౧. అజితమాణవసుత్తనిద్దేసవణ్ణనా

పారాయనవగ్గస్స పఠమే అజితసుత్తనిద్దేసే –

౧. ‘‘కేనస్సు నివుతో లోకో, (ఇచ్చాయస్మా అజితో,)

కేనస్సు నప్పకాసతి;

కిస్సాభిలేపనం బ్రూసి, కింసు తస్స మహబ్భయ’’న్తి. –

అజితమాణవస్స పుచ్ఛితే పఠమపఞ్హే చ ఉపరూపరిపఞ్హే చ నిద్దేసేసు చ వుత్తఞ్చ ఉత్తానఞ్చ వజ్జేత్వా విసేసమేవ వక్ఖామ. తత్థ నివుతోతి పటిచ్ఛాదితో. కిస్సాభిలేపనం బ్రూసీతి కిం అస్స లోకస్స అభిలేపనం వదేసి?

ఆవుతోతి ఆవరితో. నివుతోతి పటిచ్ఛాదితో. ఓవుతోతి హేట్ఠా పటిచ్ఛాదితో. పిహితోతి ఉపరిభాగేన ఛాదితో. పటిచ్ఛన్నోతి అవివటో. పటికుజ్జితోతి అధోముఖం ఛాదితో.

నప్పకాసతీతి నప్పకాసో హోతి. నప్పభాసతీతి ఞాణప్పభాసం న కరోతి. న తపతీతి ఞాణతపం న కరోతి. న విరోచతీతి ఞాణవిరోచనం న కరోతి. న ఞాయతీతి న జానీయతి. న పఞ్ఞాయతీతి నప్పఞ్ఞాయతే.

కేన లిత్తోతి కేన లిమ్పితో. సంలిత్తో ఉపలిత్తోతి ఉపసగ్గేన పదం వడ్ఢితం. ఆచిక్ఖసి నిద్దేసవసేన. దేసేసి పటినిద్దేసవసేన. పఞ్ఞపేసి తేన తేన పకారేన. అత్థం బోధేన్తో పట్ఠపేసి. తస్సత్థస్స కారణం దస్సేన్తో వివరసి. బ్యఞ్జనభావం దస్సేన్తో విభజసి. నికుజ్జితభావం గమ్భీరభావఞ్చ హరిత్వా సోతూనం ఞాణస్స పతిట్ఠం జనయన్తో ఉత్తానీకరోసి. సబ్బేహిపి ఇమేహి ఆకారేహి సోతూనం అఞ్ఞాణన్ధకారం విధమేన్తో పకాసేసీతి ఏవం అత్థో దట్ఠబ్బో.

౨. వేవిచ్ఛా పమాదా నప్పకాసతీతి మచ్ఛరియహేతు చ పమాదహేతు చ నప్పకాసతి. మచ్ఛరియం హిస్స దానాదీహి గుణేహి పకాసితుం న దేతి, పమాదో సీలాదీహి. జప్పాభిలేపనన్తి తణ్హా అస్స లోకస్స మక్కటలేపో వియ మక్కటస్స అభిలేపనం. దుక్ఖన్తి జాతిఆదికం దుక్ఖం.

యేసం ధమ్మానన్తి యేసం రూపాదిధమ్మానం. ఆదితో సముదాగమనం పఞ్ఞాయతీతి పఠమతో ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి. అత్థఙ్గమతో నిరోధో పఞ్ఞాయతీతి భఙ్గతో నిరుజ్ఝనం పఞ్ఞాయతి. కమ్మసన్నిస్సితో విపాకోతి కుసలాకుసలవిపాకో కమ్మం అముఞ్చిత్వా పవత్తనతో కమ్మసన్నిస్సితో విపాకోతి వుచ్చతి. విపాకసన్నిస్సితం కమ్మన్తి కుసలాకుసలం కమ్మం విపాకస్స ఓకాసం కత్వా ఠితత్తా విపాకసన్నిస్సితం కమ్మన్తి వుచ్చతి. నామసన్నిస్సితం రూపన్తి పఞ్చవోకారే రూపం నామం అముఞ్చిత్వా పవత్తనతో నామసన్నిస్సితం రూపన్తి వుచ్చతి. రూపసన్నిస్సితం నామన్తి పఞ్చవోకారే నామం రూపం అముఞ్చిత్వా పవత్తనతో రూపసన్నిస్సితం నామన్తి వుచ్చతి.

