౭౦. యమకపాటిహీరఞాణనిద్దేసవణ్ణనా

౧౧౬. యమకపాటిహీరఞాణనిద్దేసే అసాధారణం సావకేహీతి సేసాసాధారణఞాణనిద్దేసే అఞ్ఞవచనేహి ఓకాసాభావతో న వుత్తం, ఇధ పన అఞ్ఞవచనాభావతో వుత్తన్తి వేదితబ్బం. ఉపరిమకాయతోతి నాభియా ఉద్ధం సరీరతో. అగ్గిక్ఖన్ధో పవత్తతీతి తేజోకసిణారమ్మణం పాదకజ్ఝానం సమాపజ్జిత్వా వుట్ఠాయ ‘‘ఉపరిమకాయతో అగ్గిజాలా వుట్ఠాతూ’’తి ఆవజ్జిత్వా పరికమ్మం కత్వా అనన్తరం అభిఞ్ఞాఞాణేన ‘‘ఉపరిమకాయతో అగ్గిజాలా వుట్ఠాతూ’’తి అధిట్ఠితే సహ అధిట్ఠానా ఉపరిమకాయతో అగ్గిజాలా వుట్ఠాతి. సా హి ఇధ రాసట్ఠేన ఖన్ధోతి వుత్తా. హేట్ఠిమకాయతోతి నాభితో హేట్ఠా సరీరతో. ఉదకధారా పవత్తతీతి ఆపోకసిణారమ్మణం పాదకజ్ఝానం సమాపజ్జిత్వా వుట్ఠాయ ‘‘హేట్ఠిమకాయతో ఉదకధారా వుట్ఠాతూ’’తి ఆవజ్జిత్వా పరికమ్మం కత్వా అనన్తరం అభిఞ్ఞాఞాణేన ‘‘హేట్ఠిమకాయతో ఉదకధారా వుట్ఠాతూ’’తి అధిట్ఠితే సహ అధిట్ఠానా హేట్ఠిమకాయతో ఉదకధారా వుట్ఠాతి. ఉభయత్థాపి అబ్బోచ్ఛేదవసేన పవత్తతీతి వుత్తం. అధిట్ఠానస్స ఆవజ్జనస్స చ అన్తరే ద్వే భవఙ్గచిత్తాని వత్తన్తి. తస్మాయేవ యుగలా హుత్వా అగ్గిక్ఖన్ధఉదకధారా పవత్తన్తి, అన్తరం న పఞ్ఞాయతి. అఞ్ఞేసం పన భవఙ్గపరిచ్ఛేదో నత్థి. పురత్థిమకాయతోతి అభిముఖపస్సతో. పచ్ఛిమకాయతోతి పిట్ఠిపస్సతో. దక్ఖిణఅక్ఖితో వామఅక్ఖితోతిఆది సమాసపాఠోయేవ, న అఞ్ఞో. దక్ఖిణనాసికాసోతతో వామనాసికాసోతతోతి పాఠో సున్దరో. రస్సం కత్వాపి పఠన్తి. అంసకూటతోతి ఏత్థ అబ్భుగ్గతట్ఠేన కూటో వియాతి కూటో, అంసోయేవ కూటో అంసకూటో. అఙ్గులఙ్గులేహీతి అఙ్గులీహి అఙ్గులీహి. అఙ్గులన్తరికాహీతి అఙ్గులీనం అన్తరికాహి. ఏకేకలోమతో అగ్గిక్ఖన్ధో పవత్తతి, ఏకేకలోమతో ఉదకధారా పవత్తతీతి ఉభయత్థాపి ఆమేడితవచనేన సబ్బలోమానం పరియాదిన్నత్తా ఏకేకలోమతోవ అగ్గిక్ఖన్ధఉదకధారా యుగలా యుగలా హుత్వా పవత్తన్తీతి వుత్తం హోతి. లోమకూపతో లోమకూపతో అగ్గిక్ఖన్ధో పవత్తతి, లోమకూపతో లోమకూపతో ఉదకధారా పవత్తతీతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. కేసుచి పోత్థకేసు ‘‘ఏకేకలోమతో అగ్గిక్ఖన్ధో పవత్తతి. లోమకూపతో లోమకూపతో ఉదకధారా పవత్తతి, లోమకూపతో లోమకూపతో అగ్గిక్ఖన్ధో పవత్తతి, ఏకేకలోమతో ఉదకధారా పవత్తతీ’’తి లిఖితం. తమ్పి యుజ్జతియేవ. పాటిహీరస్స అతిసుఖుమత్తదీపనతో పన పురిమపాఠోయేవ సున్దరతరో.

