౧౧. కలహవివాదసుత్తనిద్దేసవణ్ణనా

౯౭. ఏకాదసమే కలహవివాదసుత్తనిద్దేసే కుతోపహూతా కలహా వివాదాతి కలహో చ తస్స పుబ్బభాగో వివాదో చాతి ఇమే కుతో జాతా. పరిదేవసోకా సహమచ్ఛరా చాతి పరిదేవసోకా చ సహమచ్ఛరా చ కుతో పహూతా. మానాతిమానా సహపేసుణా చాతి మానా చ అతిమానా చ పేసుణా చ కుతో పహూతా. తేతి తే సబ్బేపి అట్ఠ కిలేసధమ్మా. తదిఙ్ఘ బ్యూహీతి తం మయా పుచ్ఛితమత్థం బ్రూహి, యాచామి తం అహన్తి. యాచనత్థో హి ఇఙ్ఘాతి నిపాతో.

ఏకేన ఆకారేనాతి ఏకేన కారణేన. అపరేన ఆకారేనాతి అపరేన కారణేన. ఆగారికా దణ్డపసుతాతి గహపతినో విహేసమానా. పబ్బజితా ఆపత్తిం ఆపజ్జన్తాతి అనగారికా సత్తసు ఆపత్తిక్ఖన్ధేసు అఞ్ఞతరం ఆపజ్జమానా.

కుతోపహూతాతి కుతోభూతా. కుతోజాతాతి కుతో పటిలద్ధభావా. కుతోసఞ్జాతాతి ఉపసగ్గేన పదం వడ్ఢితం. కుతోనిబ్బత్తాతి కుతో నిబ్బత్తలక్ఖణం పత్తా. ఉపసగ్గేన పదం వడ్ఢేత్వా ‘‘కుతోఅభినిబ్బత్తా’’తి వుత్తం. కుతోపాతుభూతాతి కుతోపాకటీభూతా. కిం నిదానాతిఆదీసు అత్తనో ఫలం నిదేతీతి నిదానం. ఏతస్మా ఫలం సముదేతీతి సముదయో. ఏతస్మా ఫలం జాయతీతి జాతి. ఏతస్మా ఫలం పభవతీతి పభవో. మూలం పుచ్ఛతీతి కలహస్స కారణం పుచ్ఛతి. కారణఞ్హి పతిట్ఠట్ఠేన మూలం. అత్తనో ఫలనిప్ఫాదనత్థం హినోతి పవత్తతీతి హేతు. ‘‘హన్ద నం గణ్హథా’’తి దస్సేన్తం వియ అత్తనో ఫలం నిదేతీతి నిదానం. ఏతస్మా ఫలం సమ్భవతీతి సమ్భవో. పభవతి ఫలం ఏతస్మాతి పభవో. సముట్ఠాతి ఏత్థ ఫలం, ఏతేన వా సముట్ఠాతీతి సముట్ఠానం. అత్తనో ఫలం ఆహరతీతి ఆహారో. అపటిక్ఖిపితబ్బట్ఠేన అత్తనో ఫలం ఆరమేతీతి ఆరమ్మణం. ఏతం పటిచ్చ అపటిక్ఖిపిత్వా ఫలం ఏతి పవత్తతీతి పచ్చయో. ఏతస్మా ఫలం సముదేతీతి సముదయోతి ఏవమేతేసం పదానం వచనత్థో వేదితబ్బో. తం సన్ధాయ ‘‘కలహస్స చ వివాదస్స చ మూలం పుచ్ఛతీ’’తిఆదినా నయేన దేసనా వుత్తా.

౯౮. పియప్పహూతాతి పియవత్థుతో జాతా. మచ్ఛేరయుత్తా కలహా వివాదాతి ఇమినా కలహవివాదాదీనం న కేవలం పియవత్థుమేవ, మచ్ఛరియమ్పి పచ్చయం దస్సేతి. కలహవివాదసీసేన చేత్థ సబ్బేపి తే ధమ్మా వుత్తాతి వేదితబ్బా. యథా చ ఏతేసం మచ్ఛరియం, తథా పేసుణానఞ్చ వివాదం. తేనాహ ‘‘వివాదజాతేసు చ పేసుణానీ’’తి. ఇమిస్సా గాథాయ నిద్దేసో ఉత్తానత్థోయేవ.