౩. సవన్తి సబ్బధి సోతాతి సబ్బేసు రూపాదిఆయతనేసు తణ్హాదికా సోతా సన్దన్తి. కిం నివారణన్తి తేసం కిం ఆవరణం కా రక్ఖా. సంవరం బ్రూహీతి తం తేసం నివారణసఙ్ఖాతం సంవరం బ్రూహి. ఏతేన సావసేసప్పహానం పుచ్ఛతి. కేన సోతా పిధీయరేతి కేన ధమ్మేన ఏతే సోతా పిధీయన్తి పచ్ఛిజ్జన్తి. ఏతేన అనవసేసప్పహానం పుచ్ఛతి.

సవన్తీతి ఉప్పజ్జన్తి. ఆసవన్తీతి అధోగామినో హుత్వా సవన్తి. సన్దన్తీతి నిరన్తరగామినో హుత్వా సన్దమానా పవత్తన్తి. పవత్తన్తీతి పునప్పునం వత్తన్తి.

౪. సతి తేసం నివారణన్తి విపస్సనాయుత్తా కుసలాకుసలధమ్మానం గతియో సమన్వేసమానా సతి తేసం సోతానం నివారణం. సోతానం సంవరం బ్రూమీతి తమేవాహం సతిం సోతానం సంవరం బ్రూమీతి అధిప్పాయో. పఞ్ఞాయేతే పిధీయరేతి రూపాదీసు పన అనిచ్చతాదిపటివేధసాధికాయ మగ్గపఞ్ఞాయ ఏతే సోతా సబ్బసో పిధీయన్తి.

పచ్ఛిజ్జన్తీతి ఉచ్ఛిజ్జన్తి. సముదయఞ్చాతి పచ్చయఞ్చ. అత్థఙ్గమఞ్చాతి ఉప్పన్నానం అభావగమనఞ్చ, అనుప్పన్నానం అనుప్పాదం వా. అస్సాదఞ్చాతి ఆనిసంసఞ్చ. ఆదీనవఞ్చాతి దోసఞ్చ. నిస్సరణఞ్చాతి నిక్ఖమనఞ్చ.

౫. పఞ్ఞా చేవాతి పఞ్హాగాథాయ యా చాయం తయా వుత్తా పఞ్ఞా, యా చ సతి, యఞ్చ తదవసేసం నామరూపం, ఏతం సబ్బమ్పి కత్థ నిరుజ్ఝతి. ఏతం మే పఞ్హం పుట్ఠో పబ్రూహీతి ఏవం సఙ్ఖేపత్థో వేదితబ్బో.

కత్థేతం ఉపరుజ్ఝతీతి ఏతం నామరూపం కత్థ న భవతి. వూపసమ్మతీతి నిబ్బాతి. అత్థం గచ్ఛతీతి అభావం గచ్ఛతి. పటిప్పస్సమ్భతీతి సన్నిసీదతి.

౬. విస్సజ్జనగాథాయ పనస్స యస్మా పఞ్ఞాసతియో నామేనేవ సఙ్గహం గచ్ఛన్తి, తస్మా తా విసుం న వుత్తా. అయమేత్థ సఙ్ఖేపత్థో – యం మం త్వం, అజిత, ఏతం పఞ్హం అపుచ్ఛి – ‘‘కత్థేతం ఉపరుజ్ఝతీ’’తి, తదేతం యత్థ నామఞ్చ రూపఞ్చ అసేసం ఉపరుజ్ఝతి, తం తే వదామి. తస్స తస్స హి విఞ్ఞాణస్స నిరోధేన సహేవ అపుబ్బం అచరిమం ఏత్థేతం ఉపరుజ్ఝతి, ఏత్థేవ విఞ్ఞాణనిరోధేన నిరుజ్ఝతి ఏతం, విఞ్ఞాణనిరోధా తస్స తస్స నిరోధో హోతి, తం నాతివత్తతీతి వుత్తం హోతి.

