౮. విపల్లాసకథా

విపల్లాసకథావణ్ణనా

౨౩౬. ఇదాని తస్స కమ్మస్స పచ్చయభూతే విపల్లాసే దస్సేన్తేన కథితాయ సుత్తన్తపుబ్బఙ్గమాయ విపల్లాసకథాయ అపుబ్బత్థానువణ్ణనా. సుత్తన్తే తావ సఞ్ఞావిపల్లాసాతి సఞ్ఞాయ విపల్లత్థభావా విపరీతభావా, విపరీతసఞ్ఞాతి అత్థో. సేసద్వయేసుపి ఏసేవ నయో. చిత్తకిచ్చస్స దుబ్బలట్ఠానే దిట్ఠివిరహితాయ అకుసలసఞ్ఞాయ సకకిచ్చస్స బలవకాలే సఞ్ఞావిపల్లాసో. దిట్ఠివిరహితస్సేవ అకుసలచిత్తస్స సకకిచ్చస్స బలవకాలే చిత్తవిపల్లాసో. దిట్ఠిసమ్పయుత్తే చిత్తే దిట్ఠివిపల్లాసో. తస్మా సబ్బదుబ్బలో సఞ్ఞావిపల్లాసో, తతో బలవతరో చిత్తవిపల్లాసో, సబ్బబలవతరో దిట్ఠివిపల్లాసో. అజాతబుద్ధిదారకస్స కహాపణదస్సనం వియ హి సఞ్ఞా ఆరమ్మణస్స ఉపట్ఠానాకారమత్తగ్గహణతో. గామికపురిసస్స కహాపణదస్సనం వియ చిత్తం లక్ఖణపటివేధస్సాపి సమ్పాపనతో. కమ్మారస్స మహాసణ్డాసేన అయోగహణం వియ దిట్ఠి అభినివిస్స పరామసనతో. అనిచ్చే నిచ్చన్తి సఞ్ఞావిపల్లాసోతి అనిచ్చే వత్థుస్మిం ‘‘నిచ్చం ఇద’’న్తి ఏవం గహేత్వా ఉప్పజ్జనకసఞ్ఞా సఞ్ఞావిపల్లాసో. ఇమినా నయేన సబ్బపదేసు అత్థో వేదితబ్బో. న సఞ్ఞావిపల్లాసో న చిత్తవిపల్లాసో న దిట్ఠివిపల్లాసోతి చతూసు వత్థూసు ద్వాదసన్నం విపల్లాసగ్గాహానం అభావా యాథావగ్గహణం వుత్తం.

గాథాసు అనత్తని చ అత్తాతి అనత్తని అత్తాతి ఏవంసఞ్ఞినోతి అత్థో. మిచ్ఛాదిట్ఠిహతాతి న కేవలం సఞ్ఞినోవ, సఞ్ఞాయ వియ ఉప్పజ్జమానాయ మిచ్ఛాదిట్ఠియాపి హతా. ఖిత్తచిత్తాతి సఞ్ఞాదిట్ఠీహి వియ ఉప్పజ్జమానేన ఖిత్తేన విబ్భన్తేన చిత్తేన సమన్నాగతా. విసఞ్ఞినోతి దేసనామత్తమేతం, విపరీతసఞ్ఞాచిత్తదిట్ఠినోతి అత్థో. అథ వా సఞ్ఞాపుబ్బఙ్గమత్తా దిట్ఠియా పఠమం చతూహి పదేహి సఞ్ఞావిపల్లాసో వుత్తో, తతో మిచ్ఛాదిట్ఠిహతాతి దిట్ఠివిపల్లాసో, ఖిత్తచిత్తాతి చిత్తవిపల్లాసో. విసఞ్ఞినోతి తీహి విపల్లాసగ్గాహేహి పకతిసఞ్ఞావిరహితా మోహం గతా ‘‘ముచ్ఛితో విసవేగేన, విసఞ్ఞీ సమపజ్జథా’’తిఏత్థ (జా. ౨.౨౨.౩౨౮) వియ. తే యోగయుత్తా మారస్సాతి తే జనా సత్తా మారస్స యోగే యుత్తా నామ హోన్తి. అయోగక్ఖేమినోతి చతూహి యోగేహి ఈతీహి ఖేమం నిబ్బానం అప్పత్తా. సత్తా గచ్ఛన్తి సంసారన్తి తేయేవ పుగ్గలా సంసారం సంసరన్తి. కస్మా? జాతిమరణగామినో హి తే, తస్మా సంసరన్తీతి అత్థో. బుద్ధాతి చతుసచ్చబుద్ధా సబ్బఞ్ఞునో. కాలత్తయసాధారణవసేన బహువచనం. లోకస్మిన్తి ఓకాసలోకే. పభఙ్కరాతి లోకస్స పఞ్ఞాలోకం కరా. ఇమం ధమ్మం పకాసేన్తీతి విపల్లాసప్పహానం ధమ్మం జోతేన్తి. దుక్ఖూపసమగామినన్తి దుక్ఖవూపసమం నిబ్బానం గచ్ఛన్తం. తేసం సుత్వానాతి తేసం బుద్ధానం ధమ్మం సుత్వాన. సప్పఞ్ఞాతి భబ్బభూతా పఞ్ఞవన్తో. సచిత్తం పచ్చలద్ధూతి విపల్లాసవజ్జితం సకచిత్తం పటిలభిత్వా. పటిఅలద్ధూతి పదచ్ఛేదో. అథ వా పటిలభింసు పటిఅలద్ధున్తి పదచ్ఛేదో. అనిచ్చతో దక్ఖున్తి అనిచ్చవసేనేవ అద్దసంసు. అనత్తని అనత్తాతి అనత్తానం అనత్తాతి అద్దక్ఖుం. అథ వా అనత్తని వత్థుస్మిం అత్తా నత్థీతి అద్దక్ఖుం. సమ్మాదిట్ఠిసమాదానాతి గహితసమ్మాదస్సనా. సబ్బం దుక్ఖం ఉపచ్చగున్తి సకలం వట్టదుక్ఖం సమతిక్కన్తా.

