౩. ద్వత్తింసాకారవణ్ణనా

పదసమ్బన్ధవణ్ణనా

ఇదాని యదిదం ఏవం దసహి సిక్ఖాపదేహి పరిసుద్ధపయోగస్స సీలే పతిట్ఠితస్స కులపుత్తస్స ఆసయపరిసుద్ధత్థం చిత్తభావనత్థఞ్చ అఞ్ఞత్ర బుద్ధుప్పాదా అప్పవత్తపుబ్బం సబ్బతిత్థియానం అవిసయభూతం తేసు తేసు సుత్తన్తేసు –

‘‘ఏకధమ్మో, భిక్ఖవే, భావితో బహులీకతో మహతో సంవేగాయ సంవత్తతి. మహతో అత్థాయ సంవత్తతి. మహతో యోగక్ఖేమాయ సంవత్తతి. మహతో సతిసమ్పజఞ్ఞాయ సంవత్తతి. ఞాణదస్సనప్పటిలాభాయ సంవత్తతి. దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారాయ సంవత్తతి. విజ్జావిముత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ సంవత్తతి. కతమో ఏకధమ్మో? కాయగతా సతి. అమతం తే, భిక్ఖవే, న పరిభుఞ్జన్తి, యే కాయగతాసతిం న పరిభుఞ్జన్తి. అమతం తే, భిక్ఖవే, పరిభుఞ్జన్తి, యే కాయగతాసతిం పరిభుఞ్జన్తి. అమతం తేసం, భిక్ఖవే, అపరిభుత్తం పరిభుత్తం, పరిహీనం అపరిహీనం, విరద్ధం ఆరద్ధం, యేసం కాయగతా సతి ఆరద్ధా’’తి. (అ. ని. ౧.౫౬౪-౫౭౦) –

ఏవం భగవతా అనేకాకారేన పసంసిత్వా –

‘‘కథం భావితా, భిక్ఖవే, కాయగతాసతి కథం బహులీకతా మహబ్బలా హోతి మహానిసంసా? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అరఞ్ఞగతో వా’’తి (మ. ని. ౩.౧౫౪) –

ఆదినా నయేన ఆనాపానపబ్బం ఇరియాపథపబ్బం చతుసమ్పజఞ్ఞపబ్బం పటికూలమనసికారపబ్బం ధాతుమనసికారపబ్బం నవ సివథికపబ్బానీతి ఇమేసం చుద్దసన్నం పబ్బానం వసేన కాయగతాసతికమ్మట్ఠానం నిద్దిట్ఠం. తస్స భావనానిద్దేసో అనుప్పత్తో. తత్థ యస్మా ఇరియాపథపబ్బం చతుసమ్పజఞ్ఞపబ్బం ధాతుమనసికారపబ్బన్తి ఇమాని తీణి విపస్సనావసేన వుత్తాని. నవ సివథికపబ్బాని విపస్సనాఞాణేసుయేవ ఆదీనవానుపస్సనావసేన వుత్తాని. యాపి చేత్థ ఉద్ధుమాతకాదీసు సమాధిభావనా ఇచ్ఛేయ్య, సా విసుద్ధిమగ్గే విత్థారతో అసుభభావనానిద్దేసే పకాసితా ఏవ. ఆనాపానపబ్బం పన పటికూలమనసికారపబ్బఞ్చేతి ఇమానేత్థ ద్వే సమాధివసేన వుత్తాని. తేసు ఆనాపానపబ్బం ఆనాపానస్సతివసేన విసుం కమ్మట్ఠానంయేవ. యం పనేతం –

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఇమమేవ కాయం ఉద్ధం పాదతలా అధో కేసమత్థకా తచపరియన్తం పూరం నానప్పకారస్స అసుచినో పచ్చవేక్ఖతి ‘అత్థి ఇమస్మిం కాయే కేసా, లోమా…పే… ముత్త’’న్తి (మ. ని. ౩.౧౫౪).

ఏవం తత్థ తత్థ మత్థలుఙ్గం అట్ఠిమిఞ్జేన సఙ్గహేత్వా దేసితం కాయగతాసతికోట్ఠాసభావనాపరియాయం ద్వత్తింసాకారకమ్మట్ఠానం ఆరద్ధం, తస్సాయం అత్థవణ్ణనా –

తత్థ అత్థీతి సంవిజ్జన్తి. ఇమస్మిన్తి య్వాయం ఉద్ధం పాదతలా అధో కేసమత్థకా తచపరియన్తో పూరో నానప్పకారస్స అసుచినోతి వుచ్చతి, తస్మిం. కాయేతి సరీరే. సరీరఞ్హి అసుచిసఞ్చయతో, కుచ్ఛితానం వా కేసాదీనఞ్చేవ చక్ఖురోగాదీనఞ్చ రోగసతానం ఆయభూతతో కాయోతి వుచ్చతి. కేసా…పే… ముత్తన్తి ఏతే కేసాదయో ద్వత్తింసాకారా, తత్థ ‘‘అత్థి ఇమస్మిం కాయే కేసా అత్థి లోమా’’తి ఏవం సమ్బన్ధో వేదితబ్బో. తేన కిం కథితం హోతి? ఇమస్మిం పాదతలా పట్ఠాయ ఉపరి, కేసమత్థకా పట్ఠాయ హేట్ఠా, తచతో పట్ఠాయ పరితోతి ఏత్తకే బ్యామమత్తే కళేవరే సబ్బాకారేనాపి విచినన్తో న కోచి కిఞ్చి ముత్తం వా మణిం వా వేళురియం వా అగరుం వా చన్దనం వా కుఙ్కుమం వా కప్పూరం వా వాసచుణ్ణాదిం వా అణుమత్తమ్పి సుచిభావం పస్సతి, అథ ఖో పరమదుగ్గన్ధజేగుచ్ఛం అస్సిరికదస్సనం నానప్పకారం కేసలోమాదిభేదం అసుచిమేవ పస్సతీతి.