సోతాపత్తిమగ్గఞాణేన అభిసఙ్ఖారవిఞ్ఞాణస్స నిరోధేనాతి సోతాపత్తిమగ్గసమ్పయుత్తపఞ్ఞాయ కుసలాకుసలచేతనాసమ్పయుత్తచిత్తస్స అభబ్బుప్పత్తికవసేన నిరుజ్ఝనేన. తత్థ దువిధో నిరోధో అనుపాదిన్నకనిరోధో ఉపాదిన్నకనిరోధోతి. సోతాపత్తిమగ్గేన హి చత్తారి దిట్ఠిసమ్పయుత్తాని విచికిచ్ఛాసహగతన్తి పఞ్చ చిత్తాని నిరుజ్ఝన్తి, తాని రూపం సముట్ఠాపేన్తి. తం అనుపాదిన్నకరూపక్ఖన్ధో, తాని చిత్తాని విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో, తంసమ్పయుత్తా వేదనా సఞ్ఞా సఙ్ఖారా తయో అరూపక్ఖన్ధా. తత్థ సచే సోతాపన్నస్స సోతాపత్తిమగ్గో అభావితో అభవిస్సా, తాని పఞ్చ చిత్తాని ఛసు ఆరమ్మణేసు పరియుట్ఠానం పాపుణేయ్యుం. సోతాపత్తిమగ్గో పన నేసం పరియుట్ఠానుప్పత్తిం వారయమానో సేతుసముగ్ఘాతం అభబ్బుప్పత్తికభావం కురుమానో అనుపాదిన్నకం నిరోధేతి నామ. సకదాగామిమగ్గేన చత్తారి దిట్ఠివిప్పయుత్తాని ద్వే దోమనస్ససహగతానీతి ఓళారికకామరాగబ్యాపాదవసేన ఛ చిత్తాని నిరుజ్ఝన్తి. అనాగామిమగ్గేన అణుసహగతకామరాగబ్యాపాదవసేన తాని ఏవ ఛ చిత్తాని నిరుజ్ఝన్తి. అరహత్తమగ్గేన చత్తారి దిట్ఠివిప్పయుత్తాని ఉద్ధచ్చసహగతఞ్చాతి పఞ్చ అకుసలచిత్తాని నిరుజ్ఝన్తి. తత్థ సచే తేసం అరియానం తే మగ్గా అభావితా అస్సు, తాని చిత్తాని ఛసు ఆరమ్మణేసు పరియుట్ఠానం పాపుణేయ్యుం. తే పన తేసం మగ్గా పరియుట్ఠానుప్పత్తిం వారయమానా సేతుసముగ్ఘాతం అభబ్బుప్పత్తికభావం కురుమానా అనుపాదిన్నకం నిరోధేన్తి నామ. ఏవం అనుపాదిన్నకనిరోధో వేదితబ్బో.

సచే పన సోతాపన్నస్స సోతాపత్తిమగ్గో అభావితో అభవిస్సా, ఠపేత్వా సత్త భవే అనమతగ్గే సంసారవట్టే ఉపాదిన్నకక్ఖన్ధప్పవత్తం పవత్తేయ్య. కస్మా? తస్స పవత్తియా హేతూనం అత్థితాయ. తీణి సంయోజనాని దిట్ఠానుసయో విచికిచ్ఛానుసయోతి ఇమే పన పఞ్చ కిలేసే సో మగ్గో ఉప్పజ్జమానోవ సముగ్ఘాతేతి. ఇదాని కుతో సోతాపన్నస్స సత్త భవే ఠపేత్వా అనమతగ్గే సంసారవట్టే ఉపాదిన్నకప్పవత్తం పవత్తిస్సతి. ఏవం సోతాపత్తిమగ్గో ఉపాదిన్నకప్పవత్తం అప్పవత్తం కురుమానో ఉపాదిన్నకం నిరోధేతి నామ.