పహీనాపహీనపుచ్ఛాయ దిట్ఠిసమ్పన్నస్సాతి సోతాపన్నస్స. దుక్ఖే సుఖన్తి సఞ్ఞా ఉప్పజ్జతి. చిత్తం ఉప్పజ్జతీతి మోహకాలుస్సియస్స అప్పహీనత్తా సఞ్ఞామత్తం వా చిత్తమత్తం వా ఉప్పజ్జతి, అనాగామిస్సపి ఉప్పజ్జతి, కిం పన సోతాపన్నస్స. ఇమే ద్వే అరహతోయేవ పహీనా. అసుభే సుభన్తి సఞ్ఞా ఉప్పజ్జతి. చిత్తం ఉప్పజ్జతీతి సకదాగామిస్సపి ఉప్పజ్జతి, కిం పన సోతాపన్నస్స. ఇమే ద్వే అనాగామిస్స పహీనాతి అట్ఠకథాయం వుత్తం. తస్మా ఇదం ద్వయం సోతాపన్నసకదాగామినో సన్ధాయ వుత్తన్తి వేదితబ్బం. అనాగామినో కామరాగస్స పహీనత్తా ‘‘అసుభే సుభ’’న్తి సఞ్ఞాచిత్తవిపల్లాసానఞ్చ పహానం వుత్తన్తి వేదితబ్బం. ద్వీసు వత్థూసూతిఆదీహి పదేహి పహీనాపహీనే నిగమేత్వా దస్సేతి. తత్థ ‘‘అనిచ్చే నిచ్చ’’న్తి, ‘‘అనత్తని అత్తా’’తి ఇమేసు ద్వీసు వత్థూసు ఛ విపల్లాసా పహీనా. ‘‘దుక్ఖే సుఖ’’న్తి, ‘‘అసుభే సుభ’’న్తి ఇమేసు ద్వీసు వత్థూసు ద్వే దిట్ఠివిపల్లాసా పహీనా. కేసుచి పోత్థకేసు ద్వేతి పఠమం లిఖితం, పచ్ఛా ఛాతి. చతూసు వత్థూసూతి చత్తారి ఏకతో కత్వా వుత్తం. అట్ఠాతి ద్వీసు ఛ, ద్వీసు ద్వేతి అట్ఠ. చత్తారోతి దుక్ఖాసుభవత్థూసు ఏకేకస్మిం ద్వే ద్వే సఞ్ఞాచిత్తవిపల్లాసాతి చత్తారో. కేసుచి పోత్థకేసు ‘‘ఛ ద్వీసూ’’తి వుత్తట్ఠానేసుపి ఏవమేవ లిఖితన్తి.

విపల్లాసకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.