అయం తావేత్థ పదసమ్బన్ధతో వణ్ణనా.

అసుభభావనా

అసుభభావనావసేన పనస్స ఏవం వణ్ణనా వేదితబ్బా – ఏవమేతస్మిం పాణాతిపాతావేరమణిసిక్ఖాపదాదిభేదే సీలే పతిట్ఠితేన పయోగసుద్ధేన ఆదికమ్మికేన కులపుత్తేన ఆసయసుద్ధియా అధిగమనత్థం ద్వత్తింసాకారకమ్మట్ఠానభావనానుయోగమనుయుఞ్జితుకామేన పఠమం తావస్స ఆవాసకులలాభగణకమ్మద్ధానఞాతిగన్థరోగఇద్ధిపలిబోధేన కిత్తిపలిబోధేన వా సహ దస పలిబోధా హోన్తి. అథానేన ఆవాసకులలాభగణఞాతికిత్తీసు సఙ్గప్పహానేన, కమ్మద్ధానగన్థేసు అబ్యాపారేన, రోగస్స తికిచ్ఛాయాతి ఏవం తే దస పలిబోధా ఉపచ్ఛిన్దితబ్బా, అథానేన ఉపచ్ఛిన్నపలిబోధేన అనుపచ్ఛిన్ననేక్ఖమ్మాభిలాసేన కోటిప్పత్తసల్లేఖవుత్తితం పరిగ్గహేత్వా ఖుద్దానుఖుద్దకమ్పి వినయాచారం అప్పజహన్తేన ఆగమాధిగమసమన్నాగతో తతో అఞ్ఞతరఙ్గసమన్నాగతో వా కమ్మట్ఠానదాయకో ఆచరియో వినయానురూపేన విధినా ఉపగన్తబ్బో, వత్తసమ్పదాయ చ ఆరాధితచిత్తస్స తస్స అత్తనో అధిప్పాయో నివేదేతబ్బో. తేన తస్స నిమిత్తజ్ఝాసయచరియాధిముత్తిభేదం ఞత్వా యది ఏతం కమ్మట్ఠానమనురూపం, అథ యస్మిం విహారే అత్తనా వసతి, యది తస్మింయేవ సోపి వసితుకామో హోతి, తతో సఙ్ఖేపతో కమ్మట్ఠానం దాతబ్బం. అథ అఞ్ఞత్ర వసితుకామో హోతి, తతో పహాతబ్బపరిగ్గహేతబ్బాదికథనవసేన సపురేక్ఖారం రాగచరితానుకులాదికథనవసేన సప్పభేదం విత్థారేన కథేతబ్బం. తేన తం సపురేక్ఖారం సప్పభేదం కమ్మట్ఠానం ఉగ్గహేత్వా ఆచరియం ఆపుచ్ఛిత్వా యాని తాని –

‘‘మహావాసం నవావాసం, జరావాసఞ్చ పన్థనిం;

సోణ్డిం పణ్ణఞ్చ పుప్ఫఞ్చ, ఫలం పత్థితమేవ చ.

‘‘నగరం దారునా ఖేత్తం, విసభాగేన పట్టనం;

పచ్చన్తసీమాసప్పాయం, యత్థ మిత్తో న లబ్భతి.

‘‘అట్ఠారసేతాని ఠానాని, ఇతి విఞ్ఞాయ పణ్డితో;

ఆరకా పరివజ్జేయ్య, మగ్గం సప్పటిభయం యథా’’తి. (విసుద్ధి. ౧.౫౨) –

ఏవం అట్ఠారస సేనాసనాని పరివజ్జేతబ్బానీతి వుచ్చన్తి. తాని వజ్జేత్వా, యం తం –

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, సేనాసనం పఞ్చఙ్గసమన్నాగతం హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, సేనాసనం నాతిదూరం హోతి, నచ్చాసన్నం, గమనాగమనసమ్పన్నం, దివా అప్పాకిణ్ణం, రత్తిం అప్పసద్దం అప్పనిగ్ఘోసం అప్పడంసమకసవాతాతపసరీసపసమ్ఫస్సం. తస్మిం ఖో పన సేనాసనే విహరన్తస్స అప్పకసిరేన ఉప్పజ్జన్తి చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారా. తస్మిం ఖో పన సేనాసనే థేరా భిక్ఖూ విహరన్తి బహుస్సుతా ఆగతాగమా ధమ్మధరా వినయధరా మాతికాధరా, తే కాలేన కాలం ఉపసఙ్కమిత్వా పరిపుచ్ఛతి పరిపఞ్హతి ‘ఇదం, భన్తే, కథం, ఇమస్స కో అత్థో’తి? తస్స, తే ఆయస్మన్తో అవివటఞ్చేవ వివరన్తి, అనుత్తానీకతఞ్చ ఉత్తానిం కరోన్తి, అనేకవిహితేసు చ కఙ్ఖాఠానియేసు ధమ్మేసు కఙ్ఖం పటివినోదేన్తి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, సేనాసనం పఞ్చఙ్గసమన్నాగతం హోతీ’’తి (అ. ని. ౧౦.౧౧). –

ఏవం పఞ్చఙ్గసమన్నాగతం సేనాసనం వుత్తం. తథారూపం సేనాసనం ఉపగమ్మ కతసబ్బకిచ్చేన కామేసు ఆదీనవం, నేక్ఖమ్మే చ ఆనిసంసం పచ్చవేక్ఖిత్వా బుద్ధసుబుద్ధతాయ ధమ్మసుధమ్మతాయ సఙ్ఘసుప్పటిపన్నతాయ చ అనుస్సరణేన చిత్తం పసాదేత్వా యం తం –

‘‘వచసా మనసా చేవ, వణ్ణసణ్ఠానతో దిసా;

ఓకాసతో పరిచ్ఛేదా, సత్తధుగ్గహణం విదూ’’తి. –

ఏవం సత్తవిధం ఉగ్గహకోసల్లం; అనుపుబ్బతో, నాతిసీఘతో, నాతిసణికతో, విక్ఖేపప్పటిబాహనతో, పణ్ణత్తిసమతిక్కమతో, అనుపుబ్బముఞ్చనతో, అప్పనాతో, తయో చ సుత్తన్తాతి ఏవం దసవిధం మనసికారకోసల్లఞ్చ వుత్తం. తం అపరిచ్చజన్తేన ద్వత్తింసాకారభావనా ఆరభితబ్బా. ఏవఞ్హి ఆరభతో సబ్బాకారేన ద్వత్తింసాకారభావనా సమ్పజ్జతి నో అఞ్ఞథా.

