౭. రాజపుత్తపేతవత్థువణ్ణనా

పుబ్బే కతానం కమ్మానన్తి ఇదం సత్థా జేతవనే విహరన్తో రాజపుత్తపేతం ఆరబ్భ కథేసి. తత్థ యో సో అతీతే కితవస్స నామ రఞ్ఞో పుత్తో అతీతే పచ్చేకబుద్ధే అపరజ్ఝిత్వా బహూని వస్ససహస్సాని నిరయే పచ్చిత్వా తస్సేవ కమ్మస్స విపాకావసేసేన పేతేసు ఉప్పన్నో. సో ఇధ ‘‘రాజపుత్తపేతో’’తి అధిప్పేతో. తస్స వత్థు హేట్ఠా సాణవాసిపేతవత్థుమ్హి విత్థారతో ఆగతమేవ, తస్మా తత్థ వుత్తనయేనేవ గహేతబ్బం. సత్థా హి తదా థేరేన అత్తనో ఞాతిపేతానం పవత్తియా కథితాయ ‘‘న కేవలం తవ ఞాతకాయేవ, అథ ఖో త్వమ్పి ఇతో అనన్తరాతీతే అత్తభావే పేతో హుత్వా మహాదుక్ఖం అనుభవీ’’తి వత్వా తేన యాచితో –

౭౫౩. ‘‘పుబ్బే కతానం కమ్మానం, విపాకో మథయే మనం;

రూపే సద్దే రసే గన్ధే, ఫోట్ఠబ్బే చ మనోరమే.

౭౫౪. ‘‘ఇచ్చం గీతం రతిం ఖిడ్డం, అనుభుత్వా అనప్పకం;

ఉయ్యానే పరిచరిత్వా, పవిసన్తో గిరిబ్బజం.

౭౫౫. ‘‘ఇసిం సునేత్తమద్దక్ఖి, అత్తదన్తం సమాహితం;

అప్పిచ్ఛం హిరిసమ్పన్నం, ఉఞ్ఛే పత్తగతే రతం.

౭౫౬. ‘‘హత్థిక్ఖన్ధతో ఓరుయ్హ, లద్ధా భన్తేతి చాబ్రవి;

తస్స పత్తం గహేత్వాన, ఉచ్చం పగ్గయ్హ ఖత్తియో.

౭౫౭. ‘‘థణ్డిలే పత్తం భిన్దిత్వా, హసమానో అపక్కమి;

రఞ్ఞో కితవస్సాహం పుత్తో, కిం మం భిక్ఖు కరిస్ససి.

౭౫౮. ‘‘తస్స కమ్మస్స ఫరుసస్స, విపాకో కటుకో అహు;

యం రాజపుత్తో వేదేసి, నిరయమ్హి సమప్పితో.

౭౫౯. ‘‘ఛళేవ చతురాసీతి, వస్సాని నహుతాని చ;

భుసం దుక్ఖం నిగచ్ఛిత్థో, నిరయే కతకిబ్బిసో.

౭౬౦. ‘‘ఉత్తానోపి చ పచ్చిత్థ, నికుజ్జో వామదక్ఖిణో;

ఉద్ధంపాదో ఠితో చేవ, చిరం బాలో అపచ్చథ.

౭౬౧. ‘‘బహూని వస్ససహస్సాని, పూగాని నహుతాని చ;

భుసం దుక్ఖం నిగచ్ఛిత్థో, నిరయే కతకిబ్బిసో.

౭౬౨. ‘‘ఏతాదిసం ఖో కటుకం, అప్పదుట్ఠప్పదోసినం;

పచ్చన్తి పాపకమ్మన్తా, ఇసిమాసజ్జ సుబ్బతం.

౭౬౩. ‘‘సో తత్థ బహువస్సాని, వేదయిత్వా బహుం దుఖం;

ఖుప్పిపాసహతో నామ, పేతో ఆసి తతో చుతో.

౭౬౪. ‘‘ఏతమాదీనవం ఞత్వా, ఇస్సరమదసమ్భవం;

పహాయ ఇస్సరమదం, నివాతమనువత్తయే.

౭౬౫. ‘‘దిట్ఠేవ ధమ్మే పాసంసో, యో బుద్ధేసు సగారవో;

కాయస్స భేదా సప్పఞ్ఞో, సగ్గం సో ఉపపజ్జతీ’’తి. –

ఇదం పేతవత్థుం కథేసి.

౭౫౩. తత్థ పుబ్బే కతానం కమ్మానం, విపాకో మథయే మనన్తి పురిమాసు జాతీసు కతానం అకుసలకమ్మానం ఫలం ఉళారం హుత్వా ఉప్పజ్జమానం అన్ధబాలానం చిత్తం మథయేయ్య అభిభవేయ్య, పరేసం అనత్థకరణముఖేన అత్తనో అత్థం ఉప్పాదేయ్యాతి అధిప్పాయో.

