౬౮. ఇన్ద్రియపరోపరియత్తఞాణనిద్దేసవణ్ణనా

౧౧౧. ఇన్ద్రియపరోపరియత్తఞాణనిద్దేసే తథాగతస్సాతి వచనే ఉద్దేసే సరూపతో అవిజ్జమానేపి ‘‘ఛ ఞాణాని అసాధారణాని సావకేహీ’’తి (పటి. మ. మాతికా ౧.౭౩) వుత్తత్తా ‘‘తథాగతస్సా’’తి వుత్తమేవ హోతి. తస్మా ఉద్దేసే అత్థతో సిద్ధస్స తథాగతవచనస్స నిద్దేసే గహణం కతం. సత్తే పస్సతీతి రూపాదీసు ఛన్దరాగేన సత్తతాయ లగ్గతాయ సత్తా, తే సత్తే ఇన్ద్రియపరోపరియత్తఞాణేన చక్ఖునా పస్సతి ఓలోకేతి. అప్పరజక్ఖేతి పఞ్ఞామయే అక్ఖిమ్హి అప్పం రాగాదిరజో ఏతేసన్తి అప్పరజక్ఖా, అప్పం రాగాదిరజో ఏతేసన్తి వా అప్పరజక్ఖా. తే అప్పరజక్ఖే. మహారజక్ఖేతి పఞ్ఞామయే అక్ఖిమ్హి మహన్తం రాగాదిరజో ఏతేసన్తి మహారజక్ఖా, మహన్తం రాగాదిరజో ఏతేసన్తి వా మహారజక్ఖా. తిక్ఖిన్ద్రియే ముదిన్ద్రియేతి తిక్ఖాని సద్ధాదీని ఇన్ద్రియాని ఏతేసన్తి తిక్ఖిన్ద్రియా, ముదూని సద్ధాదీని ఇన్ద్రియాని ఏతేసన్తి ముదిన్ద్రియా. స్వాకారే ద్వాకారేతి సున్దరా సద్ధాదయో ఆకారా కోట్ఠాసా ఏతేసన్తి స్వాకారా, కుచ్ఛితా గరహితా సద్ధాదయో ఆకారా కోట్ఠాసా ఏతేసన్తి ద్వాకారా. సువిఞ్ఞాపయే దువిఞ్ఞాపయేతి యే కథితం కారణం సల్లక్ఖేన్తి సుఖేన సక్కా హోన్తి విఞ్ఞాపేతుం, తే సువిఞ్ఞాపయా, తబ్బిపరీతా దువిఞ్ఞాపయా. అప్పేకచ్చే పరలోకవజ్జభయదస్సావినోతి అపి ఏకే పరలోకఞ్చేవ రాగాదివజ్జఞ్చ భయతో పస్సన్తే, ఇమస్స పన పదస్స నిద్దేసే పరలోకస్సేవ న వుత్తత్తా ఖన్ధాదిలోకే చ రాగాదివజ్జే చ పరం బాళ్హం భయం పస్సనసీలాతి పరలోకవజ్జభయదస్సావినో. తే పరలోకవజ్జభయదస్సావినేతి ఏవమత్థో గహేతబ్బో. అప్పేకచ్చే న పరలోకవజ్జభయదస్సావినోతి తబ్బిపరీతే. లోకోతి చ లుజ్జనపలుజ్జనట్ఠేన. వజ్జన్తి చ వజ్జనీయట్ఠేన. ఏత్తావతా ఉద్దేసస్స నిద్దేసో కతో హోతి.

