా’’తి? ‘‘న జానామ, భన్తే’’తి. అథ భగవా ‘‘తుమ్హాదిసానం, భిక్ఖవే, ముట్ఠస్సతీనం అసమ్పజానానం పమాదవిహారీనం సంవేగజననత్థం మోగ్గల్లానేన కమ్పితో’’తి వత్వా తేసం భిక్ఖూనం ధమ్మదేసనత్థం ఇమం సుత్తమభాసి.

తత్థ ఉట్ఠహథాతి ఆసనా ఉట్ఠహథ ఘటథ వాయమథ, మా కుసీతా హోథ. నిసీదథాతి పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా కమ్మట్ఠానానుయోగత్థాయ నిసీదథ. కో అత్థో సుపితేన వోతి కో తుమ్హాకం అనుపాదాపరినిబ్బానత్థాయ పబ్బజితానం సుపితేన అత్థో. న హి సక్కా సుపన్తేన కోచి అత్థో పాపుణితుం. ఆతురానఞ్హి కా నిద్దా, సల్లవిద్ధాన రుప్పతన్తి యత్ర చ నామ అప్పకేపి సరీరప్పదేసే ఉట్ఠితేన చక్ఖురోగాదినా రోగేన ఆతురానం ఏకద్వఙ్గులమత్తమ్పి పవిట్ఠేన అయసల్లఅట్ఠిసల్లదన్తసల్లవిసాణసల్లకట్ఠసల్లానం అఞ్ఞతరేన సల్లేన రుప్పమానానం మనుస్సానం నిద్దా నత్థి, తత్థ తుమ్హాకం సకలచిత్తసరీరసన్తానం భఞ్జిత్వా ఉప్పన్నేహి నానప్పకారకిలేసరోగేహి ఆతురానఞ్హి కా నిద్దా రాగసల్లాదీహి చ పఞ్చహి సల్లేహి అన్తోహదయం పవిసియ విద్ధత్తా సల్లవిద్ధానం రుప్పతం.

౩౩౫. ఏవం వత్వా పున భగవా భియ్యోసోమత్తాయ తే భిక్ఖూ ఉస్సాహేన్తో సంవేజేన్తో చ ఆహ – ‘‘ఉట్ఠహథ…పే… వసానుగే’’తి. తత్రాయం సాధిప్పాయయోజనా అత్థవణ్ణనా – ఏవం కిలేససల్లవిద్ధానఞ్హి వో, భిక్ఖవే, కాలో పబుజ్ఝితుం. కిం కారణం? మణ్డపేయ్యమిదం, భిక్ఖవే, బ్రహ్మచరియం, సత్థా సమ్ముఖీభూతో, ఇతో పుబ్బే పన వో దీఘరత్తం సుత్తం, గిరీసు సుత్తం, నదీసు సుత్తం, సమేసు సుత్తం, విసమేసు సుత్తం, రుక్ఖగ్గేసుపి సుత్తం అదస్సనా అరియసచ్చానం, తస్మా తస్సా నిద్దాయ అన్తకిరియత్థం ఉట్ఠహథ నిసీదథ దళ్హం సిక్ఖథ సన్తియా.

తత్థ పురిమపాదస్సత్థో వుత్తనయో ఏవ. దుతియపాదే పన సన్తీతి తిస్సో సన్తియో – అచ్చన్తసన్తి, తదఙ్గసన్తి, సమ్ముతిసన్తీతి, నిబ్బానవిపస్సనాదిట్ఠిగతానమేతం అధివచనం. ఇధ పన అచ్చన్తసన్తి నిబ్బానమధిప్పేతం, తస్మా నిబ్బానత్థం దళ్హం సిక్ఖథ, అసిథిలపరక్కమా హుత్వా సిక్ఖథాతి వుత్తం హోతి. కిం కారణం? మా వో పమత్తే విఞ్ఞాయ, మచ్చురాజా అమోహయిత్థ వసానుగే, మా తుమ్హే ‘‘పమత్తా ఏతే’’తి ఏవం ఞత్వా మచ్చురాజపరియాయనామో మారో వసానుగే అమోహయిత్థ, యథా తస్స వసం గచ్ఛథ, ఏవం వసానుగే కరోన్తో మా అమోహయిత్థాతి వుత్తం హోతి.