తత్థ ఆదితోవ తచపఞ్చకం తావ గహేత్వా అపి తేపిటకేన ‘‘కేసా లోమా’’తిఆదినా నయేన అనులోమతో, తస్మిం పగుణీభూతే ‘‘తచో దన్తా’’తి ఏవమాదినా నయేన పటిలోమతో, తస్మిమ్పి పగుణీభూతే తదుభయనయేనేవ అనులోమప్పటిలోమతో బహి విసటవితక్కవిచ్ఛేదనత్థం పాళిపగుణీభావత్థఞ్చ వచసా కోట్ఠాససభావపరిగ్గహత్థం మనసా చ అద్ధమాసం భావేతబ్బం. వచసా హిస్స భావనా బహి విసటవితక్కే విచ్ఛిన్దిత్వా మనసా భావనాయ పాళిపగుణతాయ చ పచ్చయో హోతి, మనసా భావనా అసుభవణ్ణలక్ఖణానం అఞ్ఞతరవసేన పరిగ్గహస్స, అథ తేనేవ నయేన వక్కపఞ్చకం అద్ధమాసం, తతో తదుభయమద్ధమాసం, తతో పప్ఫాసపఞ్చకమద్ధమాసం, తతో తం పఞ్చకత్తయమ్పి అద్ధమాసం, అథ అన్తే అవుత్తమ్పి మత్థలుఙ్గం పథవీధాతుఆకారేహి సద్ధిం ఏకతో భావనత్థం ఇధ పక్ఖిపిత్వా మత్థలుఙ్గపఞ్చకం అద్ధమాసం, తతో పఞ్చకచతుక్కమ్పి అద్ధమాసం, అథ మేదఛక్కమద్ధమాసం, తతో మేదఛక్కేన సహ పఞ్చకచతుక్కమ్పి అద్ధమాసం, అథ ముత్తఛక్కమద్ధమాసం, తతో సబ్బమేవ ద్వత్తింసాకారమద్ధమాసన్తి ఏవం ఛ మాసే వణ్ణసణ్ఠానదిసోకాసపరిచ్ఛేదతో వవత్థపేన్తేన భావేతబ్బం. ఏతం మజ్ఝిమపఞ్ఞం పుగ్గలం సన్ధాయ వుత్తం. మన్దపఞ్ఞేన తు యావజీవం భావేతబ్బం తిక్ఖపఞ్ఞస్స న చిరేనేవ భావనా సమ్పజ్జతీతి.

ఏత్థాహ – ‘‘కథం పనాయమిమం ద్వత్తింసాకారం వణ్ణాదితో వవత్థపేతీ’’తి? అయఞ్హి ‘‘అత్థి ఇమస్మిం కాయే కేసా’’తి ఏవమాదినా నయేన తచపఞ్చకాదివిభాగతో ద్వత్తింసాకారం భావేన్తో కేసా తావ వణ్ణతో కాళకాతి వవత్థపేతి, యాదిసకా వానేన దిట్ఠా హోన్తి. సణ్ఠానతో దీఘవట్టలికా తులాదణ్డమివాతి వవత్థపేతి. దిసతో పన యస్మా ఇమస్మిం కాయే నాభితో ఉద్ధం ఉపరిమా దిసా అధో హేట్ఠిమాతి వుచ్చతి, తస్మా ఇమస్స కాయస్స ఉపరిమాయ దిసాయ జాతాతి వవత్థపేతి. ఓకాసతో నలాటన్తకణ్ణచూళికగలవాటకపరిచ్ఛిన్నే సీసచమ్మే జాతాతి. తత్థ యథా వమ్మికమత్థకే జాతాని కుణ్ఠతిణాని న జానన్తి ‘‘మయం వమ్మికమత్థకే జాతానీ’’తి; నపి వమ్మికమత్థకో జానాతి ‘‘మయి కుణ్ఠతిణాని జాతానీ’’తి; ఏవమేవ న కేసా జానన్తి ‘‘మయం సీసచమ్మే జాతా’’తి, నపి సీసచమ్మం జానాతి ‘‘మయి కేసా జాతా’’తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా అచేతనా అబ్యాకతా సుఞ్ఞా పరమదుగ్గన్ధజేగుచ్ఛప్పటికూలా, న సత్తో న పుగ్గలోతి వవత్థపేతి. పరిచ్ఛేదతోతి దువిధో పరిచ్ఛేదో సభాగవిసభాగవసేన. తత్థ కేసా హేట్ఠా పతిట్ఠితచమ్మతలేన తత్థ వీహగ్గమత్తం పవిసిత్వా పతిట్ఠితేన అత్తనో మూలతలేన చ ఉపరి ఆకాసేన తిరియం అఞ్ఞమఞ్ఞేన పరిచ్ఛిన్నాతి ఏవం సభాగపరిచ్ఛేదతో, కేసా న అవసేసఏకతింసాకారా. అవసేసా ఏకతింసా న కేసాతి ఏవం విసభాగపరిచ్ఛేదతో చ వవత్థపేతి. ఏవం తావ కేసే వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

అవసేసేసు లోమా వణ్ణతో యేభుయ్యేన నీలవణ్ణాతి వవత్థపేతి, యాదిసకా వానేన దిట్ఠా హోన్తి. సణ్ఠానతో ఓణతచాపసణ్ఠానా, ఉపరి వఙ్కతాలహీరసణ్ఠానా వా, దిసతో ద్వీసు దిసాసు జాతా, ఓకాసతో హత్థతలపాదతలే ఠపేత్వా యేభుయ్యేన అవసేససరీరచమ్మే జాతాతి.

