౧౬. సట్ఠికూటపేతవత్థువణ్ణనా

కిం ను ఉమ్మత్తరూపోవాతి ఇదం సత్థరి వేళువనే విహరన్తే అఞ్ఞతరం పేతం ఆరబ్భ వుత్తం. అతీతే కిర బారాణసినగరే అఞ్ఞతరో పీఠసప్పీ సాలిత్తకపయోగే కుసలో, తహిం సక్ఖరఖిపనసిప్పే నిప్ఫత్తిం గతో నగరద్వారే నిగ్రోధరుక్ఖమూలే నిసీదిత్వా సక్ఖరపహారేహి హత్థిఅస్సమనుస్సరథకూటాగారధజపుణ్ణఘటాదిరూపాని నిగ్రోధపత్తేసు దస్సేతి. నగరదారకా అత్తనో కీళనత్థాయ మాయకడ్ఢమాసకాదీని దత్వా యథారుచి తాని సిప్పాని కారాపేన్తి.

అథేకదివసం బారాణసిరాజా నగరతో నిక్ఖమిత్వా తం నిగ్రోధమూలం ఉపగతో నిగ్రోధపత్తేసు హత్థిరూపాదివసేన నానావిధరూపవిభత్తియో అప్పితా దిస్వా మనుస్సే పుచ్ఛి – ‘‘కేన ను ఖో ఇమేసు నిగ్రోధపత్తేసు ఏవం నానావిధరూపవిభత్తియో కతా’’తి? మనుస్సా తం పీఠసప్పిం దస్సేసుం ‘‘దేవ, ఇమినా కతా’’తి. రాజా తం పక్కోసాపేత్వా ఏవమాహ – ‘‘సక్కా ను ఖో, భణే, మయా దస్సితస్స ఏకస్స పురిసస్స కథేన్తస్స అజానన్తస్సేవ కుచ్ఛియం అజలణ్డికాహి పూరేతు’’న్తి? ‘‘సక్కా, దేవా’’తి. రాజా తం అత్తనో రాజభవనం నేత్వా బహుభాణికే పురోహితే నిబ్బిన్నరూపో పురోహితం పక్కోసాపేత్వా తేన సహ వివిత్తే ఓకాసే సాణిపాకారపరిక్ఖిత్తే నిసీదిత్వా మన్తయమానో పీఠసప్పిం పక్కోసాపేసి. పీఠసప్పీ నాళిమత్తా అజలణ్డికా ఆదాయాగన్త్వా రఞ్ఞో ఆకారం ఞత్వా పురోహితాభిముఖో నిసిన్నో తేన ముఖే వివటే సాణిపాకారవివరేన ఏకేకం అజలణ్డికం తస్స గలమూలే పతిట్ఠాపేసి. సో లజ్జాయ ఉగ్గిలితుం అసక్కోన్తో సబ్బా అజ్ఝోహరి. అథ నం రాజా అజలణ్డికాహి పూరితోదరం విస్సజ్జి – ‘‘గచ్ఛ, బ్రాహ్మణ, లద్ధం తయా బహుభాణితాయ ఫలం, మద్దనఫలపియఙ్గుతచాదీహి అభిసఙ్ఖతం పానకం పివిత్వా ఉచ్ఛడ్డేహి, ఏవం తే సోత్థి భవిస్సతీ’’తి. తస్స చ పీఠసప్పిస్స తేన కమ్మేన అత్తమనో హుత్వా చుద్దస గామే అదాసి. సో గామే లభిత్వా అత్తానం సుఖేన్తో పీణేన్తో పరిజనమ్పి సుఖేన్తో పీణేన్తో సమణబ్రాహ్మణాదీనం యథారహం కిఞ్చి దేన్తో దిట్ఠధమ్మికం సమ్పరాయికఞ్చ అత్థం అహాపేన్తో సుఖేనేవ జీవతి, అత్తనో సన్తికం ఉపగతానం సిప్పం సిక్ఖన్తానం భత్తవేతనం దేతి.

అథేకో పురిసో తస్స సన్తికం ఉపగన్త్వా ఏవమాహ – ‘‘సాధు, ఆచరియ, మమ్పి ఏతం సిప్పం సిక్ఖాపేహి, మయ్హం పన అలం భత్తవేతనేనా’’తి. సో తం పురిసం తం సిప్పం సిక్ఖాపేసి. సో సిక్ఖితసిప్పో సిప్పం వీమంసితుకామో గన్త్వా గఙ్గాతీరే నిసిన్నస్స సునేత్తస్స నామ పచ్చేకబుద్ధస్స సక్ఖరాభిఘాతేన సీసం భిన్ది. పచ్చేకబుద్ధో తత్థేవ గఙ్గాతీరే పరినిబ్బాయి. మనుస్సా తం పవత్తిం సుత్వా తం పురిసం తత్థేవ లేడ్డుదణ్డాదీహి పహరిత్వా జీవితా వోరోపేసుం. సో కాలకతో అవీచిమహానిరయే నిబ్బత్తిత్వా బహూని వస్ససహస్సాని నిరయే పచ్చిత్వా తస్సేవ కమ్మస్స విపాకావసేసేన ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే రాజగహనగరస్స అవిదూరే పేతో హుత్వా నిబ్బత్తి. తస్స కమ్మస్స సరిక్ఖకేన విపాకేన భవితబ్బన్తి కమ్మవేగుక్ఖిత్తాని పుబ్బణ్హసమయం మజ్ఝన్హికసమయం సాయన్హసమయఞ్చ సట్ఠి అయోకూటసహస్సాని మత్థకే నిపతన్తి. సో ఛిన్నభిన్నసీసో అధిమత్తవేదనాప్పత్తో భూమియం నిపతతి, అయోకూటేసు పన అపగతమత్తేసు పటిపాకతికసిరో తిట్ఠతి.