౯౯. పియా సు లోకస్మిం కుతోనిదానా, యే చాపి లోభా విచరన్తి లోకేతి ‘‘పియప్పహూతా కలహా’’తి యే ఏత్థ వుత్తా, తే పియా లోకస్మిం కుతోనిదానా, న కేవలఞ్చ పియా, యే చాపి ఖత్తియాదయో లోకే విచరన్తి లోభహేతు లోభేనాభిభూతా విచరన్తి, తేసం సో లోభో చ కుతోనిదానోతి ద్వే అత్థే ఏకాయ పుచ్ఛాయ పుచ్ఛతి. కుతోనిదానాతి చేత్థ కింనిదానా కింహేతుకాతి పచ్చత్తవచనస్స తోఆదేసో వేదితబ్బో, సమాసే చస్స లోపాభావో. అథ వా నిదానాతి జాతా, ఉప్పన్నాతి అత్థో. తస్మా కుతో జాతా కుతో ఉప్పన్నాతి వుత్తం హోతి. ఆసా చ నిట్ఠా చాతి ఆసా చ తస్సా ఆసాయ సమిద్ధి చ. యే సమ్పరాయాయ నరస్స హోన్తీతి యే నరస్స సమ్పరాయాయ హోన్తి, పరాయనా హోన్తీతి వుత్తం హోతి. ఏకా ఏవాయమ్పి పుచ్ఛా.

దీపా హోన్తీతి పతిట్ఠా భవన్తి. సరణా హోన్తీతి దుక్ఖనాసనా హోన్తి. నిట్ఠాపరాయనా హోన్తీతి సమిద్ధిపరాయనా హోన్తి.

౧౦౦. ఛన్దానిదానానీతి కామచ్ఛన్దాదిఛన్దనిదానాని. యే చాపి లోభా విచరన్తీతి యే చాపి ఖత్తియాదయో లోభా విచరన్తి, తేసం లోభోపి ఛన్దనిదానోతి ద్వేపి అత్థే ఏకతో విస్సజ్జేతి. ఇతోనిదానాతి ఛన్దనిదానా ఏవాతి వుత్తం హోతి. ‘‘ఇతోనిదానా’’తి హి ఛన్దం సన్ధాయాహ. ఛన్దనిదానా హి లోభాదయో. ‘‘ఇతోనిదానా’’తి సద్దసిద్ధి చేత్థ ‘‘కుతోనిదానా’’తి ఏత్థ వుత్తనయేన వేదితబ్బా. ఆసాయ సమిద్ధి వుచ్చతి నిట్ఠాతి అజ్ఝాసయనిబ్బత్తిపటిలాభో కథీయతి.

౧౦౧. వినిచ్ఛయాతి తణ్హాదిట్ఠివినిచ్ఛయా. యే చాపి ధమ్మా సమణేన వుత్తాతి యే చ అఞ్ఞేపి కోధాదీహి సమ్పయుత్తా, తథారూపా వా అకుసలా ధమ్మా బుద్ధసమణేన వుత్తా, తే కుతోపహూతాతి.

అఞ్ఞజాతికాతి అఞ్ఞసభావా. అఞ్ఞవిహితకాతి అఞ్ఞేనాకారేన ఠితా. సమితపాపేనాతి నిబ్బాపితపాపేన. బాహితపాపధమ్మేనాతి పహీనలామకధమ్మేన. భిన్నకిలేసమూలేనాతి కిలేసమూలాని భిన్దిత్వా ఠితేన. సబ్బాకుసలమూలబన్ధనా పముత్తేనాతి ద్వాదసఅకుసలబన్ధనం మోచేత్వా ఠితేన. వుత్తాతి కథితా. పవుత్తాతి పకారేన కథితా.