౩౩౬. యతో తస్స వసం అనుపగచ్ఛన్తా యాయ దేవా మనుస్సా చ…పే… సమప్పితా, యాయ దేవా చ మనుస్సా చ అత్థికా రూపసద్దగన్ధరసఫోట్ఠబ్బత్థికా, తం రూపాదిం సితా నిస్సితా అల్లీనా హుత్వా తిట్ఠన్తి, తరథ సమతిక్కమథ ఏతం నానప్పకారేసు విసయేసు విసటవిత్థిణ్ణవిసాలత్తా విసత్తికం భవభోగతణ్హం. ఖణో వో మా ఉపచ్చగా, అయం తుమ్హాకం సమణధమ్మకరణక్ఖణో మా అతిక్కమి. యేసఞ్హి అయమేవరూపో ఖణో అతిక్కమతి, యే చ ఇమం ఖణం అతిక్కమన్తి, తే ఖణాతీతా హి సోచన్తి నిరయమ్హి సమప్పితా, నిరస్సాదట్ఠేన నిరయసఞ్ఞితే చతుబ్బిధేపి అపాయే పతిట్ఠితా ‘‘అకతం వత నో కల్యాణ’’న్తిఆదినా నయేన సోచన్తి.

౩౩౭. ఏవం భగవా తే భిక్ఖూ ఉస్సాహేత్వా సంవేజేత్వా చ ఇదాని తేసం తం పమాదవిహారం విగరహిత్వా సబ్బేవ తే అప్పమాదే నియోజేన్తో ‘‘పమాదో రజో’’తి ఇమం గాథమాహ. తత్థ పమాదోతి సఙ్ఖేపతో సతివిప్పవాసో, సో చిత్తమలినట్ఠేన రజో. తం పమాదమనుపతితో పమాదానుపతితో, పమాదానుపతితత్తా అపరాపరుప్పన్నో పమాదో ఏవ, సోపి రజో. న హి కదాచి పమాదో నామ అరజో అత్థి. తేన కిం దీపేతి? మా తుమ్హే ‘‘దహరా తావ మయం పచ్ఛా జానిస్సామా’’తి విస్సాసమాపజ్జిత్థ. దహరకాలేపి హి పమాదో రజో, మజ్ఝిమకాలేపి థేరకాలేపి పమాదానుపతితత్తా మహారజో సఙ్కారకూటో ఏవ హోతి, యథా ఘరే ఏకద్వేదివసికో రజో రజో ఏవ, వడ్ఢమానో పన గణవస్సికో సఙ్కారకూటో ఏవ హోతి. ఏవం సన్తేపి పన పఠమవయే బుద్ధవచనం పరియాపుణిత్వా ఇతరవయేసు సమణధమ్మం కరోన్తో, పఠమవయే వా పరియాపుణిత్వా మజ్ఝిమవయే సుణిత్వా పచ్ఛిమవయే సమణధమ్మం కరోన్తోపి భిక్ఖు పమాదవిహారీ న హోతి అప్పమాదానులోమపటిపదం పటిపన్నత్తా. యో పన సబ్బవయేసు పమాదవిహారీ దివాసేయ్యం ఆమిసకథఞ్చ అనుయుత్తో, సేయ్యథాపి తుమ్హే, తస్సేవ సో పఠమవయే పమాదో రజో, ఇతరవయేసు పమాదానుపతితో మహాపమాదో చ మహారజో ఏవాతి.

ఏవం తేసం పమాదవిహారం విగరహిత్వా అప్పమాదే నియోజేన్తో ఆహ – ‘‘అప్పమాదేన విజ్జాయ, అబ్బహే సల్లమత్తనో’’తి, తస్సత్థో – యస్మా ఏవమేసో సబ్బదాపి పమాదో రజో, తస్మా సతిఅవిప్పవాససఙ్ఖాతేన అప్పమాదేన ఆసవానం ఖయఞాణసఙ్ఖాతాయ చ విజ్జాయ పణ్డితో కులపుత్తో ఉద్ధరే అత్తనో హదయనిస్సితం రాగాదిపఞ్చవిధం సల్లన్తి అరహత్తనికూటేన దేసనం సమాపేసి. దేసనాపరియోసానే సంవేగమాపజ్జిత్వా తమేవ ధమ్మదేసనం మనసి కరిత్వా పచ్చవేక్ఖమానా విపస్సనం ఆరభిత్వా పఞ్చసతాపి తే భిక్ఖూ అరహత్తే పతిట్ఠహింసూతి.

పరమత్థజోతికాయ ఖుద్దక-అట్ఠకథాయ

సుత్తనిపాత-అట్ఠకథాయ ఉట్ఠానసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.