ఇదాని ఛన్నం వణ్ణానన్తి కో సమ్బన్ధో? హేట్ఠా ‘‘ఉపరిమకాయతో’’తిఆదీహి అనేకేహి సరీరావయవా వుత్తా. తేన సరీరావయవసమ్బన్ధో పవత్తతీతి వచనసమ్బన్ధేన చ యమకపాటిహీరాధికారేన చ ఛన్నం వణ్ణానం సరీరావయవభూతానం రస్మియో యమకా హుత్వా పవత్తన్తీతి వుత్తం హోతి. సామివచనసమ్బన్ధేన చ అవస్సం ‘‘రస్మియో’’తి పాఠసేసో ఇచ్ఛితబ్బోయేవ. నీలానన్తి ఉమాపుప్ఫవణ్ణానం. పీతకానన్తి కణికారపుప్ఫవణ్ణానం. లోహితకానన్తి ఇన్దగోపకవణ్ణానం. ఓదాతానన్తి ఓసధితారకవణ్ణానం. మఞ్జిట్ఠానన్తి మన్దరత్తవణ్ణానం. పభస్సరానన్తి పభాసనపకతికానం పభస్సరవణ్ణానం. పభస్సరవణ్ణే విసుం అవిజ్జమానేపి వుత్తేసు పఞ్చసు వణ్ణేసు యే యే పభా సముజ్జలా, తే తే పభస్సరా. తథా హి తథాగతస్స యమకపాటిహీరం కరోన్తస్స యమకపాటిహీరఞాణబలేనేవ కేసమస్సూనఞ్చేవ అక్ఖీనఞ్చ నీలట్ఠానేహి నీలరస్మియో నిక్ఖమన్తి, యాసం వసేన గగనతలం అఞ్జనచుణ్ణసమోకిణ్ణం వియ ఉమాపుప్ఫనీలుప్పలదలసఞ్ఛన్నం వియ వీతిపతన్తమణితాలవణ్టం వియ పసారితమేచకపటం వియ చ హోతి. ఛవితో చేవ అక్ఖీనఞ్చ పీతకట్ఠానేహి పీతరస్మియో నిక్ఖమన్తి, యాసం వసేన దిసాభాగా సువణ్ణరసనిసిఞ్చమానా వియ సువణ్ణపటపసారితా వియ కుఙ్కుమచుణ్ణకణికారపుప్ఫసమ్పరికిణ్ణా వియ చ విరోచన్తి. మంసలోహితేహి చేవ అక్ఖీనఞ్చ రత్తట్ఠానేహి లోహితరస్మియో నిక్ఖమన్తి, యాసం వసేన దిసాభాగా చినపిట్ఠచుణ్ణరఞ్జితా వియ సుపక్కలాఖారసనిసిఞ్చమానా వియ రత్తకమ్బలపరిక్ఖిత్తా వియ జయసుమనపాలిభద్దకబన్ధుజీవకకుసుమసమ్పరికిణ్ణా వియ చ విరోచన్తి. అట్ఠీహి చేవ దన్తేహి చ అక్ఖీనఞ్చ సేతట్ఠానేహి ఓదాతరస్మియో నిక్ఖమన్తి, యాసం వసేన దిసాభాగా రజతకుటేహి ఆసిఞ్చమానఖీరధారాసమ్పరికిణ్ణా వియ పసారితరజతపట్టవితానా వియ వీతిపతన్తరజతతాలవణ్టా వియ కున్దకుముదసిన్దువారసుమనమల్లికాదికుసుమసఞ్ఛన్నా వియ చ విరోచన్తి. హత్థతలపాదతలాదీహి మన్దరత్తట్ఠానేహి మఞ్జిట్ఠరస్మియో నిక్ఖమన్తి, యాసం వసేన దిసాభాగా పవాళజాలపరిక్ఖిత్తా వియ రత్తకురవకకుసుమసమోకిణ్ణా వియ చ విరోచన్తి. ఉణ్ణానఖాదీహి పభస్సరట్ఠానేహి పభస్సరరస్మియో నిక్ఖమన్తి, యాసం వసేన దిసాభాగా ఓసధితారకపుఞ్జపుణ్ణా వియ విజ్జుపటలాదిపరిపుణ్ణా వియ చ విరోచన్తి.