౧౦౨. తమూపనిస్సాయ పహోతి ఛన్దోతి తం సుఖదుక్ఖవేదనం తదుభయవత్థుసఙ్ఖాతం సాతాసాతం ఉపనిస్సాయ సంయోగవియోగపత్థనావసేన ఛన్దో పహోతి. ఏత్తావతా ‘‘ఛన్దో ను లోకస్మిం కుతోనిదానో’’తి అయం పఞ్హో విస్సజ్జితో హోతి. రూపేసు దిస్వా విభవం భవఞ్చాతి రూపేసు వయఞ్చ ఉప్పాదఞ్చ దిస్వా. వినిచ్ఛయం కుబ్బతి జన్తు లోకేతి అపాయాదికే లోకే అయం జన్తు భోగాధిగమత్థం తణ్హావినిచ్ఛయం ‘‘అత్తా మే ఉప్పన్నో’’తిఆదినా నయేన దిట్ఠివినిచ్ఛయఞ్చ కురుతే. ఏత్తావతా ‘‘వినిచ్ఛయా చాపి కుతోపభూతా’’తి అయం పఞ్హో విస్సజ్జితో హోతి.

సాతాసాతం నిస్సాయాతి మధురఞ్చ అమధురఞ్చ ఉపనిస్సయం కత్వా. ఇట్ఠానిట్ఠన్తి ఇట్ఠారమ్మణఞ్చ అనిట్ఠారమ్మణఞ్చ.

సురామేరయమజ్జప్పమాదట్ఠానానుయోగన్తి ఏత్థ సురాతి పిట్ఠసురా పూవసురా ఓదనసురా కిణ్ణపక్ఖిత్తా సమ్భారసంయుత్తాతి పఞ్చ సురా. మేరయన్తి పుప్ఫాసవో ఫలాసవో మధ్వాసవో గుళాసవో సమ్భారసంయుత్తోతి పఞ్చ ఆసవా. తం సబ్బమ్పి మదకరణవసేన మజ్జం. పమాదట్ఠానన్తి పమాదకారణం, యాయ చేతనాయ తం మజ్జం పివతి, తస్సేతం అధివచనం. అనుయోగన్తి తం సురామేరయమజ్జప్పమాదట్ఠానానుయోగం అనుఆయోగం పునప్పునం కరణం. యస్మా చ పన తం అనుయుత్తస్స మే ఉప్పన్నా చేవ భోగా పరిహాయన్తి, అనుప్పన్నా చ నుప్పజ్జన్తి, తస్మా ‘‘మే భోగా పరిక్ఖయం ఖీణభావం గచ్ఛన్తీ’’తి జానాతి. ఏవం సబ్బత్థ. వికాలవిసిఖాచరియానుయోగన్తి అవేలాయ విసిఖాసు చరియానుయుత్తం. సమజ్జాభిచరణన్తి నచ్చాదిదస్సనవసేన సమజ్జాభిగమనం. ఆలస్యానుయోగన్తి కాయాలసియతాయ యుత్తప్పయుత్తతం. అపాయముఖాని న సేవతీతి భోగానం వినాసద్వారాని న సేవతి.

కసియా వాతి కసికమ్మేన వా. వణిజ్జాయ వాతి ధమ్మికవణిజ్జకమ్మేన వా. గోరక్ఖేన వాతి గోపాలకమ్మేన వా. ఇస్సత్థేన వాతి ధనుసిప్పేన వా. రాజపోరిసేన వాతి రాజసేవకకమ్మేన వా. సిప్పఞ్ఞతరేన వాతి కుమ్భకారాదిసిప్పానం అఞ్ఞతరేన వా. పటిపజ్జతీతి పయోగం కరోతి. చక్ఖుస్మిం ఉప్పన్నే జానాతీతి ససమ్భారచక్ఖుస్మిం ఉప్పన్నే జానాతి. ‘‘అత్తా మే ఉప్పన్నో’’తి దిట్ఠిం గణ్హాతి. చక్ఖుస్మిం అన్తరహితేతి తస్మిం వినట్ఠే. అత్తా మే అన్తరహితోతి ‘‘మమ అత్తా వినట్ఠో’’తి దిట్ఠిం గణ్హాతి. విగతో మే అత్తాతి వీతిక్కన్తో మమ అత్తా. సోతస్మిన్తిఆదీసుపి ఏసేవ నయో.