సచే సకదాగామిస్స సకదాగామిమగ్గో అభావితో అభవిస్సా, ఠపేత్వా ద్వే భవే పఞ్చసు భవేసు ఉపాదిన్నకప్పవత్తం పవత్తేయ్య. కస్మా? తస్స పవత్తియా హేతూనం అత్థితాయ. ఓళారికాని కామరాగపటిఘసంయోజనాని ఓళారికో కామరాగానుసయో పటిఘానుసయోతి ఇమే పన చత్తారో కిలేసే సో మగ్గో ఉప్పజ్జమానోవ సముగ్ఘాతేతి. ఇదాని కుతో సకదాగామిస్స ద్వే భవే ఠపేత్వా పఞ్చసు భవేసు ఉపాదిన్నకప్పవత్తం పవత్తిస్సతి. ఏవం సకదాగామిమగ్గో ఉపాదిన్నకప్పవత్తం అప్పవత్తం కురుమానో ఉపాదిన్నకం నిరోధేతి నామ.

సచే అనాగామిస్స అనాగామిమగ్గో అభావితో అభవిస్సా, ఠపేత్వా ఏకం భవం దుతియభవే ఉపాదిన్నకప్పవత్తం పవత్తేయ్య. కస్మా? తస్స పవత్తియా హేతూనం అత్థితాయ. అణుసహగతాని కామరాగపటిఘసఞ్ఞోజనాని అణుసహగతో కామరాగానుసయో పటిఘానుసయోతి ఇమే పన చత్తారో కిలేసే సో మగ్గో ఉప్పజ్జమానోవ సముగ్ఘాతేతి. ఇదాని కుతో అనాగామిస్స ఏకం భవం ఠపేత్వా దుతియభవే ఉపాదిన్నకప్పవత్తం పవత్తిస్సతి. ఏవం అనాగామిమగ్గో ఉపాదిన్నకప్పవత్తం అప్పవత్తం కురుమానో ఉపాదిన్నకం నిరోధేతి నామ.

సచే అరహతో అరహత్తమగ్గో అభావితో అభవిస్సా, రూపారూపభవేసు ఉపాదిన్నకప్పవత్తం పవత్తేయ్య. కస్మా? తస్స పవత్తియా హేతూనం అత్థితాయ. రూపరాగో అరూపరాగో మానో ఉద్ధచ్చం అవిజ్జా మానానుసయో భవరాగానుసయో అవిజ్జానుసయోతి ఇమే పన అట్ఠ కిలేసే సో మగ్గో ఉప్పజ్జమానోవ సముగ్ఘాతేతి. ఇదాని కుతో ఖీణాసవస్స పునబ్భవే ఉపాదిన్నకప్పవత్తం పవత్తిస్సతి? ఏవం అరహత్తమగ్గో ఉపాదిన్నకప్పవత్తం అప్పవత్తం కురుమానో ఉపాదిన్నకం నిరోధేతి నామ.

సోతాపత్తిమగ్గో చేత్థ అపాయభవం నిరోధేతి. సకదాగామిమగ్గో సుగతికామభవేకదేసం. అనాగామిమగ్గో కామభవం. అరహత్తమగ్గో రూపారూపభవం, సబ్బభవేపి నిరోధేతి ఏవాతి వదన్తి. ఏవం ఉపాదిన్నకనిరోధో వేదితబ్బో.

తత్థ ‘‘అభిసఙ్ఖారవిఞ్ఞాణస్స నిరోధేనా’’తి ఏతేన అనుపాదిన్నకనిరోధం దస్సేతి. ‘‘యే ఉప్పజ్జేయ్యుం నామఞ్చ రూపఞ్చ, ఏత్థేతే నిరుజ్ఝన్తీ’’తి ఇమినా పన ఉపాదిన్నకనిరోధం దస్సేతి.

తత్థ సత్త భవే ఠపేత్వాతి కామభవతో కామభవం సంసరన్తస్స సత్త భవే వజ్జేత్వా. అనమతగ్గే సంసారేతి –

‘‘ఖన్ధానఞ్చ పటిపాటి, ధాతుఆయతనాన చ;

అబ్బోచ్ఛిన్నం వత్తమానా, ‘సంసారో’తి పవుచ్చతీ’’తి. (విసుద్ధి. ౨.౬౧౯; ధ. స. అట్ఠ. నిదానకథా; అ. ని. అట్ఠ. ౨.౪.౧౯౯; పటి. మ. అట్ఠ. ౨.౧.౧౧౭; ఇతివు. అట్ఠ. ౧౪, ౫౮; ఉదా. అట్ఠ. ౩౯) –

