౧౫. సేట్ఠిపుత్తపేతవత్థువణ్ణనా

సట్ఠివస్ససహస్సానీతి ఇదం సేట్ఠిపుత్తపేతవత్థు. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే. తేన ఖో పన సమయేన రాజా పసేనది కోసలో అలఙ్కతప్పటియత్తో హత్థిక్ఖన్ధవరగతో మహతియా రాజిద్ధియా మహన్తేన రాజానుభావేన నగరం అనుసఞ్చరన్తో అఞ్ఞతరస్మిం గేహే ఉపరిపాసాదే వాతపానం వివరిత్వా తం రాజవిభూతిం ఓలోకేన్తిం రూపసమ్పత్తియా దేవచ్ఛరాపటిభాగం ఏకం ఇత్థిం దిస్వా అదిట్ఠపుబ్బే ఆరమ్మణే సహసా సముప్పన్నేన కిలేససముదాచారేన పరియుట్ఠితచిత్తో సతిపి కులరూపాచారాదిగుణవిసేససమ్పన్నే అన్తేపురజనే సభావలహుకస్స పన దుద్దమస్స చిత్తస్స వసేన తస్సం ఇత్థియం పటిబద్ధమానసో హుత్వా పచ్ఛాసనే నిసిన్నస్స పురిసస్స ‘‘ఇమం పాసాదం ఇమఞ్చ ఇత్థిం ఉపధారేహీ’’తి సఞ్ఞం దత్వా రాజగేహం పవిట్ఠో. అఞ్ఞం సబ్బం అమ్బసక్కరపేతవత్థుమ్హి ఆగతనయేనేవ వేదితబ్బం.

అయం పన విసేసో – ఇధ పురిసో సూరియే అనత్థఙ్గతేయేవ ఆగన్త్వా నగరద్వారే థకితే అత్తనా ఆనీతం అరుణవణ్ణమత్తికం ఉప్పలాని చ నగరద్వారకవాటే లగ్గేత్వా నిపజ్జితుం జేతవనం అగమాసి. రాజా పన సిరిసయనే వాసూపగతో మజ్ఝిమయామే స-ఇతి న-ఇతి దు-ఇతి సో-ఇతి చ ఇమాని చత్తారి అక్ఖరాని మహతా కణ్ఠేన ఉచ్చారితాని వియ విస్సరవసేన అస్సోసి. తాని కిర అతీతే కాలే సావత్థివాసీహి చతూహి సేట్ఠిపుత్తేహి భోగమదమత్తేహి యోబ్బనకాలే పారదారికకమ్మవసేన బహుం అపుఞ్ఞం పసవేత్వా అపరభాగే కాలం కత్వా తస్సేవ నగరస్స సమీపే లోహకుమ్భియం నిబ్బత్తిత్వా పచ్చమానేహి లోహకుమ్భియా ముఖవట్టిం పత్వా ఏకేకం గాథం వత్థుకామేహి ఉచ్చారితానం తాసం గాథానం ఆదిఅక్ఖరాని, తే పఠమక్ఖరమేవ వత్వా వేదనాప్పత్తా హుత్వా లోహకుమ్భిం ఓతరింసు.

రాజా పన తం సద్దం సుత్వా భీతతసితో సంవిగ్గో లోమహట్ఠజాతో తం రత్తావసేసం దుక్ఖేన వీతినామేత్వా విభాతాయ రత్తియా పురోహితం పక్కోసాపేత్వా తం పవత్తిం కథేసి. పురోహితో రాజానం భీతతసితం ఞత్వా లాభగిద్ధో ‘‘ఉప్పన్నో ఖో అయం మయ్హం బ్రాహ్మణానఞ్చ లాభుప్పాదనుపాయో’’తి చిన్తేత్వా ‘‘మహారాజ, మహా వతాయం ఉపద్దవో ఉప్పన్నో, సబ్బచతుక్కం యఞ్ఞం యజాహీ’’తి ఆహ. రాజా తస్స వచనం సుత్వా అమచ్చే ఆణాపేసి ‘‘సబ్బచతుక్కయఞ్ఞస్స ఉపకరణాని సజ్జేథా’’తి. తం సుత్వా మల్లికా దేవీ రాజానం ఏవమాహ – ‘‘కస్మా, మహారాజ, బ్రాహ్మణస్స వచనం సుత్వా అనేకపాణవధహింసనకకిచ్చం కాతుకామోసి, నను సబ్బత్థ అప్పటిహతఞాణచారో భగవా పుచ్ఛితబ్బో? యథా చ తే భగవా బ్యాకరిస్సతి, తథా పటిపజ్జితబ్బ’’న్తి. రాజా తస్సా వచనం సుత్వా సత్థు సన్తికం గన్త్వా తం పవత్తిం భగవతో ఆరోచేసి. భగవా ‘‘న, మహారాజ, తతోనిదానం తుయ్హం కోచి అన్తరాయో’’తి వత్వా ఆదితో పట్ఠాయ తేసం లోహకుమ్భినిరయే నిబ్బత్తసత్తానం పవత్తిం కథేత్వా తేహి పచ్చేకం ఉచ్చారేతుం ఆరద్ధగాథాయో –

౮౦౨. ‘‘సట్ఠివస్ససహస్సాని, పరిపుణ్ణాని సబ్బసో;

నిరయే పచ్చమానానం, కదా అన్తో భవిస్సతి.

