౧౦. ఖల్లాటియపేతివత్థువణ్ణనా

కా ను అన్తోవిమానస్మిన్తి ఇదం సత్థరి సావత్థియం విహరన్తే అఞ్ఞతరం ఖల్లాటియపేతిం ఆరబ్భ వుత్తం. అతీతే కిర బారాణసియం అఞ్ఞతరా రూపూపజీవినీ ఇత్థీ అభిరూపా దస్సనీయా పాసాదికా పరమాయ వణ్ణపోక్ఖరతాయ సమన్నాగతా అతిమనోహరకేసకలాపీ అహోసి. తస్సా హి కేసా నీలా దీఘా తనూ ముదూ సినిద్ధా వేల్లితగ్గా ద్విహత్థగయ్హా విసట్ఠా యావ మేఖలా కలాపా ఓలమ్బన్తి. తం తస్సా కేససోభం దిస్వా తరుణజనో యేభుయ్యేన తస్సం పటిబద్ధచిత్తో అహోసి. అథస్సా తం కేససోభం అసహమానా ఇస్సాపకతా కతిపయా ఇత్థియో మన్తేత్వా తస్సా ఏవ పరిచారికదాసిం ఆమిసేన ఉపలాపేత్వా తాయ తస్సా కేసూపపాతనం భేసజ్జం దాపేసుం. సా కిర దాసీ తం భేసజ్జం న్హానియచుణ్ణేన సద్ధిం పయోజేత్వా గఙ్గాయ నదియా న్హానకాలే తస్సా అదాసి. సా తేన కేసమూలేసు తేమేత్వా ఉదకే నిముజ్జి, నిముజ్జనమత్తేయేవ కేసా సమూలా పరిపతింసు, సీసం చస్సా తిత్తకలాబుసదిసం అహోసి. అథ సా సబ్బసో విలూనకేసా లుఞ్చితమత్థకా కపోతీ వియ విరూపా హుత్వా లజ్జాయ అన్తోనగరం పవిసితుం అసక్కోన్తీ వత్థేన సీసం వేఠేత్వా బహినగరే అఞ్ఞతరస్మిం పదేసే వాసం కప్పేన్తీ కతిపాహచ్చయేన అపగతలజ్జా తతో నివత్తేత్వా తిలాని పీళేత్వా తేలవణిజ్జం సురావణిజ్జఞ్చ కరోన్తీ జీవికం కప్పేసి. సా ఏకదివసం ద్వీసు తీసు మనుస్సేసు సురామత్తేసు మహానిద్దం ఓక్కమన్తేసు సిథిలభూతాని తేసం నివత్థవత్థాని అవహరి.

అథేకదివసం సా ఏకం ఖీణాసవత్థేరం పిణ్డాయ చరన్తం దిస్వా పసన్నచిత్తా అత్తనో ఘరం నేత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీదాపేత్వా తేలసంసట్ఠం దోణినిమ్మజ్జనిం పిఞ్ఞాకమదాసి. సో తస్సా అనుకమ్పాయ తం పటిగ్గహేత్వా పరిభుఞ్జి. సా పసన్నమానసా ఉపరి ఛత్తం ధారయమానా అట్ఠాసి. సో చ థేరో తస్సా చిత్తం పహంసేన్తో అనుమోదనం కత్వా పక్కామి. సా చ ఇత్థీ అనుమోదనకాలేయేవ ‘‘మయ్హం కేసా దీఘా తనూ సినిద్ధా ముదూ వేల్లితగ్గా హోన్తూ’’తి పత్థనమకాసి.

సా అపరేన సమయేన కాలం కత్వా మిస్సకకమ్మస్స ఫలేన సముద్దమజ్ఝే కనకవిమానే ఏకికా హుత్వా నిబ్బత్తి. తస్సా కేసా పత్థితాకారాయేవ సమ్పజ్జింసు. మనుస్సానం సాటకావహరణేన పన నగ్గా అహోసి. సా తస్మిం కనకవిమానే పునప్పునం ఉప్పజ్జిత్వా ఏకం బుద్ధన్తరం నగ్గావ హుత్వా వీతినామేసి. అథ అమ్హాకం భగవతి లోకే ఉప్పజ్జిత్వా పవత్తితవరధమ్మచక్కే అనుపుబ్బేన సావత్థియం విహరన్తే సావత్థివాసినో సత్తసతా వాణిజా సువణ్ణభూమిం ఉద్దిస్స నావాయ మహాసముద్దం ఓతరింసు. తేహి ఆరుళ్హా నావా విసమవాతవేగుక్ఖిత్తా ఇతో చితో చ పరిబ్భమన్తీ తం పదేసం అగమాసి. అథ సా విమానపేతీ సహ విమానేన తేసం అత్తానం దస్సేసి. తం దిస్వా జేట్ఠవాణిజో పుచ్ఛన్తో –