౧౦౩. ఏతేపి ధమ్మా ద్వయమేవ సన్తేతి ఏతే కోధాదయో ధమ్మా సాతాసాతద్వయే సన్తే ఏవ హోన్తి ఉప్పజ్జన్తి. ఏత్తావతా తతియపఞ్హోపి విస్సజ్జితో హోతి. ఇదాని యో ఏవం విస్సజ్జితేసు ఏతేసు పఞ్హేసు కథంకథీ భవేయ్య, తస్స కథంకథాపహానూపాయం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘కథంకథీ ఞాణపథాయ సిక్ఖే’’తి, ఞాణదస్సనఞాణాధిగమనత్థం తిస్సో సిక్ఖా సిక్ఖేయ్యాతి వుత్తం హోతి. కింకారణా? ఞత్వా పవుత్తా సమణేన ధమ్మా. బుద్ధసమణేన హి ఞత్వా ధమ్మా వుత్తా, నత్థి తస్స ధమ్మేసు అఞ్ఞాణం, అత్తనో పన ఞాణానుభావేన తే అజానన్తో న జానేయ్య, న దేసనాదోసేన. తస్మా కథంకథీ ఞాణపథాయ సిక్ఖే, ఞత్వా పవుత్తా సమణేన ధమ్మాతి.

పక్ఖేపబన్ధనేన వా బద్ధోతి నాగరికబన్ధేన బద్ధో. పరిక్ఖేపబన్ధనేన వాతి వతిపరిక్ఖేపబన్ధనేన వా. గామబన్ధనేనాతిఆదీసు తస్మా తస్మా ఠానతో నిక్ఖమితుం అలభన్తో గామబన్ధనాదీహి బద్ధో నామ హోతి. తస్స బన్ధనస్స మోక్ఖత్థాయాతి ఏతస్స వుత్తప్పకారస్స బన్ధనస్స మోచనత్థం.

ఞాణమ్పి ఞాణపథోతి పురే ఉప్పన్నం ఞాణం అపరాపరుప్పన్నస్స ఞాణమ్పి ఞాణస్స సఞ్చరణమగ్గోతి ఞాణమ్పి ఞాణపథో. ఞాణస్స ఆరమ్మణమ్పి ఞాణపథోతి ఞాణస్స పచ్చయోపి తం ఆలమ్బిత్వా ఉప్పజ్జనతో ఞాణపథో. ఞాణసహభునోపి ధమ్మా ఞాణపథోతి ఞాణేన సహుప్పన్నా అవసేసా చిత్తచేతసికా ధమ్మాపి ఞాణపథో. ఇదాని ఉపమాయ సాధేన్తో ‘‘యథా అరియమగ్గో అరియపథో’’తిఆదిమాహ.

కథంకథీ పుగ్గలోతి విచికిచ్ఛావన్తో పుగ్గలో. సకఙ్ఖోతి సద్వేళ్హకో. సవిలేఖోతి చిత్తరాజివన్తో. సద్వేళ్హకోతి కఙ్ఖావన్తో. సవిచికిచ్ఛోతి సన్దేహవన్తో. ఞాణాధిగమాయాతి ఞాణపటిలాభత్థాయ. ఞాణఫుసనాయాతి ఞాణపటివిజ్ఝనత్థాయ. అథ వా ఞాణవిన్దనత్థాయ. ఞాణసచ్ఛికిరియాయాతి ఞాణస్స పచ్చక్ఖకరణత్థాయ. సనిదానాహన్తి అహం సనిదానం సపచ్చయం కత్వా ధమ్మదేసనం కరోమి. సప్పాటిహారియన్తి నియ్యానికం కత్వా. నో అప్పాటిహారియన్తి అనియ్యానికం అకత్వా ధమ్మదేసనం కరోమి.

౧౦౪. సాతం అసాతఞ్చ కుతోనిదానాతి ఏత్థ సాతాసాతన్తి సుఖదుక్ఖవేదనా ఏవ అధిప్పేతా. న భవన్తి హేతేతి న భవన్తి ఏతే. విభవం భవఞ్చాపి యమేతమత్థం, ఏతం మే పబ్రూహి యతోనిదానన్తి సాతాసాతానం విభవం భవఞ్చ ఏతమ్పి యం అత్థం. లిఙ్గబ్యత్తయో ఏత్థ కతో. ఇదం పన వుత్తం హోతి – సాతాసాతానం విభవో భవో చాతి యో ఏస అత్థో, ఏతం మే పబ్రూహి యతోనిదానన్తి. ఏత్థ చ సాతాసాతానం విభవభవవత్థుకా విభవభవదిట్ఠియో ఏవ విభవభవాతి అత్థతో వేదితబ్బా. తథా హి ఇమస్స పఞ్హస్స విస్సజ్జనపక్ఖే ‘‘భవదిట్ఠిపి ఫస్సనిదానా, విభవదిట్ఠిపి ఫస్సనిదానా’’తి ఉపరి నిద్దేసే (మహాని. ౧౦౫) వక్ఖతి. ఇమాయ గాథాయ నిద్దేసే వత్తబ్బం నత్థి.