౮౦౩. ‘‘నత్థి అన్తో కుతో అన్తో, న అన్తో పటిదిస్సతి;

తథా హి పకతం పాపం, తుయ్హం మయ్హఞ్చ మారిసా.

౮౦౪. ‘‘దుజ్జీవితమజీవిమ్హ, యే సన్తే న దదమ్హసే;

సన్తేసు దేయ్యధమ్మేసు, దీపం నాకమ్హ అత్తనో.

౮౦౫. ‘‘సోహం నూన ఇతో గన్త్వా, యోనిం లద్ధాన మానుసిం;

వదఞ్ఞూ సీలసమ్పన్నో, కాహామి కుసలం బహు’’న్తి. –

పరిపుణ్ణం కత్వా కథేసి.

౮౦౨. తత్థ సట్ఠివస్ససహస్సానీతి వస్సానం సట్ఠిసహస్సాని. తస్మిం కిర లోహకుమ్భినిరయే నిబ్బత్తసత్తో అధో ఓగచ్ఛన్తో తింసాయ వస్ససహస్సేహి హేట్ఠిమతలం పాపుణాతి, తతో ఉద్ధం ఉగ్గచ్ఛన్తోపి తింసాయ ఏవ వస్ససహస్సేహి ముఖవట్టిపదేసం పాపుణాతి, తాయ సఞ్ఞాయ సో ‘‘సట్ఠివస్ససహస్సాని, పరిపుణ్ణాని సబ్బసో’’తి గాథం వత్తుకామో స-ఇతి వత్వా అధిమత్తవేదనాప్పత్తో హుత్వా అధోముఖో పతి. భగవా పన తం రఞ్ఞో పరిపుణ్ణం కత్వా కథేసి. ఏస నయో సేసగాథాసుపి. తత్థ కదా అన్తో భవిస్సతీతి లోహకుమ్భినిరయే పచ్చమానానం అమ్హాకం కదా ను ఖో ఇమస్స దుక్ఖస్స అన్తో పరియోసానం భవిస్సతి.

౮౦౩. తథా హీతి యథా తుయ్హం మయ్హఞ్చ ఇమస్స దుక్ఖస్స నత్థి అన్తో, న అన్తో పటిదిస్సతి, తథా తేన పకారేన పాపకం కమ్మం పకతం తయా మయా చాతి విభత్తిం విపరిణామేత్వా వత్తబ్బం.

౮౦౪. దుజ్జీవితన్తి విఞ్ఞూహి గరహితబ్బం జీవితం. యే సన్తేతి యే మయం సన్తే విజ్జమానే దేయ్యధమ్మే. న దదమ్హసేతి న అదమ్హ. వుత్తమేవత్థం పాకటతరం కాతుం ‘‘సన్తేసు దేయ్యధమ్మేసు, దీపం నాకమ్హ అత్తనో’’తి వుత్తం.

౮౦౫. సోహన్తి సో అహం. నూనాతి పరివితక్కే నిపాతో. ఇతోతి ఇమస్మా లోహకుమ్భినిరయా. గన్త్వాతి అపగన్త్వా. యోనిం లద్ధాన మానుసిన్తి మనుస్సయోనిం మనుస్సత్తభావం లభిత్వా. వదఞ్ఞూతి పరిచ్చాగసీలో, యాచకానం వా వచనఞ్ఞూ. సీలసమ్పన్నోతి సీలాచారసమ్పన్నో. కాహామి కుసలం బహున్తి పుబ్బే వియ పమాదం అనాపజ్జిత్వా బహుం పహూతం కుసలం పుఞ్ఞకమ్మం కరిస్సామి, ఉపచినిస్సామీతి అత్థో.

సత్థా ఇమా గాథాయో వత్వా విత్థారేన ధమ్మం దేసేసి, దేసనాపరియోసానే మత్తికారత్తుప్పలహారకో పురిసో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి. రాజా సఞ్జాతసంవేగో పరపరిగ్గహే అభిజ్ఝం పహాయ సదారసన్తుట్ఠో అహోసీతి.

సేట్ఠిపుత్తపేతవత్థువణ్ణనా నిట్ఠితా.