౧౨. అమ్బవనపేతవత్థువణ్ణనా

అయఞ్చ తే పోక్ఖరణీ సురమ్మాతి ఇదం సత్థరి సావత్థియం విహరన్తే అమ్బపేతం ఆరబ్భ వుత్తం. సావత్థియం కిర అఞ్ఞతరో గహపతి పరిక్ఖీణభోగో అహోసి. తస్స భరియా కాలమకాసి, ఏకా ధీతాయేవ హోతి. సో తం అత్తనో మిత్తస్స గేహే ఠపేత్వా ఇణవసేన గహితేన కహాపణసతేన భణ్డం గహేత్వా సత్థేన సద్ధిం వణిజ్జాయ గతో, న చిరేనేవ మూలేన సహ ఉదయభూతాని పఞ్చ కహాపణసతాని లభిత్వా సత్థేన సహ పటినివత్తి. అన్తరామగ్గే చోరా పరియుట్ఠాయ సత్థం పాపుణింసు, సత్థికా ఇతో చితో చ పలాయింసు. సో పన గహపతి అఞ్ఞతరస్మిం గచ్ఛే కహాపణే నిక్ఖిపిత్వా అవిదూరే నిలీయి. చోరా తం గహేత్వా జీవితా వోరోపేసుం. సో ధనలోభేన తత్థేవ పేతో హుత్వా నిబ్బత్తి.

వాణిజా సావత్థిం గన్త్వా తస్స ధీతుయా తం పవత్తిం ఆరోచేసుం. సా పితు మరణేన ఆజీవికాభయేన చ అతివియ సఞ్జాతదోమనస్సా బాళ్హం పరిదేవి. అథ నం సో పితు సహాయో కుటుమ్బికో ‘‘యథా నామ కులాలభాజనం సబ్బం భేదనపరియన్తం, ఏవమేవ సత్తానం జీవితం భేదనపరియన్తం. మరణం నామ సబ్బసాధారణం అప్పటికారఞ్చ, తస్మా మా త్వం పితరి అతిబాళ్హం సోచి, మా పరిదేవి, అహం తే పితా, త్వం మయ్హం ధీతా, అహం తవ పితు కిచ్చం కరోమి, త్వం పితునో గేహే వియ ఇమస్మిం గేహే అవిమనా అభిరమస్సూ’’తి వత్వా సమస్సాసేసి. సా తస్స వచనేన పటిప్పస్సద్ధసోకా పితరి వియ తస్మిం సఞ్జాతగారవబహుమానా అత్తనో కపణభావేన తస్స వేయ్యావచ్చకారినీ హుత్వా వత్తమానా పితరం ఉద్దిస్స మతకిచ్చం కాతుకామా యాగుం పచిత్వా మనోసిలావణ్ణాని సుపరిపక్కాని మధురాని అమ్బఫలాని కంసపాతియం ఠపేత్వా యాగుం అమ్బఫలాని చ దాసియా గాహాపేత్వా విహారం గన్త్వా సత్థారం వన్దిత్వా ఏవమాహ – ‘‘భగవా మయ్హం దక్ఖిణాయ పటిగ్గహణేన అనుగ్గహం కరోథా’’తి. సత్థా మహాకరుణాయ సఞ్చోదితమానసో తస్సా మనోరథం పూరేన్తో నిసజ్జాకారం దస్సేసి. సా హట్ఠతుట్ఠా పఞ్ఞత్తవరబుద్ధాసనే అత్తనా ఉపనీతం సువిసుద్ధవత్థం అత్థరిత్వా అదాసి, నిసీది భగవా పఞ్ఞత్తే ఆసనే.

అథ సా భగవతో యాగుం ఉపనామేసి, పటిగ్గహేసి భగవా యాగుం. అథ సఙ్ఘం ఉద్దిస్స భిక్ఖూనమ్పి యాగుం దత్వా పున ధోతహత్థా అమ్బఫలాని భగవతో ఉపనామేసి, భగవా తాని పరిభుఞ్జి. సా భగవన్తం వన్దిత్వా ఏవమాహ – ‘‘యా మే, భన్తే, పచ్చత్థరణయాగుఅమ్బఫలదానవసేన పవత్తా దక్ఖిణా, సా మే పితరం పాపుణాతూ’’తి. భగవా ‘‘ఏవం హోతూ’’తి వత్వా అనుమోదనం అకాసి. సా భగవన్తం వన్దిత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. తాయ దక్ఖిణాయ సముద్దిట్ఠమత్తాయ సో పేతో అమ్బవనఉయ్యానవిమానకప్పరుక్ఖపోక్ఖరణియో మహతిఞ్చ దిబ్బసమ్పత్తిం పటిలభి.

అథ తే వాణిజా అపరేన సమయేన వణిజ్జాయ గచ్ఛన్తా తమేవ మగ్గం పటిపన్నా పుబ్బే వసితట్ఠానే ఏకరత్తిం వాసం కప్పేసుం. తే దిస్వా సో విమానపేతో ఉయ్యానవిమానాదీహి సద్ధిం తేసం అత్తానం దస్సేసి. తే వాణిజా తం దిస్వా తేన లద్ధసమ్పత్తిం పుచ్ఛన్తా –

౭౯౬. ‘‘అయఞ్చ తే పోక్ఖరణీ సురమ్మా, సమా సుతిత్థా చ మహోదకా చ;

సుపుప్ఫితా భమరగణానుకిణ్ణా, కథం తయా లద్ధా అయం మనుఞ్ఞా.