తత్థ యథా పురాణగామట్ఠానే జాతాని దబ్బతిణాని న జానన్తి ‘‘మయం పురాణగామట్ఠానే జాతానీ’’తి, న చ పురాణగామట్ఠానం జానాతి ‘‘మయి దబ్బతిణాని జాతానీ’’తి, ఏవమేవ న లోమా జానన్తి ‘‘మయం సరీరచమ్మే జాతా’’తి, నపి సరీరచమ్మం జానాతి ‘‘మయి లోమా జాతా’’తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా అచేతనా అబ్యాకతా సుఞ్ఞా పరమదుగ్గన్ధజేగుచ్ఛపటికూలా, న సత్తో న పుగ్గలోతి వవత్థపేతి. పరిచ్ఛేదతో హేట్ఠా పతిట్ఠితచమ్మతలేన తత్థ లిక్ఖామత్తం పవిసిత్వా పతిట్ఠితేన అత్తనో మూలేన చ ఉపరి ఆకాసేన తిరియం అఞ్ఞమఞ్ఞేన పరిచ్ఛిన్నాతి వవత్థపేతి. అయమేతేసం సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం లోమే వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం నఖా యస్స పరిపుణ్ణా, తస్స వీసతి. తే సబ్బేపి వణ్ణతో మంసవినిముత్తోకాసే సేతా, మంససమ్బన్ధే తమ్బవణ్ణాతి వవత్థపేతి. సణ్ఠానతో యథాసకపతిట్ఠితోకాససణ్ఠానా, యేభుయ్యేన మధుకఫలట్ఠికసణ్ఠానా, మచ్ఛసకలికసణ్ఠానా వాతి వవత్థపేతి. దిసతో ద్వీసు దిసాసు జాతా, ఓకాసతో అఙ్గులీనం అగ్గేసు పతిట్ఠితాతి.

తత్థ యథా నామ గామదారకేహి దణ్డకగ్గేసు మధుకఫలట్ఠికా ఠపితా న జానన్తి ‘‘మయం దణ్డకగ్గేసు ఠపితా’’తి, నపి దణ్డకా జానన్తి ‘‘అమ్హేసు మధుకఫలట్ఠికా ఠపితా’’తి; ఏవమేవ నఖా న జానన్తి ‘‘మయం అఙ్గులీనం అగ్గేసు పతిట్ఠితా’’తి, నపి అఙ్గులియో జానన్తి ‘‘అమ్హాకం అగ్గేసు నఖా పతిట్ఠితా’’తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా అచేతనా…పే… న పుగ్గలోతి వవత్థపేతి. పరిచ్ఛేదతో హేట్ఠా మూలే చ అఙ్గులిమంసేన, తత్థ పతిట్ఠితతలేన వా ఉపరి అగ్గే చ ఆకాసేన, ఉభతోపస్సేసు అఙ్గులీనం ఉభతోకోటిచమ్మేన పరిచ్ఛిన్నాతి వవత్థపేతి. అయమేతేసం సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం నఖే వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం దన్తా యస్స పరిపుణ్ణా, తస్స ద్వత్తింస. తే సబ్బేపి వణ్ణతో సేతవణ్ణాతి వవత్థపేతి. యస్స సమసణ్ఠితా హోన్తి, తస్స ఖరపత్తచ్ఛిన్నసఙ్ఖపటలమివ సమగన్థితసేతకుసుమమకుళమాలా వియ చ ఖాయన్తి. యస్స విసమసణ్ఠితా, తస్స జిణ్ణఆసనసాలాపీఠకపటిపాటి వియ నానాసణ్ఠానాతి సణ్ఠానతో వవత్థపేతి. తేసఞ్హి ఉభయదన్తపన్తిపరియోసానేసు హేట్ఠతో ఉపరితో చ ద్వే ద్వే కత్వా అట్ఠ దన్తా చతుకోటికా చతుమూలికా ఆసన్దికసణ్ఠానా, తేసం ఓరతో తేనేవ కమేన సన్నివిట్ఠా అట్ఠ దన్తా తికోటికా తిమూలికా సిఙ్ఘాటకసణ్ఠానా. తేసమ్పి ఓరతో తేనేవ కమేన హేట్ఠతో ఉపరితో చ ఏకమేకం కత్వా చత్తారో దన్తా ద్వికోటికా ద్విమూలికా యానకూపత్థమ్భినీసణ్ఠానా. తేసమ్పి ఓరతో తేనేవ కమేన సన్నివిట్ఠా చత్తారో దాఠాదన్తా ఏకకోటికా ఏకమూలికా మల్లికామకుళసణ్ఠానా. తతో ఉభయదన్తపన్తివేమజ్ఝే హేట్ఠా చత్తారో ఉపరి చత్తారో కత్వా అట్ఠ దన్తా ఏకకోటికా ఏకమూలికా తుమ్బబీజసణ్ఠానా. దిసతో ఉపరిమాయ దిసాయ జాతా. ఓకాసతో ఉపరిమా ఉపరిమహనుకట్ఠికే అధోకోటికా, హేట్ఠిమా హేట్ఠిమహనుకట్ఠికే ఉద్ధంకోటికా హుత్వా పతిట్ఠితాతి.