౫౮. ‘‘కా ను అన్తోవిమానస్మిం, తిట్ఠన్తీ నూపనిక్ఖమి;

ఉపనిక్ఖమస్సు భద్దే, పస్సామ తం బహిట్ఠిత’’న్తి. –

గాథమాహ. తత్థ కా ను అన్తోవిమానస్మిం తిట్ఠన్తీతి విమానస్స అన్తో అబ్భన్తరే తిట్ఠన్తీ కా ను త్వం, కిం మనుస్సిత్థీ, ఉదాహు అమనుస్సిత్థీతి పుచ్ఛతి. నూపనిక్ఖమీతి విమానతో న నిక్ఖమి. ఉపనిక్ఖమస్సు, భద్దే, పస్సామ తం బహిట్ఠితన్తి, భద్దే, తం మయం బహి ఠితం పస్సామ దట్ఠుకామమ్హా, తస్మా విమానతో నిక్ఖమస్సు. ‘‘ఉపనిక్ఖమస్సు భద్దన్తే’’తి వా పాఠో, భద్దం తే అత్థూతి అత్థో.

అథస్స సా అత్తనో బహి నిక్ఖమిసుం అసక్కుణేయ్యతం పకాసేన్తీ –

౫౯. ‘‘అట్టీయామి హరాయామి, నగ్గా నిక్ఖమితుం బహి;

కేసేహమ్హి పటిచ్ఛన్నా, పుఞ్ఞం మే అప్పకం కత’’న్తి. –

గాథమాహ. తత్థ అట్టీయామీతి నగ్గా హుత్వా బహి నిక్ఖమితుం అట్టికా దుక్ఖితా అమ్హి. హరాయామీతి లజ్జామి. కేసేహమ్హి పటిచ్ఛన్నాతి కేసేహి అమ్హి అహం పటిచ్ఛాదితా పారుతసరీరా. పుఞ్ఞం మే అప్పకం కతన్తి అప్పకం పరిత్తం మయా కుసలకమ్మం కతం, పిఞ్ఞాకదానమత్తన్తి అధిప్పాయో.

అథస్సా వాణిజో అత్తనో ఉత్తరిసాటకం దాతుకామో –-

౬౦. ‘‘హన్దుత్తరీయం దదామి తే, ఇదం దుస్సం నివాసయ;

ఇదం దుస్సం నివాసేత్వా, ఏహి నిక్ఖమ సోభనే;

ఉపనిక్ఖమస్సు భద్దే, పస్సామ తం బహిట్ఠిత’’న్తి. –

గాథమాహ. తత్థ హన్దాతి గణ్హ. ఉత్తరీయన్తి ఉపసంబ్యానం ఉత్తరిసాటకన్తి అత్థో. దదామి తేతి తుయ్హం దదామి. ఇదం దుస్సం నివాసయాతి ఇదం మమ ఉత్తరిసాటకం త్వం నివాసేహి. సోభనేతి సున్దరరూపే.

ఏవఞ్చ పన వత్వా అత్తనో ఉత్తరిసాటకం తస్సా ఉపనేసి, సా తథా దియ్యమానస్స అత్తనో అనుపకప్పనీయతఞ్చ, యథా దియ్యమానం ఉపకప్పతి, తఞ్చ దస్సేన్తీ –

౬౧. ‘‘హత్థేన హత్థే తే దిన్నం, న మయ్హం ఉపకప్పతి;

ఏసేత్థుపాసకో సద్ధో, సమ్మాసమ్బుద్ధసావకో.

