౨౫-౨౮. పటిసమ్భిదాఞాణనిద్దేసవణ్ణనా

౭౬. పటిసమ్భిదాఞాణనిద్దేసే యస్మా ధమ్మే అవుత్తే తస్స కిచ్చం న సక్కా వత్తుం, తస్మా ఉద్దిట్ఠానం పటిపాటిం అనాదియిత్వా పఠమం ధమ్మా నిద్దిట్ఠా. ధమ్మాదీనం అత్థా వుత్తాయేవ. సద్ధిన్ద్రియం ధమ్మోతిఆదీహి ధమ్మసద్దపరియాపన్నే ధమ్మే వత్వా నానత్తసద్దస్స అత్థం దస్సేన్తో అఞ్ఞో సద్ధిన్ద్రియం ధమ్మోతిఆదిమాహ. ‘‘అఞ్ఞో ధమ్మో’’తి హి వుత్తే ధమ్మానం నానత్తం దస్సితం హోతి. పటివిదితాతి అభిముఖభావేన విదితా పాకటా నామ హోన్తి. తేన పటిసమ్భిదాపదస్స అత్థో వుత్తో. అధిమోక్ఖట్ఠో అత్థోతిఆదీహి తేసం సద్ధాదీనం అధిముచ్చనాదికిచ్చం అత్థో నామాతి దస్సేతి. సన్దస్సేతున్తి పరం ఞాపేతుకామస్స పరం సన్దస్సేతుం. పరస్స పన వచనం సుణన్తస్సాపి లబ్భతియేవ. బ్యఞ్జననిరుత్తాభిలాపాతి నామబ్యఞ్జనం నామనిరుత్తి నామాభిలాపో. నామఞ్హి అత్థం బ్యఞ్జయతీతి బ్యఞ్జనం, ‘‘సఙ్ఖతమభిసఙ్ఖరోన్తీతి ఖో, భిక్ఖవే, తస్మా సఙ్ఖారాతి వుచ్చన్తీ’’తి (సం. ని. ౩.౭౯) ఏవం నిద్ధారేత్వా సహేతుకం కత్వా వుచ్చమానత్తా నిరుత్తి, అభిలపీయతి ఏతేన అత్థోతి అభిలాపోతి వుచ్చతి.

నామఞ్చ నామేతం చతుబ్బిధం – సామఞ్ఞనామం, గుణనామం, కిత్తిమనామం, ఓపపాతికనామన్తి. తత్థ పఠమకప్పికేసు మహాజనేన సమ్మన్నిత్వా ఠపితత్తా ‘‘మహాసమ్మతో’’తి రఞ్ఞో నామం సామఞ్ఞనామం. యం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘మహాజనసమ్మతోతి ఖో, వాసేట్ఠ, ‘మహాసమ్మతో మహాసమ్మతో’త్వేవ పఠమం అక్ఖరం ఉపనిబ్బత్త’’న్తి (దీ. ని. ౩.౧౩౧). ‘‘ధమ్మకథికో పంసుకూలికో వినయధరో తిపిటకధరో సద్ధో సతో’’తి ఏవరూపం గుణతో ఆగతనామం గుణనామం. ‘‘భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో’’తిఆదీనిపి తథాగతస్స అనేకాని నామసతాని గుణనామానేవ. తేన వుత్తం –

‘‘అసఙ్ఖ్యేయ్యాని నామాని, సగుణేన మహేసినో;

గుణేహి నామముద్ధేయ్యం, అపి నామసహస్సతో’’తి.

యం పన జాతస్స కుమారకస్స నామగ్గహణదివసే దక్ఖిణేయ్యానం సక్కారం కత్వా సమీపే ఠితా ఞాతకా కప్పేత్వా పకప్పేత్వా ‘‘అయం అసుకో నామా’’తి నామం కరోన్తి, ఇదం కిత్తిమనామం. యా పన పురిమపఞ్ఞత్తి అపరపఞ్ఞత్తియం పతతి, పురిమవోహారో పచ్ఛిమవోహారే పతతి. సేయ్యథిదం, పురిమకప్పేపి చన్దో చన్దోయేవ నామ, ఏతరహిపి చన్దోయేవ. అతీతే సూరియో, సముద్దో, పథవీ, పబ్బతో పబ్బతోయేవ నామ, ఏతరహిపి పబ్బతోయేవాతి, ఇదం ఓపపాతికనామం. ఇదం చతుబ్బిధమ్పి నామం ఏకం నామమేవ హోతి, తం లోకసఙ్కేతమత్తసిద్ధం పరమత్థతో అవిజ్జమానం. అఞ్ఞే పన ‘‘నామం నామ అత్థజోతకో సద్దో’’తి వదన్తి. బలబోజ్ఝఙ్గమగ్గఙ్గానం వుత్తనయానుసారేనేవ అత్థో వేదితబ్బో.

పటిసమ్భిదాఞాణనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.