తత్థ యథా నవకమ్మికపురిసేన హేట్ఠా సిలాతలే పతిట్ఠాపితా ఉపరిమతలే పవేసితా థమ్భా న జానన్తి ‘‘మయం హేట్ఠాసిలాతలే పతిట్ఠాపితా, ఉపరిమతలే పవేసితా’’తి, న హేట్ఠాసిలాతలం జానాతి ‘‘మయి థమ్భా పతిట్ఠాపితా’’తి, న ఉపరిమతలం జానాతి ‘‘మయి థమ్భా పవిట్ఠా’’తి; ఏవమేవ దన్తా న జానన్తి ‘‘మయం హేట్ఠాహనుకట్ఠికే పతిట్ఠితా, ఉపరిమహనుకట్ఠికే పవిట్ఠా’’తి, నాపి హేట్ఠాహనుకట్ఠికం జానాతి ‘‘మయి దన్తా పతిట్ఠితా’’తి, న ఉపరిమహనుకట్ఠికం జానాతి ‘‘మయి దన్తా పవిట్ఠా’’తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో హేట్ఠా హనుకట్ఠికూపేన హనుకట్ఠికం పవిసిత్వా పతిట్ఠితేన అత్తనో మూలతలేన చ ఉపరి ఆకాసేన తిరియం అఞ్ఞమఞ్ఞేన పరిచ్ఛిన్నాతి వవత్థపేతి. అయమేతేసం సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం దన్తే వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం అన్తోసరీరే నానాకుణపసఞ్చయప్పటిచ్ఛాదకం తచో వణ్ణతో సేతోతి వవత్థపేతి. సో హి యదిపి ఛవిరాగరఞ్జితత్తా కాళకోదాతాదివణ్ణవసేన నానావణ్ణో వియ దిస్సతి, తథాపి సభాగవణ్ణేన సేతో ఏవ. సో పనస్స సేతభావో అగ్గిజాలాభిఘాతపహరణపహారాదీహి విద్ధంసితాయ ఛవియా పాకటో హోతి. సణ్ఠానతో సఙ్ఖేపేన కఞ్చుకసణ్ఠానో, విత్థారేన నానాసణ్ఠానోతి. తథా హి పాదఙ్గులిత్తచో కోసకారకకోససణ్ఠానో, పిట్ఠిపాదత్తచో పుటబద్ధూపాహనసణ్ఠానో, జఙ్ఘత్తచో భత్తపుటకతాలపణ్ణసణ్ఠానో, ఊరుత్తచో తణ్డులభరితదీఘత్థవికసణ్ఠానో, ఆనిసదత్తచో ఉదకపూరితపటపరిస్సావనసణ్ఠానో, పిట్ఠిత్తచో ఫలకోనద్ధచమ్మసణ్ఠానో, కుచ్ఛిత్తచో వీణాదోణికోనద్ధచమ్మసణ్ఠానో, ఉరత్తచో యేభుయ్యేన చతురస్ససణ్ఠానో, ద్విబాహుత్తచో తూణీరోనద్ధచమ్మసణ్ఠానో, పిట్ఠిహత్థత్తచో ఖురకోససణ్ఠానో ఫణకత్థవికసణ్ఠానో వా, హత్థఙ్గులిత్తచో కుఞ్చికాకోససణ్ఠానో, గీవత్తచో గలకఞ్చుకసణ్ఠానో, ముఖత్తచో ఛిద్దావఛిద్దకిమికులావకసణ్ఠానో, సీసత్తచో పత్తత్థవికసణ్ఠానోతి.

తచపరిగ్గణ్హకేన చ యోగావచరేన ఉత్తరోట్ఠతో పట్ఠాయ తచస్స మంసస్స చ అన్తరేన చిత్తం పేసేన్తేన పఠమం తావ ముఖత్తచో వవత్థపేతబ్బో, తతో సీసత్తచో, అథ బహిగీవత్తచో, తతో అనులోమేన పటిలోమేన చ దక్ఖిణహత్థత్తచో. అథ తేనేవ కమేన వామహత్థత్తచో, తతో పిట్ఠిత్తచో, అథ ఆనిసదత్తచో, తతో అనులోమేన పటిలోమేన చ దక్ఖిణపాదత్తచో, అథ వామపాదత్తచో, తతో వత్థిఉదరహదయఅబ్భన్తరగీవత్తచో, తతో హేట్ఠిమహనుకత్తచో, అథ అధరోట్ఠత్తచో. ఏవం యావ పున ఉపరి ఓట్ఠత్తచోతి. దిసతో ద్వీసు దిసాసు జాతో. ఓకాసతో సకలసరీరం పరియోనన్ధిత్వా ఠితోతి.

తత్థ యథా అల్లచమ్మపరియోనద్ధాయ పేళాయ న అల్లచమ్మం జానాతి ‘‘మయా పేళా పరియోనద్ధా’’తి, నపి పేళా జానాతి ‘‘అహం అల్లచమ్మేన పరియోనద్ధా’’తి; ఏవమేవ న తచో జానాతి ‘‘మయా ఇదం చాతుమహాభూతికం సరీరం ఓనద్ధ’’న్తి, నపి ఇదం చాతుమహాభూతికం సరీరం జానాతి ‘‘అహం తచేన ఓనద్ధ’’న్తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. కేవలం తు –

‘‘అల్లచమ్మపటిచ్ఛన్నో, నవద్వారో మహావణో;

సమన్తతో పగ్ఘరతి, అసుచిపూతిగన్ధియో’’తి.