పున నిద్దేసస్స పటినిద్దేసం కరోన్తో అప్పరజక్ఖే మహారజక్ఖేతిఆదిమాహ. తత్థ తీసు రతనేసు ఓకప్పనసఙ్ఖాతా సద్ధా అస్స అత్థీతి సద్ధో. సో సద్ధాసమ్పన్నో పుగ్గలో అస్సద్ధియరజస్స చేవ అస్సద్ధియమూలకస్స సేసాకుసలరజస్స చ అప్పకత్తా అప్పరజక్ఖో. నత్థి ఏతస్స సద్ధాతి అస్సద్ధో. సో వుత్తప్పకారస్స రజస్స మహన్తత్తా మహారజక్ఖో. ఆరద్ధం వీరియమనేనాతి ఆరద్ధవీరియో. సో కోసజ్జరజస్స చేవ కోసజ్జమూలకస్స సేసాకుసలరజస్స చ అప్పకత్తా అప్పరజక్ఖో. హీనవీరియత్తా కుచ్ఛితేన ఆకారేన సీదతీతి కుసీదో, కుసీదో ఏవ కుసీతో. సో వుత్తప్పకారస్స రజస్స మహన్తత్తా మహారజక్ఖో. ఆరమ్మణం ఉపేచ్చ ఠితా సతి అస్సాతి ఉపట్ఠితస్సతి. సో ముట్ఠస్సచ్చరజస్స చేవ ముట్ఠస్సచ్చమూలకస్స సేసాకుసలరజస్స చ అప్పకత్తా అప్పరజక్ఖో. ముట్ఠా నట్ఠా సతి అస్సాతి ముట్ఠస్సతి. సో వుత్తప్పకారస్స రజస్స మహన్తత్తా మహారజక్ఖో. అప్పనాసమాధినా ఉపచారసమాధినా వా ఆరమ్మణే సమం, సమ్మా వా ఆహితో ఠితోతి సమాహితో, సమాహితచిత్తోతి వా సమాహితో. సో ఉద్ధచ్చరజస్స చేవ ఉద్ధచ్చమూలకస్స సేసాకుసలరజస్స చ అప్పకత్తా అప్పరజక్ఖో. న సమాహితో అసమాహితో. సో వుత్తప్పకారస్స రజస్స మహన్తత్తా మహారజక్ఖో. ఉదయత్థగామినీ పఞ్ఞా అస్స అత్థీతి పఞ్ఞవా. సో మోహరజస్స చేవ మోహమూలకస్స సేసాకుసలరజస్స చ అప్పకత్తా అప్పరజక్ఖో. మోహమూళ్హత్తా దుట్ఠా పఞ్ఞా అస్సాతి దుప్పఞ్ఞో. సో వుత్తప్పకారస్స రజస్స మహన్తత్తా మహారజక్ఖో. సద్ధో పుగ్గలో తిక్ఖిన్ద్రియోతి బహులం ఉప్పజ్జమానాయ బలవతియా సద్ధాయ సద్ధో, తేనేవ సద్ధిన్ద్రియేన తిక్ఖిన్ద్రియో. అస్సద్ధో పుగ్గలో ముదిన్ద్రియోతి బహులం ఉప్పజ్జమానేన అస్సద్ధియేన అస్సద్ధో, అన్తరన్తరా ఉప్పజ్జమానేన దుబ్బలేన సద్ధిన్ద్రియేన ముదిన్ద్రియో. ఏస నయో సేసేసుపి. సద్ధో పుగ్గలో స్వాకారోతి తాయ ఏవ సద్ధాయ సోభనాకారో. అస్సద్ధో పుగ్గలో ద్వాకారోతి తేనేవ అస్సద్ధియేన విరూపాకారో. ఏస నయో సేసేసుపి. సువిఞ్ఞాపయోతి సుఖేన విఞ్ఞాపేతుం సక్కుణేయ్యో. దువిఞ్ఞాపయోతి దుక్ఖేన విఞ్ఞాపేతుం సక్కుణేయ్యో. పరలోకవజ్జభయదస్సావీతి ఏత్థ యస్మా పఞ్ఞాసమ్పన్నస్సేవ సద్ధాదీని సుపరిసుద్ధాని హోన్తి, తస్మా సుపరిసుద్ధసద్ధాదిసమ్పన్నో తంసమ్పయుత్తాయ, సుపరిసుద్ధసద్ధాదిసమ్పన్నోపి వా తప్పచ్చయాయ పఞ్ఞాయ పరలోకవజ్జభయదస్సావీ హోతి. తస్మా ఏవ హి సద్ధాదయోపి చత్తారో ‘‘పరలోకవజ్జభయదస్సావీ’’తి వుత్తా.

