౪. పిట్ఠధీతలికపేతవత్థువణ్ణనా

యం కిఞ్చారమ్మణం కత్వాతి ఇదం సత్థా సావత్థియం జేతవనే విహరన్తో అనాథపిణ్డికస్స గహపతినో దానం ఆరబ్భ కథేసి. అనాథపిణ్డికస్స కిర గహపతినో ధీతు ధీతాయ దారికాయ ధాతి పిట్ఠధీతలికం అదాసి ‘‘అయం తే ధీతా, ఇమం గహేత్వా కీళస్సూ’’తి. సా తత్థ ధీతుసఞ్ఞం ఉప్పాదేసి. అథస్సా ఏకదివసం తం గహేత్వా కీళన్తియా పమాదేన పతిత్వా భిజ్జి. తతో దారికా ‘‘మమ ధీతా మతా’’తి పరోది. తం రోదన్తిం కోచిపి గేహజనో సఞ్ఞాపేతుం నాసక్ఖి. తస్మిఞ్చ సమయే సత్థా అనాథపిణ్డికస్స గహపతినో గేహే పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసిన్నో హోతి, మహాసేట్ఠి చ భగవతో సమీపే నిసిన్నో అహోసి. ధాతి తం దారికం గహేత్వా సేట్ఠిస్స సన్తికం అగమాసి. సేట్ఠి తం దిస్వా ‘‘కిస్సాయం దారికా రోదతీ’’తి ఆహ. ధాతి తం పవత్తిం సేట్ఠిస్స ఆరోచేసి. సేట్ఠి తం దారికం అఙ్కే నిసీదాపేత్వా ‘‘తవ ధీతుదానం దస్సామీ’’తి సఞ్ఞాపేత్వా సత్థు ఆరోచేసి – ‘‘భన్తే, మమ నత్తుధీతరం పిట్ఠధీతలికం ఉద్దిస్స దానం దాతుకామో, తం మే పఞ్చహి భిక్ఖుసతేహి సద్ధిం స్వాతనాయ అధివాసేథా’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన.

అథ భగవా దుతియదివసే పఞ్చహి భిక్ఖుసతేహి సద్ధిం సేట్ఠిస్స ఘరం గన్త్వా భత్తకిచ్చం కత్వా అనుమోదనం కరోన్తో –

౧౦. ‘‘యం కిఞ్చారమ్మణం కత్వా, దజ్జా దానం అమచ్ఛరీ;

పుబ్బపేతే చ ఆరబ్భ, అథ వా వత్థుదేవతా.

౧౧. ‘‘చత్తారో చ మహారాజే, లోకపాలే యసస్సినే;

కువేరం ధతరట్ఠఞ్చ, విరూపక్ఖం విరూళ్హకం;

తే చేవ పూజితా హోన్తి, దాయకా చ అనిప్ఫలా.

౧౨. ‘‘న హి రుణ్ణం వా సోకో వా, యా చఞ్ఞా పరిదేవనా;

న తం పేతస్స అత్థాయ, ఏవం తిట్ఠన్తి ఞాతయో.

౧౩. ‘‘అయఞ్చ ఖో దక్ఖిణా దిన్నా, సఙ్ఘమ్హి సుప్పతిట్ఠితా;

దీఘరత్తం హితాయస్స, ఠానసో ఉపకప్పతీ’’తి. – ఇమా గాథా అభాసి;

౧౦. తత్థ యం కిఞ్చారమ్మణం కత్వాతి మఙ్గలాదీసు అఞ్ఞతరం యం కిఞ్చి ఆరబ్భ ఉద్దిస్స. దజ్జాతి దదేయ్య. అమచ్ఛరీతి అత్తనో సమ్పత్తియా పరేహి సాధారణభావాసహనలక్ఖణస్స మచ్ఛేరస్స అభావతో అమచ్ఛరీ, పరిచ్చాగసీలో మచ్ఛరియలోభాదిచిత్తమలం దూరతో కత్వా దానం దదేయ్యాతి అధిప్పాయో. పుబ్బపేతే చ ఆరబ్భాతి పుబ్బకేపి పేతే ఉద్దిస్స. వత్థుదేవతాతి ఘరవత్థుఆదీసు అధివత్థా దేవతా ఆరబ్భాతి యోజనా. అథ వాతి ఇమినా అఞ్ఞేపి దేవమనుస్సాదికే యే కేచి ఆరబ్భ దానం దదేయ్యాతి దస్సేతి.