అథేకదివసం ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో గిజ్ఝకూటపబ్బతా ఓతరన్తో తం దిస్వా –

౮౦౬. ‘‘కిం ను ఉమ్మత్తరూపోవ, మిగో భన్తోవ ధావసి;

నిస్సంసయం పాపకమ్మన్తో, కిం ను సద్దాయసే తువ’’న్తి. –

ఇమాయ గాథాయ పటిపుచ్ఛి. తత్థ ఉమ్మత్తరూపోవాతి ఉమ్మత్తకసభావో వియ ఉమ్మాదప్పత్తో వియ. మిగో భన్తోవ ధావసీతి భన్తమిగో వియ ఇతో చితో చ ధావసి. సో హి తేసు అయోకూటేసు నిపతన్తేసు పరిత్తాణం అపస్సన్తో ‘‘న సియా ను ఖో ఏవం పహారో’’తి ఇతోపి ఏత్తోపి పలాయతి. తే పన కమ్మవేగుక్ఖిత్తా యత్థ కత్థచి ఠితస్స మత్థకేయేవ నిపతన్తి. కిం ను సద్దాయసే తువన్తి కిం ను ఖో తువం సద్దం కరోసి, అతివియ విస్సరం కరోన్తో విచరసి.

తం సుత్వా పేతో –

౮౦౭. ‘‘అహం భదన్తే పేతోమ్హి, దుగ్గతో యమలోకికో;

పాపకమ్మం కరిత్వాన, పేతలోకం ఇతో గతో.

౮౦౮. ‘‘సట్ఠి కూటసహస్సాని, పరిపుణ్ణాని సబ్బసో;

సీసే మయ్హం నిపతన్తి, తే భిన్దన్తి చ మత్థక’’న్తి. –

ద్వీహి గాథాహి పటివచనం అదాసి. తత్థ సట్ఠి కూటసహస్సానీతి సట్ఠిమత్తాని అయోకూటసహస్సాని. పరిపుణ్ణానీతి అనూనాని. సబ్బసోతి సబ్బభాగతో. తస్స కిర సట్ఠియా అయోకూటసహస్సానం పతనప్పహోనకం మహన్తం పబ్బతకూటప్పమాణం సీసం నిబ్బత్తి. తం తస్స వాలగ్గకోటినితుదనమత్తమ్పి ఠానం అసేసేత్వా తాని కూటాని పతన్తాని మత్థకం భిన్దన్తి, తేన సో అట్టస్సరం కరోతి. తేన వుత్తం ‘‘సబ్బసో సీసే మయ్హం నిపతన్తి, తే భిన్దన్తి చ మత్థక’’న్తి.

అథ నం థేరో కతకమ్మం పుచ్ఛన్తో –

౮౦౯. ‘‘కిం ను కాయేన వాచాయ, మనసా దుక్కటం కతం;

కిస్స కమ్మవిపాకేన, ఇదం దుక్ఖం నిగచ్ఛసి.

౮౧౦. ‘‘సట్ఠి కూటసహస్సాని, పరిపుణ్ణాని సబ్బసో;

సీసే తుయ్హం నిపతన్తి, తే భిన్దన్తి చ మత్థక’’న్తి. –

ద్వే గాథా అభాసి.

తస్స పేతో అత్తనా కతకమ్మం ఆచిక్ఖన్తో –

౮౧౧. ‘‘అథద్దసాసిం సమ్బుద్ధం, సునేత్తం భావితిన్ద్రియం;

నిసిన్నం రుక్ఖమూలస్మిం, ఝాయన్తం అకుతోభయం.

౮౧౨. ‘‘సాలిత్తకప్పహారేన, భిన్దిస్సం తస్స మత్థకం;

తస్సకమ్మవిపాకేన, ఇదం దుక్ఖం నిగచ్ఛిసం.

౮౧౩. ‘‘సట్ఠి కూటసహస్సాని, పరిపుణ్ణాని సబ్బసో;

సీసే మయ్హం నిపతన్తి, తే భిన్దన్తి చ మత్థక’’న్తి. –

తిస్సో గాథాయో అభాసి.

