౩. పూతిముఖపేతవత్థువణ్ణనా

దిబ్బం సుభం ధారేసి వణ్ణధాతున్తి ఇదం సత్థరి వేళువనే విహరన్తే కలన్దకనివాపే అఞ్ఞతరం పూతిముఖపేతం ఆరబ్భ వుత్తం. అతీతే కిర కస్సపస్స భగవతో కాలే ద్వే కులపుత్తా తస్స సాసనే పబ్బజిత్వా సీలాచారసమ్పన్నా సల్లేఖవుత్తినో అఞ్ఞతరస్మిం గామకావాసే సమగ్గవాసం వసింసు. అథ అఞ్ఞతరో పాపజ్ఝాసయో పేసుఞ్ఞాభిరతో భిక్ఖు తేసం వసనట్ఠానం ఉపగఞ్ఛి. థేరా తేన సద్ధిం పటిసన్థారం కత్వా వసనట్ఠానం దత్వా దుతియదివసే తం గహేత్వా గామం పిణ్డాయ పవిసింసు. మనుస్సా తే దిస్వా తేసు థేరేసు అతివియ పరమనిపచ్చకారం కత్వా యాగుభత్తాదీహి పటిమానేసుం. సో విహారం పవిసిత్వా చిన్తేసి – ‘‘సున్దరో వతాయం గోచరగామో, మనుస్సా చ సద్ధా పసన్నా, పణీతపణీతం పిణ్డపాతం దేన్తి, అయఞ్చ విహారో ఛాయూదకసమ్పన్నో, సక్కా మే ఇధ సుఖేన వసితుం. ఇమేసు పన భిక్ఖూసు ఇధ వసన్తేసు మయ్హం ఫాసువిహారో న భవిస్సతి, అన్తేవాసికవాసో వియ భవిస్సతి. హన్దాహం ఇమే అఞ్ఞమఞ్ఞం భిన్దిత్వా యథా న పున ఇధ వసిస్సన్తి, తథా కరిస్సామీ’’తి.

అథేకదివసం మహాథేరే ద్విన్నమ్పి ఓవాదం దత్వా అత్తనో వసనట్ఠానం పవిట్ఠే పేసుణికో భిక్ఖు థోకం కాలం వీతినామేత్వా మహాథేరం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా థేరేన ‘‘కిం, ఆవుసో, వికాలే ఆగతోసీ’’తి చ వుత్తే, ‘‘ఆమ, భన్తే కిఞ్చి వత్తబ్బం అత్థీ’’తి వత్వా ‘‘కథేహి, ఆవుసో’’తి థేరేన అనుఞ్ఞాతో ఆహ – ‘‘ఏసో, భన్తే, తుమ్హాకం సహాయకత్థేరో సమ్ముఖా మిత్తో వియ అత్తానం దస్సేత్వా పరమ్ముఖా సపత్తో వియ ఉపవదతీ’’తి. ‘‘కిం కథేతీ’’తి పుచ్ఛితో ‘‘సుణాథ, భన్తే, ‘ఏసో మహాథేరో సఠో మాయావీ కుహకో మిచ్ఛాజీవేన జీవికం కప్పేతీ’తి తుమ్హాకం అగుణం కథేతీ’’తి ఆహ. ‘‘మా, ఆవుసో, ఏవం భణి, న సో భిక్ఖు ఏవం మం ఉపవదిస్సతి, గిహికాలతో పట్ఠాయ మమ సభావం జానాతి ‘పేసలో కల్యాణసీలో’’’తి. ‘‘సచే, భన్తే, తుమ్హే అత్తనో విసుద్ధచిత్తతాయ ఏవం చిన్తేథ, తం తుమ్హాకంయేవ అనుచ్ఛవికం, మయ్హం పన తేన సద్ధిం వేరం నత్థి, కస్మా అహం తేన అవుత్తం ‘వుత్త’న్తి వదామి. హోతు, కాలన్తరేన సయమేవ జానిస్సథా’’తి ఆహ. థేరోపి పుథుజ్జనభావదోసేన ద్వేళ్హకచిత్తో ‘‘ఏవమ్పి సియా’’తి సాసఙ్కహదయో హుత్వా థోకం సిథిలవిస్సాసో అహోసి. సో బాలో పఠమం మహాథేరం పరిభిన్దిత్వా ఇతరమ్పి థేనం వుత్తనయేనేవ పరిభిన్ది. అథ తే ఉభోపి థేరా దుతియదివసే అఞ్ఞమఞ్ఞం అనాలపిత్వా పత్తచీవరమాదాయ గామే పిణ్డాయ చరిత్వా పిణ్డపాతమాదాయ అత్తనో వసనట్ఠానేయేవ పరిభుఞ్జిత్వా సామీచిమత్తమ్పి అకత్వా తం దివసం తత్థేవ వసిత్వా విభాతాయ చ రత్తియా అఞ్ఞమఞ్ఞం అనారోచేత్వావ యథాఫాసుకట్ఠానం అగమంసు.