౭౯౭. ‘‘ఇదఞ్చ తే అమ్బవనం సురమ్మం, సబ్బోతుకం ధారయతే ఫలాని;

సుపుప్ఫితం భమరగణానుకిణ్ణం, కథం తయా లద్ధమిదం విమాన’’న్తి. –

ఇమా ద్వే గాథా అవోచుం.

౭౯౬. తత్థ సురమ్మాతి సుట్ఠు రమణీయా. సమాతి సమతలా. సుతిత్థాతి రతనమయసోపానతాయ సున్దరతిత్థా. మహోదకాతి బహుజలా.

౭౯౭. సబ్బోతుకన్తి పుప్ఫూపగఫలూపగరుక్ఖాదీహి సబ్బేసు ఉతూసు సుఖావహం. తేనాహ ‘‘ధారయతే ఫలానీ’’తి. సుపుప్ఫితన్తి నిచ్చం సుపుప్ఫితం.

తం సుత్వా పేతో పోక్ఖరణిఆదీనం పటిలాభకారణం ఆచిక్ఖన్తో –

౭౯౮. ‘‘అమ్బపక్కం దకం యాగు, సీతచ్ఛాయా మనోరమా;

ధీతాయ దిన్నదానేన, తేన మే ఇధ లబ్భతీ’’తి. –

గాథమాహ. తత్థ తేన మే ఇధ లబ్భతీతి యం తం భగవతో భిక్ఖూనఞ్చ అమ్బపక్కం ఉదకం యాగుఞ్చ మమం ఉద్దిస్స దేన్తియా మయ్హం ధీతాయ దిన్నం దానం, తేన మే ధీతాయ దిన్నదానేన ఇధ ఇమస్మిం దిబ్బే అమ్బవనే సబ్బోతుకం అమ్బపక్కం, ఇమిస్సా దిబ్బాయ మనుఞ్ఞాయ పోక్ఖరణియా దిబ్బం ఉదకం, యాగుయా అత్థరణస్స చ దానేన ఉయ్యానవిమానకప్పరుక్ఖాదీసు సీతచ్ఛాయా మనోరమా ఇధ లబ్భతి, సమిజ్ఝతీతి అత్థో.

ఏవఞ్చ పన వత్వా సో పేతో తే వాణిజే నేత్వా తాని పఞ్చ కహాపణసతాని దస్సేత్వా ‘‘ఇతో ఉపడ్ఢం తుమ్హే గణ్హథ, ఉపడ్ఢం మయా గహితం ఇణం సోధేత్వా సుఖేన జీవతూతి మయ్హం ధీతాయ దేథా’’తి ఆహ. వాణిజా అనుక్కమేన సావత్థిం పత్వా తస్స ధీతాయ కథేత్వా తేన అత్తనో దిన్నభాగమ్పి తస్సా ఏవ అదంసు. సా కహాపణసతం ధనికానం దత్వా ఇతరం అత్తనో పితు సహాయస్స తస్స కుటుమ్బికస్స దత్వా సయం వేయ్యావచ్చం కరోన్తి నివసతి. సో ‘‘ఇదం సబ్బం తుయ్హంయేవ హోతూ’’తి తస్సాయేవ పటిదత్వా తం అత్తనో జేట్ఠపుత్తస్స ఘరసామినిం అకాసి.

సా గచ్ఛన్తే కాలే ఏకం పుత్తం లభిత్వా తం ఉపలాలేన్తీ –

౭౯౯. ‘‘సన్దిట్ఠికం కమ్మం ఏవం పస్సథ, దానస్స దమస్స సంయమస్స విపాకం;

దాసీ అహం అయ్యకులేసు హుత్వా, సుణిసా హోమి అగారస్స ఇస్సరా’’తి. –

ఇమం గాథం వదతి.

అథేకదివసం సత్థా తస్సా ఞాణపరిపాకం ఓలోకేత్వా ఓభాసం ఫరిత్వా సమ్ముఖే ఠితో వియ అత్తానం దస్సేత్వా –

‘‘అసాతం సాతరూపేన, పియరూపేన అప్పియం;

దుక్ఖం సుఖస్స రూపేన, పమత్తం అతివత్తతీ’’తి. (ఉదా. ౧౮; జా. ౧.౧.౧౦౦) –

ఇమం గాథమాహ. సా గాథాపరియోసానే సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠితా. సా దుతియదివసే బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స దానం దత్వా తం పవత్తిం భగవతో ఆరోచేసి. భగవా తమత్థం అట్ఠుప్పత్తిం కత్వా సమ్పత్తపరిసాయ ధమ్మం దేసేసి. సా దేసనా మహాజనస్స సాత్థికా అహోసీతి.

అమ్బవనపేతవత్థువణ్ణనా నిట్ఠితా.