౮౧౧. తత్థ సమ్బుద్ధన్తి పచ్చేకసమ్బుద్ధం. సునేత్తన్తి ఏవంనామకం. భావితిన్ద్రియన్తి అరియమగ్గభావనాయ భావితసద్ధాదిఇన్ద్రియం.

౮౧౨-౧౩. సాలిత్తకప్పహారేనాతి సాలిత్తకం వుచ్చతి ధనుకేన, అఙ్గులీహి ఏవ వా సక్ఖరఖిపనపయోగో. తథా హి సక్ఖరాయ పహారేనాతి వా పాఠో. భిన్దిస్సన్తి భిన్దిం.

తం సుత్వా థేరో ‘‘అత్తనో కతకమ్మానురూపమేవ ఇదాని పురాణకమ్మస్స ఇదం ఫలం పటిలభతీ’’తి దస్సేన్తో –

౮౧౪. ‘‘ధమ్మేన తే కాపురిస;

సట్ఠి కూటసహస్సాని, పరిపుణ్ణాని సబ్బసో;

సీసే తుయ్హం నిపతన్తి, తే భిన్దన్తి చ మత్థక’’న్తి. –

ఓసానగాథమాహ. తత్థ ధమ్మేనాతి అనురూపకారణేన. తేతి తవ, తస్మిం పచ్చేకబుద్ధే అపరజ్ఝన్తేన తయా కతస్స పాపకమ్మస్స అనుచ్ఛవికమేవేతం ఫలం తుయ్హం ఉపనీతం. తస్మా కేనచి దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా అపి సమ్మాసమ్బుద్ధేనపి అప్పటిబాహనీయమేతన్తి దస్సేతి.

ఏవఞ్చ పన వత్వా తతో నగరే పిణ్డాయ చరిత్వా కతభత్తకిచ్చో సాయన్హసమయే సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా తం పవత్తిం భగవతో ఆరోచేసి. భగవా తమత్థం అట్ఠుప్పత్తిం కత్వా సమ్పత్తపరిసాయ ధమ్మం దేసేన్తో పచ్చేకబుద్ధానం గుణానుభావం కమ్మానఞ్చ అవఞ్ఝతం పకాసేసి, మహాజనో సంవేగజాతో హుత్వా పాపం పహాయ దానాదిపుఞ్ఞనిరతో అహోసీతి.

సట్ఠికూటపేతవత్థువణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఇతి ఖుద్దక-అట్ఠకథాయ పేతవత్థుస్మిం

సోళసవత్థుపటిమణ్డితస్స

చతుత్థస్స మహావగ్గస్స అత్థసంవణ్ణనా నిట్ఠితా.

నిగమనకథా

ఏత్తావతా చ –

యే తే పేతేసు నిబ్బత్తా, సత్తా దుక్కటకారినో;

యేహి కమ్మేహి తేసం తం, పాపకం కటుకప్ఫలం.

పచ్చక్ఖతో విభావేన్తీ, పుచ్ఛావిస్సజ్జనేహి చ;

యా దేసనానియామేన, సతం సంవేగవడ్ఢనీ.

యం కథావత్థుకుసలా, సుపరిఞ్ఞాతవత్థుకా;

పేతవత్థూతి నామేన, సఙ్గాయింసు మహేసయో.

తస్స అత్థం పకాసేతుం, పోరాణట్ఠకథానయం;

నిస్సాయ యా సమారద్ధా, అత్థసంవణ్ణనా మయా.

యా తత్థ పరమత్థానం, తత్థ తత్థ యథారహం;

పకాసనా పరమత్థ-దీపనీ నామ నామతో.

సమ్పత్తా పరినిట్ఠానం, అనాకులవినిచ్ఛయా;

సా పన్నరసమత్తాయ, పాళియా భాణవారతో.

ఇతి తం సఙ్ఖరోన్తేన, యం తం అధిగతం మయా;

పుఞ్ఞం తస్సానుభావేన, లోకనాథస్స సాసనం.

ఓగాహేత్వా విసుద్ధాయ, సీలాదిపటిపత్తియా;

సబ్బేపి దేహినో హోన్తు, విముత్తిరసభాగినో.

చిరం తిట్ఠతు లోకస్మిం, సమ్మాసమ్బుద్ధసాసనం;

తస్మిం సగారవా నిచ్చం, హోన్తు సబ్బేపి పాణినో.

సమ్మా వస్సతు కాలేన, దేవోపి జగతీపతి;

సద్ధమ్మనిరతో లోకం, ధమ్మేనేవ పసాసతూతి.

ఇతి బదరతిత్థవిహారవాసినా మునివరయతినా

భదన్తేన ఆచరియధమ్మపాలేన కతా పేతవత్థుఅత్థసంవణ్ణనా నిట్ఠితా.

పేతవత్థు-అట్ఠకథా సమత్తా.