పేసుణికం పన భిక్ఖుం పరిపుణ్ణమనోరథం గామం పిణ్డాయ పవిట్ఠం మనుస్సా దిస్వా ఆహంసు – ‘‘భన్తే, థేరా కుహిం గతా’’తి? సో ఆహ – ‘‘సబ్బరత్తిం అఞ్ఞమఞ్ఞం కలహం కత్వా మయా ‘మా కలహం కరోథ, సమగ్గా హోథ, కలహో నామ అనత్థావహో ఆయతిదుక్ఖుప్పాదకో అకుసలసంవత్తనికో, పురిమకాపి కలహేన మహతా హితా పరిభట్ఠా’తిఆదీని వుచ్చమానాపి మమ వచనం అనాదియిత్వా పక్కన్తా’’తి. తతో మనుస్సా ‘‘థేరా తావ గచ్ఛన్తు, తుమ్హే పన అమ్హాకం అనుకమ్పాయ ఇధేవ అనుక్కణ్ఠిత్వా వసథా’’తి యాచింసు. సో ‘‘సాధూ’’తి పటిస్సుణిత్వా తత్థేవ వసన్తో కతిపాహేన చిన్తేసి – ‘‘మయా సీలవన్తో కల్యాణధమ్మా భిక్ఖూ ఆవాసలోభేన పరిభిన్నా, బహుం వత మయా పాపకమ్మం పసుత’’న్తి బలవవిప్పటిసారాభిభూతో సోకవేగేన గిలానో హుత్వా నచిరేనేవ కాలం కత్వా అవీచిమ్హి నిబ్బత్తి.

ఇతరే ద్వే సహాయకత్థేరా జనపదచారికం చరన్తా అఞ్ఞతరస్మిం ఆవాసే సమాగన్త్వా అఞ్ఞమఞ్ఞం సమ్మోదిత్వా తేన భిక్ఖునా వుత్తం భేదవచనం అఞ్ఞమఞ్ఞస్స ఆరోచేత్వా తస్స అభూతభావం ఞత్వా సమగ్గా హుత్వా అనుక్కమేన తమేవ ఆవాసం పచ్చాగమింసు. మనుస్సా ద్వే థేరే దిస్వా హట్ఠతుట్ఠా సఞ్జాతసోమనస్సా హుత్వా చతూహి పచ్చయేహి ఉపట్ఠహింసు. థేరా చ తత్థేవ వసన్తా సప్పాయఆహారలాభేన సమాహితచిత్తా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా నచిరేనేవ అరహత్తం పాపుణింసు.

పేసుణికో భిక్ఖు ఏకం బుద్ధన్తరం నిరయే పచ్చిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే రాజగహస్స అవిదూరే పూతిముఖపేతో హుత్వా నిబ్బత్తి. తస్స కాయో సువణ్ణవణ్ణో అహోసి, ముఖతో పన పుళవకా నిక్ఖమిత్వా ఇతో చితో చ ముఖం ఖాదన్తి, తస్స దూరమ్పి ఓకాసం ఫరిత్వా దుగ్గన్ధం వాయతి. అథాయస్మా నారదో గిజ్ఝకూటపబ్బతా ఓరోహన్తో తం దిస్వా –

౭. ‘‘దిబ్బం సుభం ధారేసి వణ్ణధాతుం, వేహాయసం తిట్ఠసి అన్తలిక్ఖే;