౬౨. ‘‘ఏతం అచ్ఛాదయిత్వాన, మమ దక్ఖిణమాదిస;

తథాహం సుఖితా హేస్సం, సబ్బకామసమిద్ధినీ’’తి. –

గాథాద్వయమాహ. తత్థ హత్థేన హత్థే తే దిన్నం, న మయ్హం ఉపకప్పతీతి, మారిస, తవ హత్థేన మమ హత్థే తయా దిన్నం న మయ్హం ఉపకప్పతి న వినియుజ్జతి, ఉపభోగయోగ్గం న హోతీతి అత్థో. ఏసేత్థుపాసకో సద్ధోతి ఏసో రతనత్తయం ఉద్దిస్స సరణగమనేన ఉపాసకో కమ్మఫలసద్ధాయ చ సమన్నాగతత్తా సద్ధో ఏత్థ ఏతస్మిం జనసమూహే అత్థి. ఏతం అచ్ఛాదయిత్వాన, మమ దక్ఖిణమాదిసాతి ఏతం ఉపాసకం మమ దియ్యమానం సాటకం పరిదహాపేత్వా తం దక్ఖిణం మయ్హం ఆదిస పత్తిదానం దేహి. తథాహం సుఖితా హేస్సన్తి తథా కతే అహం సుఖితా దిబ్బవత్థనివత్థా సుఖప్పత్తా భవిస్సామీతి.

తం సుత్వా వాణిజా తం ఉపాసకం న్హాపేత్వా విలిమ్పేత్వా వత్థయుగేన అచ్ఛాదేసుం. తమత్థం పకాసేన్తా సఙ్గీతికారా –

౬౩. ‘‘తఞ్చ తే న్హాపయిత్వాన, విలిమ్పేత్వాన వాణిజా;

వత్థేహచ్ఛాదయిత్వాన, తస్సా దక్ఖిణమాదిసుం.

౬౪. ‘‘సమనన్తరానుద్దిట్ఠే, విపాకో ఉదపజ్జథ;

భోజనచ్ఛాదనపానీయం, దక్ఖిణాయ ఇదం ఫలం.

౬౫. ‘‘తతో సుద్ధా సుచివసనా, కాసికుత్తమధారినీ;

హసన్తీ విమానా నిక్ఖమి, దక్ఖిణాయ ఇదం ఫల’’న్తి. –

తిస్సో గాథాయో అవోచుం.

౬౩. తత్థ తన్తి తం ఉపాసకం. చ-సద్దో నిపాతమత్తం. తేతి తే వాణిజాతి యోజనా. విలిమ్పేత్వానాతి ఉత్తమేన గన్ధేన విలిమ్పేత్వా. వత్థేహచ్ఛాదయిత్వానాతి వణ్ణగన్ధరససమ్పన్నం సబ్యఞ్జనం భోజనం భోజేత్వా నివాసనం ఉత్తరీయన్తి ద్వీహి వత్థేహి అచ్ఛాదేసుం, ద్వే వత్థాని అదంసూతి అత్థో. తస్సా దక్ఖిణమాదిసున్తి తస్సా పేతియా తం దక్ఖిణం ఆదిసింసు.

౬౪. సమనన్తరానుద్దిట్ఠేతి అనూ-తి నిపాతమత్తం, తస్సా దక్ఖిణాయ ఉద్దిట్ఠసమనన్తరమేవ. విపాకో ఉదపజ్జథాతి తస్సా పేతియా విపాకో దక్ఖిణాయ ఫలం ఉప్పజ్జి. కీదిసోతి పేతీ ఆహ భోజనచ్ఛాదనపానీయన్తి. నానప్పకారం దిబ్బభోజనసదిసం భోజనఞ్చ నానావిరాగవణ్ణసముజ్జలం దిబ్బవత్థసదిసం వత్థఞ్చ అనేకవిధం పానకఞ్చ దక్ఖిణాయ ఇదం ఈదిసం ఫలం ఉదపజ్జథాతి యోజనా.

౬౫. తతోతి యథావుత్తభోజనాదిపటిలాభతో పచ్ఛా. సుద్ధాతి న్హానేన సుద్ధసరీరా. సుచివసనాతి సువిసుద్ధవత్థనివత్థా. కాసికుత్తమధారినీతి కాసికవత్థతోపి ఉత్తమవత్థధారినీ. హసన్తీతి ‘‘పస్సథ తావ తుమ్హాకం దక్ఖిణాయ ఇదం ఫలవిసేస’’న్తి పకాసనవసేన హసమానా విమానతో నిక్ఖమి.