౧౧. తత్థ దేవేసు తావ ఏకచ్చే పాకటే దేవే దస్సేన్తో ‘‘చత్తారో చ మహారాజే’’తి వత్వా పున తే నామతో గణ్హన్తో ‘‘కువేర’’న్తిఆదిమాహ. తత్థ కువేరన్తి వేస్సవణం. ధతరట్ఠన్తిఆదీని సేసానం తిణ్ణం లోకపాలానం నామాని. తే చేవ పూజితా హోన్తీతి తే చ మహారాజానో పుబ్బపేతవత్థుదేవతాయో చ ఉద్దిసనకిరియాయ పటిమానికా హోన్తి. దాయకా చ అనిప్ఫలాతి యే దానం దేన్తి, తే దాయకా చ పరేసం ఉద్దిసనమత్తేన న నిప్ఫలా, అత్తనో దానఫలస్స భాగినో ఏవ హోన్తి.

౧౨. ఇదాని ‘‘యే అత్తనో ఞాతీనం మరణేన రోదన్తి పరిదేవన్తి సోచన్తి, తేసం తం నిరత్థకం, అత్తపరితాపనమత్తమేవా’’తి దస్సేతుం ‘‘న హి రుణ్ణం వా’’తి గాథమాహ. తత్థ రుణ్ణన్తి రుదితం అస్సుమోచనం న హి కాతబ్బన్తి వచనసేసో. సోకోతి సోచనం చిత్తసన్తాపో, అన్తోనిజ్ఝానన్తి అత్థో. యా చఞ్ఞా పరిదేవనాతి యా చ రుణ్ణసోకతో అఞ్ఞా పరిదేవనా, ‘‘కహం ఏకపుత్తకా’’తిఆదివాచావిప్పలాపో, సోపి న కాతబ్బోతి అత్థో. సబ్బత్థ వా-సద్దో వికప్పనత్థో. న తం పేతస్స అత్థాయాతి యస్మా రుణ్ణం వా సోకో వా పరిదేవనా వాతి సబ్బమ్పి తం పేతస్స కాలకతస్స అత్థాయ ఉపకారాయ న హోతి, తస్మా న హి తం కాతబ్బం, తథాపి ఏవం తిట్ఠన్తి ఞాతయో అవిద్దసునోతి అధిప్పాయో.

౧౩. ఏవం రుణ్ణాదీనం నిరత్థకభావం దస్సేత్వా ఇదాని యా పుబ్బపేతాదికే ఆరబ్భ దాయకేన సఙ్ఘస్స దక్ఖిణా దిన్నా, తస్సా సాత్థకభావం దస్సేన్తో ‘‘అయఞ్చ ఖో దక్ఖిణా’’తి గాథమాహ. తత్థ అయన్తి దాయకేన తం దిన్నం దానం పచ్చక్ఖతో దస్సేన్తో వదతి. చ-సద్దో బ్యతిరేకత్థో, తేన యథా రుణ్ణాది పేతస్స న కస్సచి అత్థాయ హోతి, న ఏవమయం, అయం పన దక్ఖిణా దీఘరత్తం హితాయస్స హోతీతి వక్ఖమానమేవ విసేసం జోతేతి. ఖోతి అవధారణే. దక్ఖిణాతి దానం. సఙ్ఘమ్హి సుప్పతిట్ఠితాతి అనుత్తరే పుఞ్ఞక్ఖేత్తే సఙ్ఘే సుట్ఠు పతిట్ఠితా. దీఘరత్తం హితాయస్సాతి అస్స పేతస్స చిరకాలం హితాయ అత్థాయ. ఠానసో ఉపకప్పతీతి తఙ్ఖణఞ్ఞేవ నిప్ఫజ్జతి, న కాలన్తరేతి అత్థో. అయఞ్హి తత్థ ధమ్మతా – యం పేతే ఉద్దిస్స దానే దిన్నే పేతా చే అనుమోదన్తి, తావదేవ తస్స ఫలేన పేతా పరిముచ్చన్తీతి.

ఏవం భగవా ధమ్మం దేసేత్వా మహాజనం పేతే ఉద్దిస్స దానాభిరతమానసం కత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి. పునదివసే సేట్ఠిభరియా అవసేసా చ ఞాతకా సేట్ఠిం అనువత్తన్తా ఏవం తేమాసమత్తం మహాదానం పవత్తేసుం. అథ రాజా పసేనది కోసలో భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘కస్మా, భన్తే, భిక్ఖూ మాసమత్తం మమ ఘరం నాగమింసూ’’తి పుచ్ఛి. సత్థారా తస్మిం కారణే కథితే రాజాపి సేట్ఠిం అనువత్తన్తో బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స మహాదానం పవత్తేసి, తం దిస్వా నాగరా రాజానం అనువత్తన్తా మాసమత్తం మహాదానం పవత్తేసుం. ఏవం మాసద్వయం పిట్ఠధీతలికమూలకం మహాదానం పవత్తేసున్తి.

పిట్ఠధీతలికపేతవత్థువణ్ణనా నిట్ఠితా.