ముఖఞ్చ తే కిమయో పూతిగన్ధం, ఖాదన్తి కిం కమ్మమకాసి పుబ్బే’’తి. –

ఇమాయ గాథాయ కతకమ్మం పుచ్ఛి. తత్థ దిబ్బన్తి దివి భవం దేవత్తభావపరియాపన్నం. ఇధ పన దిబ్బం వియాతి దిబ్బం. సుభన్తి సోభనం, సున్దరభావం వా. వణ్ణధాతున్తి ఛవివణ్ణం. ధారేసీతి వహసి. వేహాయసం తిట్ఠసి అన్తలిక్ఖేతి వేహాయససఞ్ఞితే అన్తలిక్ఖే తిట్ఠసి. కేచి పన ‘‘విహాయసం తిట్ఠసి అన్తలిక్ఖే’’తి పాఠం వత్వా విహాయసం ఓభాసేన్తో అన్తలిక్ఖే తిట్ఠసీతి వచనసేసేన అత్థం వదన్తి. పూతిగన్ధన్తి కుణపగన్ధం, దుగ్గన్ధన్తి అత్థో. కిం కమ్మమకాసి పుబ్బేతి పరమదుగ్గన్ధం తే ముఖం కిమయో ఖాదన్తి, కాయో చ సువణ్ణవణ్ణో, కీదిసం నామ కమ్మం ఏవరూపస్స అత్తభావస్స కారణభూతం పుబ్బే త్వం అకాసీతి పుచ్ఛి.

ఏవం థేరేన సో పేతో అత్తనా కతకమ్మం పుట్ఠో తమత్థం విస్సజ్జేన్తో –

౮. ‘‘సమణో అహం పాపోతిదుట్ఠవాచో, తపస్సిరూపో ముఖసా అసఞ్ఞతో;

లద్ధా చ మే తమసా వణ్ణధాతు, ముఖఞ్చ మే పేసుణియేన పూతీ’’తి. –

గాథమాహ. తత్థ సమణో అహం పాపోతి అహం లామకో సమణో పాపభిక్ఖు అహోసిం. అతిదుట్ఠవాచోతి అతిదుట్ఠవచనో, పరే అతిక్కమిత్వా లఙ్ఘిత్వా వత్తా, పరేసం గుణపరిధంసకవచనోతి అత్థో. ‘‘అతిదుక్ఖవాచో’’తి వా పాఠో, అతివియ ఫరుసవచనో ముసావాదపేసుఞ్ఞాదివచీదుచ్చరితనిరతో. తపస్సిరూపోతి సమణపతిరూపకో. ముఖసాతి ముఖేన. లద్ధాతి పటిలద్ధా. చ-కారో సమ్పిణ్డనత్థో. మేతి మయా. తపసాతి బ్రహ్మచరియేన. పేసుణియేనాతి పిసుణవాచాయ. పుతీతి పూతిగన్ధం.

ఏవం సో పేతో అత్తనా కతకమ్మం ఆచిక్ఖిత్వా ఇదాని థేరస్స ఓవాదం దేన్తో –

౯. ‘‘తయిదం తయా నారద సామం దిట్ఠం,

అనుకమ్పకా యే కుసలా వదేయ్యుం;

మా పేసుణం మా చ ముసా అభాణి,

యక్ఖో తువం హోహిసి కామకామీ’’తి. –

ఓసానగాథమాహ. తత్థ తయిదన్తి తం ఇదం మమ రూపం. అనుకమ్పకా యే కుసలా వదేయ్యున్తి యే అనుకమ్పనసీలా కారుణికా పరహితపటిపత్తియం కుసలా నిపుణా బుద్ధాదయో యం వదేయ్యుం, తదేవ వదామీతి అధిప్పాయో. ఇదాని తం ఓవాదం దస్సేన్తో ‘‘మా పేసుణం మా చ ముసా అభాణి, యక్ఖో తువం హోహిసి కామకామీ’’తి ఆహ. తస్సత్థో – పేసుణం పిసుణవచనం ముసా చ మా అభాణి మా కథేహి. యది హి త్వం ముసావాదం పిసుణవాచఞ్చ పహాయ వాచాయ సఞ్ఞతో భవేయ్యాసి, యక్ఖో వా దేవో వా దేవఞ్ఞతరో వా త్వం భవిస్ససి, కామం కామితబ్బం ఉళారం దిబ్బసమ్పత్తిం పటిలభిత్వా తత్థ కామనసీలో యథాసుఖం ఇన్ద్రియానం పరిచరణేన అభిరమణసీలోతి.

తం సుత్వా థేరో తతో రాజగహం గన్త్వా పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో సత్థు తమత్థం ఆరోచేసి. సత్థా తం అట్ఠుప్పత్తిం కత్వా ధమ్మం దేసేసి. సా దేసనా సమ్పత్తపరిసాయ సాత్థికా అహోసీతి.

పూతిముఖపేతవత్థువణ్ణనా నిట్ఠితా.