ఏవం వణ్ణితే సంసారవట్టే. యే ఉప్పజ్జేయ్యుం నామఞ్చ రూపఞ్చాతి నమనలక్ఖణం చతుక్ఖన్ధసఙ్ఖాతం నామఞ్చ రుప్పనలక్ఖణం భూతోపాదాయసఙ్ఖాతం రూపఞ్చ ఏతే ధమ్మా ఉప్పజ్జేయ్యుం. ఏత్థేతే నిరుజ్ఝన్తీతి ఏతస్మిం సోతాపత్తిమగ్గే ఏతే నామరూపధమ్మా అభబ్బుప్పత్తికవసేన నిరోధం గచ్ఛన్తి. సకదాగామిమగ్గఞాణేనాతి ఏత్థ పటిసన్ధివసేన సకింయేవ ఇమం లోకం ఆగచ్ఛతీతి సకదాగామీ, తస్స మగ్గో సకదాగామిమగ్గో. తేన మగ్గేన సమ్పయుత్తఞాణేన. ద్వే భవే ఠపేత్వాతి కామధాతుయాయేవ పటిసన్ధివసేన ద్వే భవే వజ్జేత్వా. పఞ్చసు భవేసూతి తదవసిట్ఠేసు పఞ్చసు భవేసు. ఏత్థేతే నిరుజ్ఝన్తీతి ఏత్థ సకదాగామిమగ్గే ఏతే ధమ్మా వుత్తనయేన నిరుజ్ఝన్తి. ఏకం భవం ఠపేత్వాతి ఉక్కట్ఠవసేన రూపధాతుయా వా అరూపధాతుయా వా ఏకం భవం వజ్జేత్వా. రూపధాతుయా వా అరూపధాతుయా వాతి దుతియకభవే రూపధాతుయా చేవ అరూపధాతుయా చ. నామఞ్చ రూపఞ్చాతి ఏత్థ రూపభవే నామరూపం, అరూపభవే నామమేవ. ఏత్థేతే నిరుజ్ఝన్తీతి ఏత్థ అనాగామిమగ్గే ఏతే నామరూపధమ్మా వుత్తనయేన నిరుజ్ఝన్తి.

అరహతోతి కిలేసేహి ఆరకత్తా ‘‘అరహా’’తి లద్ధనామస్స ఖీణాసవస్స. అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయాతి దువిధా హి నిబ్బానధాతు సఉపాదిసేసా చ అనుపాదిసేసా చ. తత్థ ఉపాదీయతి ‘‘అహం మమా’’తి భుసం గణ్హీయతీతి ఉపాది, ఖన్ధపఞ్చకస్సేతం అధివచనం. ఉపాదియేవ సేసో అవసిట్ఠో ఉపాదిసేసో, సహ ఉపాదిసేసేన వత్తతీతి సఉపాదిసేసా. నత్థేత్థ ఉపాదిసేసోతి అనుపాదిసేసా. తాయ అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా. పరినిబ్బాయన్తస్సాతి నిరిన్ధనస్స వియ జాతవేదస్స నిబ్బాయన్తస్స అప్పవత్తం పవిసన్తస్స. చరిమవిఞ్ఞాణస్స నిరోధేనాతి ఏత్థ అస్సాసపస్సాసానం నిరోధవసేన. తయో చరిమా భవచరిమో ఝానచరిమో చుతిచరిమోతి. భవేసు హి కామభవే అస్సాసపస్సాసా పవత్తన్తి, రూపారూపభవేసు నప్పవత్తన్తి. తస్మా సో భవచరిమో. ఝానేసు పురిమఝానత్తయేవ పవత్తన్తి, చతుత్థే నప్పవత్తన్తి. తస్మా సో ఝానచరిమో. యే పన చుతిచిత్తస్స పురతో సోళసమేన చిత్తేన సహుప్పన్నా, తే చుతిచిత్తేన సహ నిరుజ్ఝన్తి. సో చుతిచరిమో నామ. అయం ఇధ చరిమోతి అధిప్పేతో. యే హి కేచి బుద్ధా వా పచ్చేకబుద్ధా వా అరియసావకా వా అన్తమసో కున్థకిపిల్లికం ఉపాదాయ సబ్బే భవఙ్గచిత్తేనేవ అబ్యాకతేన దుక్ఖసచ్చేన కాలం కరోన్తి. తస్మా చరిమవిఞ్ఞాణస్స నిరోధేనాతి చుతిచిత్తస్స నిరోధేనాతి అత్థో.