పరిచ్ఛేదతో హేట్ఠా మంసేన తత్థ పతిట్ఠితతలేన వా ఉపరి ఛవియా పరిచ్ఛిన్నోతి వవత్థపేతి. అయమేతస్స సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం తచం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం సరీరే నవపేసిసతప్పభేదం మంసం వణ్ణతో రత్తం పాలిభద్దకపుప్ఫసన్నిభన్తి వవత్థపేతి. సణ్ఠానతో నానాసణ్ఠానన్తి. తథా హి తత్థ జఙ్ఘమంసం తాలపత్తపుటభత్తసణ్ఠానం, అవికసితకేతకీమకుళసణ్ఠానన్తిపి కేచి. ఊరుమంసం సుధాపిసననిసదపోతకసణ్ఠానం, ఆనిసదమంసం ఉద్ధనకోటిసణ్ఠానం, పిట్ఠిమంసం తాలగుళపటలసణ్ఠానం, ఫాసుకద్వయమంసం వంసమయకోట్ఠకుచ్ఛిపదేసమ్హి తనుమత్తికాలేపసణ్ఠానం, థనమంసం వట్టేత్వా అవక్ఖిత్తద్ధమత్తికాపిణ్డసణ్ఠానం, ద్వేబాహుమంసం నఙ్గుట్ఠసీసపాదే ఛేత్వా నిచ్చమ్మం కత్వా ఠపితమహామూసికసణ్ఠానం, మంససూనకసణ్ఠానన్తిపి ఏకే. గణ్డమంసం గణ్డప్పదేసే ఠపితకరఞ్జబీజసణ్ఠానం, మణ్డూకసణ్ఠానన్తిపి ఏకే. జివ్హామంసం నుహీపత్తసణ్ఠానం, నాసామంసం ఓముఖనిక్ఖిత్తపణ్ణకోససణ్ఠానం, ౦.అక్ఖికూపమంసం అద్ధపక్కఉదుమ్బరసణ్ఠానం, సీసమంసం పత్తపచనకటాహతనులేపసణ్ఠానన్తి. మంసపరిగ్గణ్హకేన చ యోగావచరేన ఏతానేవ ఓళారికమంసాని సణ్ఠానతో వవత్థపేతబ్బాని. ఏవఞ్హి వవత్థాపయతో సుఖుమాని మంసాని ఞాణస్స ఆపాథం ఆగచ్ఛన్తీతి. దిసతో ద్వీసు దిసాసు జాతం. ఓకాసతో సాధికాని తీణి అట్ఠిసతాని అనులిమ్పిత్వా ఠితన్తి.

తత్థ యథా థూలమత్తికానులిత్తాయ భిత్తియా న థూలమత్తికా జానాతి ‘‘మయా భిత్తి అనులిత్తా’’తి, నపి భిత్తి జానాతి ‘‘అహం థూలమత్తికాయ అనులిత్తా’’తి, ఏవమేవం న నవపేసిసతప్పభేదం మంసం జానాతి ‘‘మయా అట్ఠిసతత్తయం అనులిత్త’’న్తి, నపి అట్ఠిసతత్తయం జానాతి ‘‘అహం నవపేసిసతప్పభేదేన మంసేన అనులిత్త’’న్తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. కేవలం తు –

‘‘నవపేసిసతా మంసా, అనులిత్తా కళేవరం;

నానాకిమికులాకిణ్ణం, మీళ్హట్ఠానంవ పూతిక’’న్తి.

పరిచ్ఛేదతో హేట్ఠా అట్ఠిసఙ్ఘాటేన తత్థ పతిట్ఠితతలేన వా ఉపరి తచేన తిరియం అఞ్ఞమఞ్ఞేన పరిచ్ఛిన్నన్తి వవత్థపేతి. అయమేతస్స సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం మంసం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం సరీరే నవసతప్పభేదా న్హారూ వణ్ణతో సేతాతి వవత్థపేతి, మధువణ్ణాతిపి ఏకే. సణ్ఠానతో నానాసణ్ఠానాతి. తథా హి తత్థ మహన్తా మహన్తా న్హారూ కన్దలమకుళసణ్ఠానా, తతో సుఖుమతరా సూకరవాగురరజ్జుసణ్ఠానా, తతో అణుకతరా పూతిలతాసణ్ఠానా, తతో అణుకతరా సీహళమహావీణాతన్తిసణ్ఠానా, తతో అణుకతరా థూలసుత్తకసణ్ఠానా, హత్థపిట్ఠిపాదపిట్ఠీసు న్హారూ సకుణపాదసణ్ఠానా, సీసే న్హారూ గామదారకానం సీసే ఠపితవిరళతరదుకూలసణ్ఠానా, పిట్ఠియా న్హారూ తేమేత్వా ఆతపే పసారితమచ్ఛజాలసణ్ఠానా, అవసేసా ఇమస్మిం సరీరే తంతంఅఙ్గపచ్చఙ్గానుగతా న్హారూ సరీరే పటిముక్కజాలకఞ్చుకసణ్ఠానాతి. దిసతో ద్వీసు దిసాసు జాతా. తేసు చ దక్ఖిణకణ్ణచూళికతో పట్ఠాయ పఞ్చ కణ్డరనామకా మహాన్హారూ పురతో చ పచ్ఛతో చ వినన్ధమానా వామపస్సం గతా, వామకణ్ణచూళికతో పట్ఠాయ పఞ్చ పురతో చ పచ్ఛతో చ వినన్ధమానా దక్ఖిణపస్సం గతా, దక్ఖిణగలవాటకతో పట్ఠాయ పఞ్చ పురతో చ పచ్ఛతో చ వినన్ధమానా వామపస్సం గతా, వామగలవాటకతో పట్ఠాయ పఞ్చ పురతో చ పచ్ఛతో చ వినన్ధమానా దక్ఖిణపస్సం గతా, దక్ఖిణహత్థం వినన్ధమానా పురతో చ పచ్ఛతో చ పఞ్చ పఞ్చాతి దస కణ్డరనామకా ఏవ మహాన్హారూ ఆరుళ్హా. తథా వామహత్థం, దక్ఖిణపాదం, వామపాదఞ్చాతి ఏవమేతే సట్ఠి మహాన్హారూ సరీరధారకా సరీరనియామకాతిపి వవత్థపేతి. ఓకాసతో సకలసరీరే అట్ఠిచమ్మానం అట్ఠిమంసానఞ్చ అన్తరే అట్ఠీని ఆబన్ధమానా ఠితాతి.