ఇదాని తం చిత్తమథనం విసయేన సద్ధిం దస్సేతుం ‘‘రూపే సద్దే’’తిఆది వుత్తం. తత్థ రూపేతి రూపహేతు, యథిచ్ఛితస్స మనాపియస్స రూపారమ్మణస్స పటిలాభనిమిత్తన్తి అత్థో. సద్దేతిఆదీసుపి ఏసేవ నయో.

౭౫౪. ఏవం సాధారణతో వుత్తమత్థం అసాధారణతో నియమేత్వా దస్సేన్తో ‘‘నచ్చం గీత’’న్తిఆదిమాహ. తత్థ రతిన్తి కామరతిం. ఖిడ్డన్తి సహాయకాదీహి కేళిం. గిరిబ్బజన్తి రాజగహం.

౭౫౫. ఇసిన్తి అసేక్ఖానం సీలక్ఖన్ధాదీనం ఏసనట్ఠేన ఇసిం. సునేత్తన్తి ఏవంనామకం పచ్చేకబుద్ధం. అత్తదన్తన్తి ఉత్తమేన దమథేన దమితచిత్తం. సమాహితన్తి అరహత్తఫలసమాధినా సమాహితం. ఉఞ్ఛే పత్తగతే రతన్తి ఉఞ్ఛేన భిక్ఖాచారేన లద్ధే పత్తగతే పత్తపరియాపన్నే ఆహారే రతం సన్తుట్ఠం.

౭౫౬. లద్ధా, భన్తేతి చాబ్రవీతి ‘‘అపి, భన్తే, భిక్ఖా లద్ధా’’తి విస్సాసజననత్థం కథేసి. ఉచ్చం పగ్గయ్హాతి ఉచ్చతరం కత్వా పత్తం ఉక్ఖిపిత్వా.

౭౫౭. థణ్డిలే పత్తం భిన్దిత్వాతి ఖరకఠినే భూమిప్పదేసే ఖిపన్తో పత్తం భిన్దిత్వా. అపక్కమీతి థోకం అపసక్కి. అపసక్కన్తో చ ‘‘అకారణేనేవ అన్ధబాలో మహన్తం అనత్థం అత్తనో అకాసీ’’తి కరుణాయనవసేన ఓలోకేన్తం పచ్చేకబుద్ధం రాజపుత్తో ఆహ ‘‘రఞ్ఞో కితవస్సాహం పుత్తో, కిం మం భిక్ఖు కరిస్ససీ’’తి.

౭౫౮. ఫరుసస్సాతి దారుణస్స. కటుకోతి అనిట్ఠో. యన్తి యం విపాకం. సమప్పితోతి అల్లీనో.

౭౫౯. ఛళేవ చతురాసీతి, వస్సాని నహుతాని చాతి ఉత్తానో నిపన్నో చతురాసీతివస్ససహస్సాని, నికుజ్జో, వామపస్సేన, దక్ఖిణపస్సేన, ఉద్ధంపాదో, ఓలమ్బికో, యథాఠితో చాతి ఏవం ఛ చతురాసీతిసహస్సాని వస్సాని హోన్తి. తేనాహ –

౭౬౦. ‘‘ఉత్తానోపి చ పచ్చిత్థ, నికుజ్జో వామదక్ఖిణో;

ఉద్ధంపాదో ఠితో చేవ, చిరం బాలో అపచ్చథా’’తి.

తాని పన వస్సాని యస్మా అనేకాని నహుతాని హోన్తి, తస్మా వుత్తం ‘‘నహుతానీ’’తి. భుసం దుక్ఖం నిగచ్ఛిత్థోతి అతివియ దుక్ఖం పాపుణి.

౭౬౧. పూగానీతి వస్ససమూహే, ఇధ పురిమగాథాయ చ అచ్చన్తసంయోగే ఉపయోగవచనం దట్ఠబ్బం.

౭౬౨. ఏతాదిసన్తి ఏవరూపం. కటుకన్తి అతిదుక్ఖం, భావనపంసకనిద్దేసోయం ‘‘ఏకమన్తం నిసీదీ’’తిఆదీసు వియ. అప్పదుట్ఠప్పదోసినం ఇసిం సుబ్బతం ఆసజ్జ ఆసాదేత్వా పాపకమ్మన్తా పుగ్గలా ఏవరూపం కటుకం అతివియ దుక్ఖం పచ్చన్తీతి యోజనా.

౭౬౩. సోతి సో రాజపుత్తపేతో. తత్థాతి నిరయే. వేదయిత్వాతి అనుభవిత్వా. నామాతి బ్యత్తపాకటభావేన. తతో చుతోతి నిరయతో చుతో. సేసం వుత్తనయమేవ.

ఏవం భగవా రాజపుత్తపేతకథాయ తత్థ సన్నిపతితం మహాజనం సంవేజేత్వా ఉపరి సచ్చాని పకాసేసి. సచ్చపరియోసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని సమ్పాపుణింసూతి.

రాజపుత్తపేతవత్థువణ్ణనా నిట్ఠితా.