పఞ్ఞా చ సతి చ నామఞ్చాతి ఏతేహి చతున్నం అరూపక్ఖన్ధానం గహణం పచ్చేతబ్బం. రూపఞ్చాతి ఏతేన చతున్నం మహాభూతానం చతువీసతిఉపాదారూపానఞ్చ గహణం పచ్చేతబ్బం. ఇదాని తస్స నిరుజ్ఝనూపాయం దస్సేన్తో ‘‘విఞ్ఞాణస్స నిరోధేన, ఏత్థేతం ఉపరుజ్ఝతీ’’తి ఆహ. తత్థ విఞ్ఞాణన్తి చరిమవిఞ్ఞాణమ్పి అభిసఙ్ఖారవిఞ్ఞాణమ్పి. అభిసఙ్ఖారవిఞ్ఞాణస్స పహీననిరోధేన ఏత్థేతం ఉపరుజ్ఝతి నిరుజ్ఝతి దీపసిఖా వియ అపణ్ణత్తికభావం యాతి, చరిమవిఞ్ఞాణస్స అనుప్పాదపచ్చయత్తా అనుప్పాదనిరోధేన అనుప్పాదవసేనేవ ఉపరుజ్ఝతీతి (దీ. ని. అట్ఠ. ౧.౪౯౯).

౭. ఏత్తావతా చ ‘‘దుక్ఖమస్స మహబ్భయ’’న్తి ఇమినా పకాసితం దుక్ఖసచ్చం, ‘‘యాని సోతానీ’’తి ఇమినా సముదయసచ్చం, ‘‘పఞ్ఞాయేతే పిధీయరే’’తి ఇమినా మగ్గసచ్చం, ‘‘అసేసం ఉపరుజ్ఝతీ’’తి ఇమినా నిరోధసచ్చన్తి ఏవం చత్తారి సచ్చాని సుత్వాపి అరియభూమిం అనధిగతో పున సేక్ఖాసేక్ఖపటిపదం పుచ్ఛన్తో ‘‘యే చ సఙ్ఖాతధమ్మాసే’’తి గాథమాహ. తత్థ సఙ్ఖాతధమ్మాతి అనిచ్చాదివసేన పరివీమంసితధమ్మా, అరహన్తానమేతం అధివచనం. సేక్ఖాతి సీలాదీని సిక్ఖమానా అవసేసా అరియపుగ్గలా. పుథూతి బహూ సత్తజనా. తేసం మే నిపకో ఇరియం పుట్ఠో పబ్రూహీతి తేసం మే సేక్ఖాసేక్ఖానం నిపకో పణ్డితో త్వం పుట్ఠో పటిపత్తిం బ్రూహీతి.

తేసం ఖన్ధా సఙ్ఖాతాతి తేసం పఞ్చక్ఖన్ధా అప్పటిసన్ధికం కత్వా దేసితా, సఙ్ఖేపం కత్వా ఠపితా వా. ధాతుఆదీసుపి ఏసేవ నయో. ఇరియన్తి పయోగం. చరియన్తి కిరియం. వుత్తిన్తి పవత్తిం. ఆచరన్తి చరణం. గోచరన్తి పచ్చయం. విహారన్తి ఇరియాపథపవత్తనం. పటిపదన్తి విపస్సనం.

౮. అథస్స భగవా యస్మా సేక్ఖేన కామచ్ఛన్దనీవరణం ఆదిం కత్వా సబ్బకిలేసా పహాతబ్బా ఏవ, తస్మా ‘‘కామేసూతి ఉపడ్ఢగాథాయ సేక్ఖపటిపదం దస్సేతి. తస్సత్థో – వత్థుకామేసు కిలేసకామేన నాభిగిజ్ఝేయ్య, కాయదుచ్చరితాదయో చ మనసో ఆవిలభావకరే ధమ్మే పజహన్తో మనసానావిలో సియాతి. యస్మా పన అసేక్ఖో అనిచ్చాదివసేన సబ్బసఙ్ఖారాదీనం పరితులితత్తా కుసలో సబ్బధమ్మేసు కాయానుపస్సనాసతిఆదీహి చ సతో సక్కాయదిట్ఠిఆదీనం భిన్నత్తా భిక్ఖుభావం పత్తో హుత్వా సబ్బఇరియాపథేసు పరిబ్బజతి, తస్మా ‘‘కుసలో’’తి ఉపడ్ఢగాథాయ అసేక్ఖపటిపదం దస్సేతి.