తత్థ యథా వల్లిసన్తానబద్ధేసు కుట్టదారూసు న వల్లిసన్తానా జానన్తి ‘‘అమ్హేహి కుట్టదారూని ఆబద్ధానీ’’తి, నపి కుట్టదారూని జానన్తి ‘‘మయం వల్లిసన్తానేహి ఆబద్ధానీ’’తి; ఏవమేవ న న్హారూ జానన్తి ‘‘అమ్హేహి తీణి అట్ఠిసతాని ఆబద్ధానీ’’తి, నపి తీణి అట్ఠిసతాని జానన్తి ‘‘మయం న్హారూహి ఆబద్ధానీ’’తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. కేవలం తు –

‘‘నవన్హారుసతా హోన్తి, బ్యామమత్తే కళేవరే;

బన్ధన్తి అట్ఠిసఙ్ఘాటం, అగారమివ వల్లియో’’తి.

పరిచ్ఛేదతో హేట్ఠా తీహి అట్ఠిసతేహి తత్థ పతిట్ఠితతలేహి వా ఉపరి తచమంసేహి తిరియం అఞ్ఞమఞ్ఞేన పరిచ్ఛిన్నాతి వవత్థపేతి. అయమేతేసం సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం న్హారూ వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం సరీరే ద్వత్తింసదన్తట్ఠికానం విసుం గహితత్తా సేసాని చతుసట్ఠి హత్థట్ఠికాని చతుసట్ఠి పాదట్ఠికాని చతుసట్ఠి ముదుకట్ఠికాని మంసనిస్సితాని ద్వే పణ్హికట్ఠీని ఏకేకస్మిం పాదే ద్వే ద్వే గోప్ఫకట్ఠికాని ద్వే జఙ్ఘట్ఠికాని ఏకం జణ్ణుకట్ఠి ఏకం ఊరుట్ఠి ద్వే కటిట్ఠీని అట్ఠారస పిట్ఠికణ్టకట్ఠీని చతువీసతి ఫాసుకట్ఠీని చుద్దస ఉరట్ఠీని ఏకం హదయట్ఠి ద్వే అక్ఖకట్ఠీని ద్వే పిట్ఠిబాహట్ఠీని ద్వే బాహట్ఠీని ద్వే ద్వే అగ్గబాహట్ఠీని సత్త గీవట్ఠీని ద్వే హనుకట్ఠీని ఏకం నాసికట్ఠి ద్వే అక్ఖిట్ఠీని ద్వే కణ్ణట్ఠీని ఏకం నలాటట్ఠి ఏకం ముద్ధట్ఠి నవ సీసకపాలట్ఠీనీతి ఏవమాదినా నయేన వుత్తప్పభేదాని అట్ఠీని సబ్బానేవ వణ్ణతో సేతానీతి వవత్థపేతి.