అథ తే వాణిజా ఏవం పచ్చక్ఖతో పుఞ్ఞఫలం దిస్వా అచ్ఛరియబ్భుతచిత్తజాతా తస్మిం ఉపాసకే సఞ్జాతగారవబహుమానా కతఞ్జలీ తం పయిరుపాసింసు. సోపి తే ధమ్మకథాయ భియ్యోసోమత్తాయ పసాదేత్వా సరణేసు చ సీలేసు చ పతిట్ఠాపేసి. తే తాయ విమానపేతియా కతకమ్మం –

౬౬. ‘‘సుచిత్తరూపం రుచిరం, విమానం తే పభాసతి;

దేవతే పుచ్ఛితాచిక్ఖ, కిస్స కమ్మస్సిదం ఫల’’న్తి. –

ఇమాయ గాథాయ పుచ్ఛింసు. తత్థ సుచిత్తరూపన్తి హత్థిఅస్సఇత్థిపురిసాదివసేన చేవ మాలాకమ్మలతాకమ్మాదివసేన చ సుట్ఠు విహితచిత్తరూపం. రుచిరన్తి రమణీయం దస్సనీయం. కిస్స కమ్మస్సిదం ఫలన్తి కీదిసస్స కమ్మస్స, కిం దానమయస్స ఉదాహు సీలమయస్స ఇదం ఫలన్తి అత్థో.

సా తేహి ఏవం పుట్ఠా ‘‘మయా కతస్స పరిత్తకస్స కుసలకమ్మస్స తావ ఇదం ఫలం, అకుసలకమ్మస్స పన ఆయతిం నిరయే ఏదిసం భవిస్సతీ’’తి తదుభయం ఆచిక్ఖన్తీ –

౬౭. ‘‘భిక్ఖునో చరమానస్స, దోణినిమ్మజ్జనిం అహం;

అదాసిం ఉజుభూతస్స, విప్పసన్నేన చేతసా.

౬౮. ‘‘తస్స కమ్మస్స కుసలస్స, విపాకం దీఘమన్తరం;

అనుభోమి విమానస్మిం, తఞ్చ దాని పరిత్తకం.

౬౯. ‘‘ఉద్ధం చతూహి మాసేహి, కాలంకిరియా భవిస్సతి;

ఏకన్తకటుకం ఘోరం, నిరయం పపతిస్సహం.

౭౦. ‘‘చతుక్కణ్ణం చతుద్వారం, విభత్తం భాగసో మితం;

అయోపాకారపరియన్తం, అయసా పటికుజ్జితం.

౭౧. ‘‘తస్స అయోమయా భూమి, జలితా తేజసా యుతా;

సమన్తా యోజనసతం, ఫరిత్వా తిట్ఠతి సబ్బదా.

౭౨. ‘‘తత్థాహం దీఘమద్ధానం, దుక్ఖం వేదిస్స వేదనం;

ఫలఞ్చ పాపకమ్మస్స, తస్మా సోచామహం భుస’’న్తి. – గాథాయో అభాసి;

౬౭. తత్థ భిక్ఖునో చరమానస్సాతి అఞ్ఞతరస్స భిన్నకిలేసస్స భిక్ఖునో భిక్ఖాయ చరన్తస్స. దోణినిమ్మజ్జనిన్తి విస్సన్దమానతేలం పిఞ్ఞాకం. ఉజుభూతస్సాతి చిత్తజిమ్హవఙ్కకుటిలభావకరానం కిలేసానం అభావేన ఉజుభావప్పత్తస్స. విప్పసన్నేన చేతసాతి కమ్మఫలసద్ధాయ సుట్ఠు పసన్నేన చిత్తేన.

౬౮-౬౯. దీఘమన్తరన్తి మ-కారో పదసన్ధికరో, దీఘఅన్తరం దీఘకాలన్తి అత్థో. తఞ్చ దాని పరిత్తకన్తి తఞ్చ పుఞ్ఞఫలం విపక్కవిపాకత్తా కమ్మస్స ఇదాని పరిత్తకం అప్పావసేసం, న చిరేనేవ ఇతో చవిస్సామీతి అత్థో. తేనాహ ‘‘ఉద్ధం చతూహి మాసేహి, కాలంకిరియా భవిస్సతీ’’తి చతూహి మాసేహి ఉద్ధం చతున్నం మాసానం ఉపరి పఞ్చమే మాసే మమ కాలంకిరియా భవిస్సతీతి దస్సేతి. ఏకన్తకటుకన్తి ఏకన్తేనేవ అనిట్ఠఛఫస్సాయతనికభావతో ఏకన్తదుక్ఖన్తి అత్థో. ఘోరన్తి దారుణం. నిరయన్తి నత్థి ఏత్థ అయో సుఖన్తి కత్వా ‘‘నిరయ’’న్తి లద్ధనామం నరకం. పపతిస్సహన్తి పపహిస్సామి అహం.