భగవా చఙ్కమతీతిఆది ‘‘భగవతో చ నిమ్మితానఞ్చ నానాఇరియాపథకరణం యమకపాటిహీరేనేవ హోతీ’’తి దస్సనత్థం వుత్తం. తేసఞ్హి నిమ్మితానం ఇరియాపథా యుగలావ హుత్వా వత్తన్తి. యది నిమ్మితా బహుకా హోన్తి, ‘‘నిమ్మితో’’తిఆది కస్మా ఏకవచనం కతన్తి చే? నిమ్మితేసుపి ఏకేకస్స నానాఇరియాపథభావదస్సనత్థం. బహువచనేన హి వుత్తే సబ్బేపి నిమ్మితా సకిం ఏకేకఇరియాపథికా వియ హోన్తి. ఏకవచనేన పన వుత్తే నిమ్మితేసు ఏకేకో నానాఇరియాపథికోతి ఞాయతి. తస్మా ఏకవచననిద్దేసో కతో. చూళపన్థకత్థేరోపి తావ నానాఇరియాపథికభిక్ఖూనం సహస్సం మాపేసి, కిం పన భగవా యమకపాటిహీరే బహూ నిమ్మితే న కరిస్సతి. చూళపన్థకత్థేరం ముఞ్చిత్వా అఞ్ఞేసం సావకానం ఏకావజ్జనేన నానాఇరియపథికానం నానారూపానఞ్చ నిమ్మానం న ఇజ్ఝతి. అనియమేత్వా హి నిమ్మితా ఇద్ధిమతా సదిసావ హోన్తి. ఠాననిసజ్జాదీసు వా భాసితతుణ్హీభావాదీసు వా యం యం ఇద్ధిమా కరోతి, తం తదేవ కరోన్తి, విసదిసకరణం నానాకిరియాకరణఞ్చ ‘‘ఏత్తకా ఈదిసా హోన్తు, ఏత్తకా ఇమం నామ కరోన్తూ’’తి విసుం విసుం ఆవజ్జిత్వా అధిట్ఠానేన ఇజ్ఝతి. తథాగతస్స పన ఏకావజ్జనాధిట్ఠానేనేవ నానప్పకారనిమ్మానం ఇజ్ఝతి. ఏవమేవ అగ్గిక్ఖన్ధఉదకధారానిమ్మానే చ నానావణ్ణనిమ్మానే చ వేదితబ్బం. తత్థ భగవా చఙ్కమతీతి ఆకాసే వా పథవియం వా చఙ్కమతి. నిమ్మితోతి ఇద్ధియా మాపితబుద్ధరూపం. తిట్ఠతి వాతిఆదీనిపి ఆకాసే వా పథవియం వా. కప్పేతీతి కరోతి. భగవా తిట్ఠతీతిఆదీసుపి ఏసేవ నయోతి.

యమకపాటిహీరఞాణనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.