౧౧౨. ఇదాని ‘‘పరలోకవజ్జభయదస్సావీ’’తి ఏత్థ వుత్తం లోకఞ్చ వజ్జఞ్చ దస్సేతుం లోకోతిఆదిమాహ. ఏత్థ ఖన్ధా ఏవ లుజ్జనపలుజ్జనట్ఠేన లోకోతి ఖన్ధలోకో. సేసద్వయేపి ఏసేవ నయో. విపత్తిభవలోకోతి అపాయలోకో. సో హి అనిట్ఠఫలత్తా విరూపో లాభోతి విపత్తి, భవతీతి భవో, విపత్తి ఏవ భవో విపత్తిభవో, విపత్తిభవో ఏవ లోకో విపత్తిభవలోకో. విపత్తిసమ్భవలోకోతి అపాయూపగం కమ్మం. తఞ్హి సమ్భవతి ఏతస్మా ఫలన్తి సమ్భవో, విపత్తియా సమ్భవో విపత్తిసమ్భవో, విపత్తిసమ్భవో ఏవ లోకో విపత్తిసమ్భవలోకో. సమ్పత్తిభవలోకోతి సుగతిలోకో. సో హి ఇట్ఠఫలత్తా సున్దరో లాభోతి సమ్పత్తి, భవతీతి భవో, సమ్పత్తి ఏవ భవో సమ్పత్తిభవో, సమ్పత్తిభవో ఏవ లోకో సమ్పత్తిభవలోకో. సమ్పత్తిసమ్భవలోకోతి సుగతూపగం కమ్మం. తఞ్హి సమ్భవతి ఏతస్మా ఫలన్తి సమ్భవో, సమ్పత్తియా సమ్భవో సమ్పత్తిసమ్భవో, సమ్పత్తిసమ్భవో ఏవ లోకో సమ్పత్తిసమ్భవలోకో. ఏకో లోకోతిఆదీని హేట్ఠా వుత్తత్థానేవ.

వజ్జన్తి నపుంసకవచనం అసుకోతి అనిద్దిట్ఠత్తా కతం. కిలేసాతి రాగాదయో. దుచ్చరితాతి పాణాతిపాతాదయో. అభిసఙ్ఖారాతి పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారాదయో. భవగామికమ్మాతి అత్తనో విపాకదానవసేన భవం గచ్ఛన్తీతి భవగామినో, అభిసఙ్ఖారేసుపి విపాకజనకానేవ కమ్మాని వుత్తాని. ఇతీతి వుత్తప్పకారనిదస్సనం. ఇమస్మిఞ్చ లోకే ఇమస్మిఞ్చ వజ్జేతి వుత్తప్పకారే లోకే చ వజ్జే చ. తిబ్బా భయసఞ్ఞాతి బలవతీ భయసఞ్ఞా. తిబ్బాతి పరసద్దస్స అత్థో వుత్తో, భయసఞ్ఞాతి భయసద్దస్స, లోకవజ్జద్వయమ్పి హి భయవత్థుత్తా సయఞ్చ సభయత్తా భయం, భయమితి సఞ్ఞా భయసఞ్ఞా. పచ్చుపట్ఠితా హోతీతి తం తం పటిచ్చ ఉపేచ్చ ఠితా హోతి. సేయ్యథాపి ఉక్ఖిత్తాసికే వధకేతి యథా నామ పహరితుం ఉచ్చారితఖగ్గే పచ్చామిత్తే తిబ్బా భయసఞ్ఞా పచ్చుపట్ఠితా హోతి, ఏవమేవ లోకే చ వజ్జే చ తిబ్బా భయసఞ్ఞా పచ్చుపట్ఠితా హోతి. ఇమేహి పఞ్ఞాసాయ ఆకారేహీతి అప్పరజక్ఖపఞ్చకాదీసు దససు పఞ్చకేసు ఏకేకస్మిం పఞ్చన్నం పఞ్చన్నం ఆకారానం వసేన పఞ్ఞాసాయ ఆకారేహి. ఇమాని పఞ్చిన్ద్రియానీతి సద్ధిన్ద్రియాదీని పఞ్చిన్ద్రియాని. జానాతీతి తథాగతో పఞ్ఞాయ పజానాతి. పస్సతీతి దిబ్బచక్ఖునా దిట్ఠం వియ కరోతి. అఞ్ఞాతీతి సబ్బాకారమరియాదాహి జానాతి. పటివిజ్ఝతీతి ఏకదేసం అసేసేత్వా నిరవసేసదస్సనవసేన పఞ్ఞాయ పదాలేతీతి.

ఇన్ద్రియపరోపరియత్తఞాణనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.