౧౨. ఓతరణహారవిభఙ్గవణ్ణనా

౪౨. తత్థ కతమో ఓతరణో హారోతి ఓతరణహారవిభఙ్గో. తత్థ అసేక్ఖా విముత్తీతి అయం తేధాతుకే వీతరాగతా అసేక్ఖా ఫలవిముత్తి. తానియేవాతి తాని అసేక్ఖాయం విముత్తియం సద్ధాదీని. అయం ఇన్ద్రియేహి ఓతరణాతి అసేక్ఖాయ విముత్తియా నిద్ధారితేహి సద్ధాదీహి ఇన్ద్రియేహి సంవణ్ణనాయ ఓతరణా.

పఞ్చిన్ద్రియాని విజ్జాతి సమ్మాసఙ్కప్పో వియ సమ్మాదిట్ఠియా ఉపకారకత్తా పఞ్ఞాక్ఖన్ధే సద్ధాదీని చత్తారి ఇన్ద్రియాని విజ్జాయ ఉపకారకత్తా సఙ్గణ్హనవసేన వుత్తాని. సఙ్ఖారపరియాపన్నానీతి పఞ్చసు ఖన్ధేసు సఙ్ఖారక్ఖన్ధే అన్తోగధాని. యే సఙ్ఖారా అనాసవాతి తం సఙ్ఖారక్ఖన్ధం విసేసేతి, అగ్గఫలస్స అధిప్పేతత్తా. తతో ఏవ చ నో భవఙ్గా. ధమ్మధాతుసఙ్గహితాతి అట్ఠారసధాతూసు ధమ్మధాతుసఙ్గహితా. యదిపి పుబ్బే వీతరాగతా అసేక్ఖా విముత్తి దస్సితా, తస్సా పన పటిపత్తిదస్సనత్థం ‘‘అయం అహమస్మీతి అనానుపస్సీ’’తి దస్సనమగ్గో ఇధ వుత్తోతి ఇమమత్థం దస్సేతుం ‘‘అయం అహమస్మీతి అనానుపస్సీ’’తిఆది వుత్తం. సబ్బం వుత్తనయమేవ.

౪౩. నిస్సితస్స చలితన్తి తణ్హాదిట్ఠివసేన కమ్మం అనవట్ఠానం. చుతూపపాతోతి అపరాపరం చవనం ఉపపతనఞ్చ. నిస్సితపదే లబ్భమానం నిస్సయనం ఉద్ధరన్తో ఆహ – ‘‘నిస్సయో నామా’’తి. తణ్హానిస్సయోతి తణ్హాభినివేసో. సో హి తణ్హాచరితస్స పతిట్ఠాభావేన తథా వుత్తో. ఏవం దిట్ఠినిస్సయోపి దట్ఠబ్బో. రత్తస్స చేతనాతి చేతనాపధానత్తా సఙ్ఖారక్ఖన్ధధమ్మానం చేతనాసీసేన తణ్హం ఏవ వదతి. తేనేవాహ – ‘‘అయం తణ్హానిస్సయో’’తి. యస్మా పన విపరీతాభినివేసో మోహస్స బలవభావే ఏవ హోతి, తస్మా ‘‘యా మూళ్హస్స చేతనా, అయం దిట్ఠినిస్సయో’’తి వుత్తం.

ఏవం చేతనాసీసేన తణ్హాదిట్ఠియో వత్వా ఇదాని తత్థ నిప్పరియాయేన చేతనంయేవ గణ్హన్తో ‘‘చేతనా పన సఙ్ఖారా’’తి ఆహ. యా రత్తస్స వేదనా, అయం సుఖా వేదనాతి సుఖాయ వేదనాయ రాగో అనుసేతీతి కత్వా వుత్తం. తథా అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ అవిజ్జా అనుసేతీతి ఆహ – ‘‘యా సమ్మూళ్హస్స వేదనా, అయం అదుక్ఖమసుఖా వేదనా’’తి. ఇధ వేదనాసీసేన చేతనా వుత్తా. తణ్హాయాతి తణ్హం. దిట్ఠియాతి దిట్ఠిం. యథా వా సేసధమ్మానం తణ్హాయ నిస్సయభావే పుగ్గలో తణ్హాయ నిస్సితోతి వుచ్చతి. ఏవం తణ్హాయ సేసధమ్మానం పచ్చయభావే పుగ్గలో తణ్హాయ నిస్సితోతి వుచ్చతీతి ఆహ – ‘‘తణ్హాయ అనిస్సితో’’తి.