౧౦౫. ఇతోనిదానన్తి ఫస్సనిదానం. ఇమాయపి వత్తబ్బం నత్థి.

౧౦౬. కిస్మిం విభూతే న ఫుసన్తి ఫస్సాతి కిస్మిం వీతివత్తే చక్ఖుసమ్ఫస్సాదయో పఞ్చ ఫస్సా న ఫుసన్తి. ఇమాయపి వత్తబ్బం నత్థి.

౧౦౭. నామఞ్చ రూపఞ్చ పటిచ్చాతి సమ్పయుత్తకనామఞ్చ వత్థారమ్మణరూపఞ్చ పటిచ్చ. రూపే విభూతే న ఫుసన్తి ఫస్సాతి రూపే వీతివత్తే పఞ్చ ఫస్సా న ఫుసన్తి.

తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సోతి చక్ఖురూపవిఞ్ఞాణానం తిణ్ణన్నం సఙ్గతియా ఫస్సో జాయతి. చక్ఖు చ రూపా చ రూపస్మిన్తి పసాదచక్ఖుఞ్చ రూపారమ్మణాని చ రూపభాగే రూపకోట్ఠాసే కత్వా. చక్ఖుసమ్ఫస్సం ఠపేత్వాతి తిణ్ణం సఙ్గతియా ఉప్పన్నఫస్సం ముఞ్చిత్వా. సమ్పయుత్తకా ధమ్మా నామస్మిన్తి అవసేసా వేదనాదయో ఫస్సేన సహజాతా ధమ్మా నామభాగే. సోతఞ్చ పటిచ్చాతిఆదీసుపి ఏసేవ నయో.

చతూహాకారేహి రూపం విభూతం హోతీతి చతూహి కారణేహి రూపం వీతివత్తం హోతి. ఞాతవిభూతేనాతి పాకటం కత్వా వీతివత్తేన. తీరణవిభూతేనాతి అనిచ్చాదితో తీరయిత్వా వీతివత్తేన. పహానవిభూతేనాతి ఛన్దరాగపహానతో వీతివత్తేన. సమతిక్కమవిభూతేనాతి చతున్నం అరూపసమాపత్తీనం పటిలాభవసేన వీతివత్తేన.

౧౦౮. కథం సమేతస్సాతి కథం పటిపన్నస్స. విభోతి రూపన్తి రూపం విభవతి, న భవేయ్య వా. సుఖం దుఖఞ్చాతి ఇట్ఠానిట్ఠరూపమేవ పుచ్ఛతి.

జానేయ్యామాతి జానిస్సామ. ఆజానేయ్యామాతి విసేసేన జానిస్సామ. విజానేయ్యామాతి అనేకవిధేన జానిస్సామ. పటివిజానేయ్యామాతి సమ్మా జానిస్సామ. పటివిజ్ఝేయ్యామాతి చిత్తేన బుజ్ఝిస్సామ.

౧౦౯. న సఞ్ఞసఞ్ఞీతి యథా సమేతస్స విభోతి రూపం, సో పకతిసఞ్ఞాయ సఞ్ఞీపి న హోతి. న విసఞ్ఞసఞ్ఞీతి విసఞ్ఞాయపి విరూపాయ సఞ్ఞాయ విసఞ్ఞీ న హోతి ఉమ్మత్తకో వా ఖిత్తచిత్తో వా. నోపి అసఞ్ఞీతి సఞ్ఞావిరహితోపి న హోతి నిరోధసమాపన్నో వా అసఞ్ఞసత్తో వా. న విభూతసఞ్ఞీతి ‘‘సబ్బసో రూపసఞ్ఞాన’’న్తిఆదినా (విభ. ౫౦౮) నయేన సమతిక్కన్తసఞ్ఞీపి న హోతి అరూపజ్ఝానలాభీ. ఏవం సమేతస్స విభోతి రూపన్తి ఏతస్మిం సఞ్ఞసఞ్ఞితాదిభావే అట్ఠత్వా యదేతం వుత్తం ‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే…పే… ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తిపటిలాభత్థాయ చిత్తం అభినీహరతీ’’తి, ఏవం సమేతస్స అరూపమగ్గసమఙ్గినో విభోతి రూపం. సఞ్ఞానిదానా హి పపఞ్చసఙ్ఖాతి ఏవం పటిపన్నస్సాపి చ యా సఞ్ఞా, తంనిదానా తణ్హాదిట్ఠిపపఞ్చాస్స అప్పహీనావ హోన్తీతి దస్సేతి.