౭౦. ‘‘నిరయ’’న్తి చేత్థ అవీచిమహానిరయస్స అధిప్పేతత్తా తం సరూపతో దస్సేతుం ‘‘చతుక్కణ్ణ’’న్తిఆదిమాహ. తత్థ చతుక్కణ్ణన్తి చతుక్కోణం. చతుద్వారన్తి చతూసు దిసాసు చతూహి ద్వారేహి యుత్తం. విభత్తన్తి సుట్ఠు విభత్తం.

భాగసోతి భాగతో. మితన్తి తులితం. అయోపాకారపరియన్తన్తి అయోమయేన పాకారేన పరిక్ఖిత్తం. అయసా పటికుజ్జితన్తి అయోపటలేనేవ ఉపరి పిహితం.

౭౧-౭౨. తేజసా యుతాతి సమన్తతో సముట్ఠితజాలేన మహతా అగ్గినా నిరన్తరం సమాయుతజాలా. సమన్తా యోజనసతన్తి ఏవం పన సమన్తా బహి సబ్బదిసాసు యోజనసతం యోజనానం సతం. సబ్బదాతి సబ్బకాలం. ఫరిత్వా తిట్ఠతీతి బ్యాపేత్వా తిట్ఠతి. తత్థాతి తస్మిం మహానిరయే. వేదిస్సన్తి వేదిస్సామి అనుభవిస్సామి. ఫలఞ్చ పాపకమ్మస్సాతి ఇదం ఈదిసం దుక్ఖానుభవనం మహా ఏవం కతస్స పాపస్స కమ్మస్స ఫలన్తి అత్థో.

ఏవం తాయ అత్తనా కతకమ్మఫలే ఆయతిం నేరయికభయే చ పకాసితే సో ఉపాసకో కరుణాసఞ్చోదితమానసో ‘‘హన్దస్సాహం పతిట్ఠా భవేయ్య’’న్తి చిన్తేత్వా ఆహ – ‘‘దేవతే, త్వం మయ్హం ఏకస్స దానవసేన సబ్బకామసమిద్ధా ఉట్ఠారసమ్పత్తియుత్తా జాతా, ఇదాని పన ఇమేసం ఉపాసకానం దానం దత్వా సత్థు చ గుణే అనుస్సరిత్వా నిరయూపపత్తితో ముచ్చిస్ససీ’’తి. సా పేతీ హట్ఠతుట్ఠా ‘‘సాధూ’’తి వత్వా తే దిబ్బేన అన్నపానేన సన్తప్పేత్వా దిబ్బాని వత్థాని నానావిధాని రతనాని చ అదాసి, భగవన్తఞ్చ ఉద్దిస్స దిబ్బం దుస్సయుగం తేసం హత్థే దత్వా ‘‘అఞ్ఞతరా, భన్తే, విమానపేతీ భగవతో పాదే సిరసా వన్దతీతి సావత్థిం గన్త్వా సత్థారం మమ వచనేన వన్దథా’’తి వన్దనఞ్చ పేసేసి, తఞ్చ నావం అత్తనో ఇద్ధానుభావేన తేహి ఇచ్ఛితపట్టనం తం దివసమేవ ఉపనేసి.

అథ తే వాణిజా తతో పట్టనతో అనుక్కమేన సావత్థిం పత్వా జేతవనం పవిసిత్వా సత్థు తం దుస్సయుగం దత్వా వన్దనఞ్చ నివేదేత్వా ఆదితో పట్ఠాయ తం పవత్తిం భగవతో ఆరోచేసుం. సత్థా తమత్థం అట్ఠుప్పత్తిం కత్వా సమ్పత్తపరిసాయ విత్థారేన ధమ్మం దేసేసి, సా దేసనా మహాజనస్స సాత్థికా జాతా. తే పన ఉపాసకా దుతియదివసే బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స మహాదానం దత్వా తస్సా దక్ఖిణమాదిసింసు. సా చ తతో పేతలోకతో చవిత్వా వివిధరతనవిజ్జోతితే తావతింసభవనే కనకవిమానే అచ్ఛరాసహస్సపరివారా నిబ్బత్తీతి.

ఖల్లాటియపేతివత్థువణ్ణనా నిట్ఠితా.