పస్సద్ధీతి దరథపటిప్పస్సమ్భనా. కాయికాతి కరజకాయసన్నిస్సితా. చేతసికాతి చిత్తసన్నిస్సితా. యస్మా పన సా దరథపటిప్పస్సద్ధి కాయచిత్తానం సుఖే సతి పాకటా హోతి, తస్మా ‘‘యం కాయికం సుఖ’’న్తిఆదినా ఫలూపచారేన వుత్తాయ పస్సద్ధియా నతిఅభావస్స కారణభావం దస్సేతుం ‘‘పస్సద్ధకాయో’’తిఆది వుత్తం. సోతి ఏవం విముత్తచిత్తో ఖీణాసవో. రూపసఙ్ఖయే విముత్తోతి రూపానం సఙ్ఖయసఙ్ఖాతే నిబ్బానే విముత్తో. అత్థీతిపి న ఉపేతీతి సస్సతో అత్తా చ లోకో చాతిపి తణ్హాదిట్ఠిఉపయేన న ఉపేతి న గణ్హాతి. నత్థీతి అసస్సతోతి. అత్థి నత్థీతి ఏకచ్చం సస్సతం ఏకచ్చం అసస్సతన్తి. నేవత్థి నో నత్థీతి అమరావిక్ఖేపవసేన. గమ్భీరోతి ఉత్తానభావహేతూనం కిలేసానం అభావేన గమ్భీరో. నిబ్బుతోతి అత్థీతిఆదినా ఉపగమనకిలేసానం వూపసమేన పరినిబ్బుతో సీతిభూతో.

ఇధాగతీతి పరలోకతో ఇధ ఆగతి. గతీతి ఇధలోకతో పరలోకగమనం. తం పన పునబ్భవోతి ఆహ ‘‘పేచ్చభవో’’తి. ఇధ హురన్తి ద్వారారమ్మణధమ్మా దస్సితాతి ‘‘ఉభయమన్తరేనా’’తి పదేన ద్వారప్పవత్తధమ్మే దస్సేన్తో ‘‘ఫస్ససముదితేసు ధమ్మేసూ’’తి ఆహ. తస్సత్థో – ఫస్సేన సద్ధిం ఫస్సేన కారణభూతేన చ సముదితేసు సమ్భూతేసు విఞ్ఞాణవేదనాసఞ్ఞాచేతనావితక్కవిచారాదిధమ్మేసు. అత్తానం న పస్సతీతి తేసం ధమ్మానం అనత్తభావేనేవ తత్థ అత్తానం న పస్సతి. విరజ్జతి విరాగా విముచ్చతీతి పదేహి లోకుత్తరధమ్మానం పటిచ్చసముప్పాదభావం దస్సేన్తో తదత్థతాయ సీలాదీనమ్పి పరియాయేన తబ్భావమాహ ‘‘లోకుత్తరో’’తిఆదినా.

౪౪. నామసమ్పయుత్తోతి నామేన మిస్సితో. సఉపాదిసేసా నిబ్బానధాతూతి అరహత్తఫలం అధిప్పేతం. తఞ్చ పఞ్ఞాపధానన్తి ఆహ – ‘‘సఉపాదిసేసా నిబ్బానధాతు విజ్జాతి. సేసం సబ్బం ఉత్తానమేవ.

ఓతరణహారవిభఙ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.