అసఞ్ఞినో వుచ్చన్తి నిరోధసమాపన్నాతి సఞ్ఞావేదనా నిరోధేత్వా నిరోధసమాపన్నా సఞ్ఞాభావేన అసఞ్ఞినోతి కథీయన్తి. అసఞ్ఞసత్తాతి సబ్బేన సబ్బం సఞ్ఞాభావేన అసఞ్ఞభవే నిబ్బత్తా.

సో ఏవం సమాహితే చిత్తేతి తత్థ సోతి సో భిక్ఖు. ఏవన్తి చతుత్థజ్ఝానక్కమనిదస్సనమేతం, ఇమినా కమేన చతుత్థజ్ఝానం పటిలభిత్వాతి వుత్తం హోతి. సమాహితేతి ఇమినా చతుత్థజ్ఝానసమాధినా సమాహితే. పరిసుద్ధేతిఆదీసు పన ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిభావేన పరిసుద్ధే. పరిసుద్ధత్తాయేవ పరియోదాతే, పభస్సరేతి వుత్తం హోతి. సుఖాదీనం పచ్చయానం ఘాతేన విహతరాగాదిఅఙ్గణత్తా అనఙ్గణే. అనఙ్గణత్తా ఏవ చ విగతూపక్కిలేసే. అఙ్గణేన హి చిత్తం ఉపక్కిలిస్సతి. సుభావితత్తా ముదుభూతే, వసీభావప్పత్తేతి వుత్తం హోతి. వసే వత్తమానఞ్హి చిత్తం ముదూతి వుచ్చతి. ముదుత్తాయేవ చ కమ్మనియే, కమ్మక్ఖమే కమ్మయోగ్గేతి వుత్తం హోతి. ముదు హి చిత్తం కమ్మనియం హోతి సుద్ధన్తమివ సువణ్ణం. తదుభయమ్పి చ సుభావితత్తాయేవ. యథాహ ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి, యం ఏవం భావితం కమ్మనియం హోతి యథయిదం, భిక్ఖవే, చిత్త’’న్తి (అ. ని. ౧.౨౨).

ఏతేసు హి పరిసుద్ధభావాదీసు ఠితత్తా ఠితే. ఠితత్తాయేవ ఆనేఞ్జప్పత్తే అచలే నిరిఞ్జనేతి వుత్తం హోతి. ముదుకమ్మఞ్ఞభావేన వా అత్తనో వసే ఠితత్తా ఠితే. సద్ధాదీహి పరిగ్గహితత్తా ఆనేఞ్జప్పత్తే. సద్ధాపరిగ్గహితఞ్హి చిత్తం అస్సద్ధియేన న ఇఞ్జతి, వీరియపరిగ్గహితం కోసజ్జేన న ఇఞ్జతి, సతిపరిగ్గహితం పమాదేన న ఇఞ్జతి, సమాధిపరిగ్గహితం ఉద్ధచ్చేన న ఇఞ్జతి, పఞ్ఞాపరిగ్గహితం అవిజ్జాయ న ఇఞ్జతి, ఓభాసగతం కిలేసన్ధకారేన న ఇఞ్జతి. ఇమేహి ఛహి ధమ్మేహి పరిగ్గహితుం ఆనేఞ్జప్పత్తం హోతి. ఏవం అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం చిత్తం అభినీహారక్ఖమం హోతి ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తిపటిలాభత్థాయ.