నాభిగిజ్ఝేయ్యాతి గేధం నాపజ్జేయ్య. న పలిగిజ్ఝేయ్యాతి లోభం నాపజ్జేయ్య. న పలిబున్ధేయ్యాతి లోభవసేన న అల్లీయేయ్య.

ఆవిలకరే కిలేసే జహేయ్యాతి చిత్తాలుళకరే ఉపతాపసఙ్ఖాతే కిలేసే జహేయ్య.

సబ్బే ధమ్మా అనత్తాతి నిబ్బానం అన్తోకరిత్వా వుత్తం. యం కిఞ్చి సముదయధమ్మన్తి యం కిఞ్చి సప్పచ్చయసభావం.

సహ గాథాపరియోసానాతి గాథావసానేనేవ సద్ధిం. యేతే బ్రాహ్మణేన సద్ధిం ఏకచ్ఛన్దాతి యే ఏతే అజితమాణవేన కల్యాణఛన్దేన ఏకజ్ఝాసయా. ఏకప్పయోగాతి కాయవచీమనోపయోగేహి ఏకప్పయోగా. ఏకాధిప్పాయాతి ఏకో అధిప్పాయో రుచి ఏతేసన్తి ఏకాధిప్పాయా, ఏకరుచికాతి అత్థో. ఏకవాసనవాసితాతి అతీతబుద్ధసాసనే తేన సద్ధిం భావితభావనా. అనేకపాణసహస్సానన్తి అనేకేసం దేవమనుస్ససఙ్ఖాతానం పాణసహస్సానం. విరజం వీతమలన్తి రాగాదిరజవిరహితం రాగాదిమలవిరహితఞ్చ.

ధమ్మచక్ఖున్తి ఇధ సోతాపత్తిమగ్గో అధిప్పేతో. అఞ్ఞత్థ హేట్ఠామగ్గత్తయం. తస్స ఉప్పత్తికారణదస్సనత్థం ‘‘యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం, సబ్బం తం నిరోధధమ్మ’’న్తి ఆహ. తఞ్హి నిరోధం ఆరమ్మణం కత్వా కిచ్చవసేన ఏవం సబ్బసఙ్ఖతం పటివిజ్ఝన్తం ఉప్పజ్జతి. తస్స బ్రాహ్మణస్స అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తం విముచ్చీతి తస్స చ అజితబ్రాహ్మణస్స అన్తేవాసికసహస్సానఞ్చ తణ్హాదీహి అగ్గహేత్వా కామాసవాదీహి మగ్గక్ఖణే చిత్తం విముచ్చమానం ఫలక్ఖణే విముచ్చి. సహ అరహత్తప్పత్తాతి అరహత్తప్పత్తియా చ సహేవ ఆయస్మతో అజితస్స చ అన్తేవాసికసహస్సస్స చ అజినజటావాకచీరతిదణ్డకమణ్డలుఆదయో అన్తరధాయింసు. సబ్బేవ ఇద్ధిమయపత్తచీవరధరా ద్వఙ్గులకేసా ఏహిభిక్ఖూ హుత్వా భగవన్తం నమస్సమానా పఞ్జలికా నిసీదింసు. పాళియం పన అజితత్థేరోవ పఞ్ఞాయతి. తత్థ అన్వత్థపటిపత్తియాతి సయం పచ్చాసీసితలద్ధపటిపత్తియా, నిబ్బానలద్ధభావేనాతి అత్థో. సేసం సబ్బత్థ పాకటమేవ. ఏవం భగవా అరహత్తనికూటేన దేసనం నిట్ఠాపేసీతి.

సద్ధమ్మప్పజ్జోతికాయ చూళనిద్దేస-అట్ఠకథాయ

అజితమాణవసుత్తనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.