అపరో నయో – చతుత్థజ్ఝానసమాధినా సమాహితే. నీవరణదూరీభావేన పరిసుద్ధే. వితక్కాదిసమతిక్కమేన పరియోదాతే. ఝానపటిలాభపచ్చనికానం పాపకానం ఇచ్ఛావచరానఞ్చ అభావేన అనఙ్గణే. ఇచ్ఛావచరానన్తి ఇచ్ఛాయ అవచరానం, ఇచ్ఛావసేన ఓతిణ్ణానం పవత్తానం నానప్పకారానం కోపఅప్పచ్చయానన్తి అత్థో. అభిజ్ఝాదీనం చిత్తూపక్కిలేసానం విగమేన విగతూపక్కిలేసే. ఉభయమ్పి చేతం అఙ్గణసుత్తవత్థసుత్తానుసారేనేవ (మ. ని. ౧.౫౭ ఆదయో, ౭౦ ఆదయో) వేదితబ్బం. వసిప్పత్తియా ముదుభూతే. ఇద్ధిపాదభావూపగమనేన కమ్మనియే. భావనాపారిపూరియా పణీతభావూపగమేన ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే, యథా ఆనేఞ్జభావం ఆనేఞ్జప్పత్తం హోతి, ఏవం ఠితేతి అత్థో. ఏవమ్పి అట్ఠఙ్గసమన్నాగమేన చిత్తం అభినీహారక్ఖమం హోతి ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తిపటిలాభత్థాయ పాదకం పదట్ఠానభూతం.

ఆరుప్పమగ్గసమఙ్గీతి అరూపసమాపత్తియా గమనమగ్గేన అపరిహీనో. పపఞ్చాయేవ పపఞ్చసఙ్ఖాతి తణ్హాదిపపఞ్చాయేవ పపఞ్చసఙ్ఖా.

౧౧౦. ఏత్తావతగ్గం ను వదన్తి హేకే, యక్ఖస్స సుద్ధిం ఇధ పణ్డితాసే. ఉదాహు అఞ్ఞమ్పి వదన్తి ఏత్తోతి ఏత్తావతా ను ఇధ పణ్డితా సమణబ్రాహ్మణా అగ్గం సుద్ధిం సత్తస్స వదన్తి, ఉదాహు అఞ్ఞమ్పి ఏత్తో అరూపసమాపత్తితో అధికఞ్చ వదన్తీతి పుచ్ఛతి.

ఏత్తో అరూపసమాపత్తితోతి ఏతస్మా అరూపసమాపత్తితో.

౧౧౧. ఏత్తావతగ్గమ్పి వదన్తి హేకేతి ఏకే సస్సతవాదా సమణబ్రాహ్మణా పణ్డితమానినో ఏత్తావతాపి అగ్గం సుద్ధిం వదన్తి. తేసం పనేకే సమయం వదన్తీతి తేసఞ్ఞేవ ఏకే ఉచ్ఛేదవాదా సమయం ఉచ్ఛేదం వదన్తి. అనుపాదిసేసే కుసలావదానాతి అనుపాదిసేసే కుసలవాదా సమానా.

భవతజ్జితాతి భవతో భీతా. విభవం అభినన్దన్తీతి ఉచ్ఛేదం పటిచ్చ తుస్సన్తి. తే సత్తస్స సమన్తి తే ఉచ్ఛేదవాదినో పుగ్గలస్స సమం అనుప్పత్తిం వదన్తి. ఉపసమన్తి అతీవ సమం. వూపసమన్తి సన్తం. నిరోధన్తి అనుప్పాదం. పటిపస్సద్ధిన్తి అపునుప్పత్తిం.

౧౧౨. ఏతే చ ఞత్వా ఉపనిస్సితాతి ఏతే చ దిట్ఠిగతికే సస్సతుచ్ఛేదదిట్ఠియో నిస్సితాతి ఞత్వా. ఞత్వా మునీ నిస్సయే సో వీమంసీతి నిస్సయే చ ఞత్వా సో వీమంసీ పణ్డితో బుద్ధముని. ఞత్వా విముత్తోతి దుక్ఖానిచ్చాదితో ధమ్మే ఞత్వా విముత్తో. భవాభవాయ న సమేతీతి పునప్పునం ఉపపత్తియా న సమాగచ్ఛతి. అపరామసన్తి అపరామసన్తో. పరామాసం నాపజ్జన్తోతి అత్థో.

సద్ధమ్మప్పజ్జోతికాయ మహానిద్దేసట్ఠకథాయ

కలహవివాదసుత్తనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.