సణ్ఠానతో నానాసణ్ఠానాని. తథా హి తత్థ అగ్గపాదఙ్గులియట్ఠీని కతకబీజసణ్ఠానాని, తదనన్తరాని అఙ్గులీనం మజ్ఝపబ్బట్ఠీని అపరిపుణ్ణపనసట్ఠిసణ్ఠానాని, మూలపబ్బట్ఠీని పణవసణ్ఠానాని, మోరసకలిసణ్ఠానానీతిపి ఏకే. పిట్ఠిపాదట్ఠీని కోట్టితకన్దలకన్దరాసిసణ్ఠానాని పణ్హికట్ఠీని ఏకట్ఠితాలఫలబీజసణ్ఠానాని, గోప్ఫకట్ఠీని ఏకతోబద్ధకీళాగోళకసణ్ఠానాని, జఙ్ఘట్ఠికేసు ఖుద్దకం ధనుదణ్డసణ్ఠానం, మహన్తం ఖుప్పిపాసామిలాతధమనిపిట్ఠిసణ్ఠానం, జఙ్ఘట్ఠికస్స గోప్ఫకట్ఠికేసు పతిట్ఠితట్ఠానం అపనీతతచఖజ్జూరీకళీరసణ్ఠానం, జఙ్ఘట్ఠికస్స జణ్ణుకట్ఠికే పతిట్ఠితట్ఠానం ముదిఙ్గమత్థకసణ్ఠానం జణ్ణుకట్ఠి ఏకపస్సతో ఘట్టితఫేణసణ్ఠానం, ఊరుట్ఠీని దుత్తచ్ఛితవాసిఫరసుదణ్డసణ్ఠానాని, ఊరుట్ఠికస్స కటట్ఠికే పతిట్ఠితట్ఠానం సువణ్ణకారానం అగ్గిజాలనకసలాకాబున్దిసణ్ఠానం, తప్పతిట్ఠితోకాసో అగ్గచ్ఛిన్నపున్నాగఫలసణ్ఠానో, కటిట్ఠీని ద్వేపి ఏకాబద్ధాని హుత్వా కుమ్భకారేహి కతచుల్లిసణ్ఠానాని, తాపసభిసికాసణ్ఠానానీతిపి ఏకే. ఆనిసదట్ఠీని హేట్ఠాముఖఠపితసప్పఫణసణ్ఠానాని, సత్తట్ఠట్ఠానేసు ఛిద్దావఛిద్దాని అట్ఠారస పిట్ఠికణ్టకట్ఠీని అబ్భన్తరతో ఉపరూపరి ఠపితసీసకపట్టవేఠకసణ్ఠానాని, బాహిరతో వట్టనావలిసణ్ఠానాని, తేసం అన్తరన్తరా కకచదన్తసదిసాని ద్వే తీణి కణ్టకాని హోన్తి, చతువీసతియా ఫాసుకట్ఠీసు పరిపుణ్ణాని పరిపుణ్ణసీహళదాత్తసణ్ఠానాని, అపరిపుణ్ణాని అపరిపుణ్ణసీహళదాత్తసణ్ఠానాని, సబ్బానేవ ఓదాతకుక్కుటస్స పసారితపక్ఖద్వయసణ్ఠానానీతిపి ఏకే. చుద్దస ఉరట్ఠీని జిణ్ణసన్దమానికఫలకపన్తిసణ్ఠానాని, హదయట్ఠి దబ్బిఫణసణ్ఠానం, అక్ఖకట్ఠీని ఖుద్దకలోహవాసిదణ్డసణ్ఠానాని, తేసం హేట్ఠా అట్ఠి అద్ధచన్దసణ్ఠానం, పిట్ఠిబాహట్ఠీని ఫరసుఫణసణ్ఠానాని, ఉపడ్ఢచ్ఛిన్నసీహళకుదాలసణ్ఠానానీతిపి ఏకే. బాహట్ఠీని ఆదాసదణ్డసణ్ఠానాని, మహావాసిదణ్డసణ్ఠానానీతిపి ఏకే. అగ్గబాహట్ఠీని యమకతాలకన్దసణ్ఠానాని, మణిబన్ధట్ఠీని ఏకతో అల్లియాపేత్వా ఠపితసీసకపట్టవేఠకసణ్ఠానాని, పిట్ఠిహత్థట్ఠీని కోట్టితకన్దలకన్దరాసిసణ్ఠానాని, హత్థఙ్గులిమూలపబ్బట్ఠీని పణవసణ్ఠానాని, మజ్ఝపబ్బట్ఠీని అపరిపుణ్ణపనసట్ఠిసణ్ఠానాని, అగ్గపబ్బట్ఠీని కతకబీజసణ్ఠానాని, సత్త గీవట్ఠీని దణ్డే విజ్ఝిత్వా పటిపాటియా ఠపితవంసకళీరఖణ్డసణ్ఠానాని, హేట్ఠిమహనుకట్ఠి కమ్మారానం అయోకూటయోత్తకసణ్ఠానం, ఉపరిమహనుకట్ఠి అవలేఖనసత్థకసణ్ఠానం, అక్ఖినాసకూపట్ఠీని అపనీతమిఞ్జతరుణతాలట్ఠిసణ్ఠానాని, నలాటట్ఠి అధోముఖఠపితభిన్నసఙ్ఖకపాలసణ్ఠానం, కణ్ణచూళికట్ఠీని న్హాపితఖురకోససణ్ఠానాని, నలాటకణ్ణచూళికానం ఉపరి పట్టబన్ధనోకాసే అట్ఠిబహలఘటపుణ్ణపటపిలోతికఖణ్డసణ్ఠానం, ముద్ధనట్ఠి ముఖచ్ఛిన్నవఙ్కనాళికేరసణ్ఠానం, సీసట్ఠీని సిబ్బేత్వా ఠపితజజ్జరాలాబుకటాహసణ్ఠానానీతి. దిసతో ద్వీసు దిసాసు జాతాని.

ఓకాసతో అవిసేసేన సకలసరీరే ఠితాని, విసేసేన తు సీసట్ఠీని గీవట్ఠికేసు పతిట్ఠితాని, గీవట్ఠీని పిట్ఠికణ్టకట్ఠీసు పతిట్ఠితాని, పిట్ఠికణ్టకట్ఠీని కటిట్ఠీసు పతిట్ఠితాని, కటిట్ఠీని ఊరుట్ఠికేసు పతిట్ఠితాని, ఉరుట్ఠీని జణ్ణుకట్ఠికేసు, జణ్ణుకట్ఠీని జఙ్ఘట్ఠికేసు, జఙ్ఘట్ఠీని గోప్ఫకట్ఠికేసు, గోప్ఫకట్ఠీని పిట్ఠిపాదట్ఠికేసు పతిట్ఠితాని, పిట్ఠిపాదట్ఠికాని చ గోప్ఫకట్ఠీని ఉక్ఖిపిత్వా ఠితాని, గోప్ఫకట్ఠీని జఙ్ఘట్ఠీని…పే… గీవట్ఠీని సీసట్ఠీని ఉక్ఖిపిత్వా ఠితానీతి ఏతేనానుసారేన అవసేసానిపి అట్ఠీని వేదితబ్బాని.

తత్థ యథా ఇట్ఠకగోపానసిచయాదీసు న ఉపరిమా ఇట్ఠకాదయో జానన్తి ‘‘మయం హేట్ఠిమేసు పతిట్ఠితా’’తి, నపి హేట్ఠిమా జానన్తి ‘‘మయం ఉపరిమాని ఉక్ఖిపిత్వా ఠితా’’తి; ఏవమేవ న సీసట్ఠికాని జానన్తి ‘‘మయం గీవట్ఠికేసు పతిట్ఠితానీ’’తి…పే… న గోప్ఫకట్ఠికాని జానన్తి ‘‘మయం పిట్ఠిపాదట్ఠికేసు పతిట్ఠితానీ’’తి, నపి పిట్ఠిపాదట్ఠికాని జానన్తి ‘‘మయం గోప్ఫకట్ఠీని ఉక్ఖిపిత్వా ఠితానీ’’తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. కేవలం తు ఇమాని సాధికాని తీణి అట్ఠిసతాని నవహి న్హారుసతేహి నవహి చ మంసపేసిసతేహి ఆబద్ధానులిత్తాని, ఏకఘనచమ్మపరియోనద్ధాని, సత్తరసహరణీసహస్సానుగతసినేహసినేహితాని, నవనవుతిలోమకూపసహస్సపరిస్సవమానసేదజల్లికాని అసీతికిమికులాని, కాయోత్వేవ సఙ్ఖ్యం గతాని, యం సభావతో ఉపపరిక్ఖన్తో యోగావచరో న కిఞ్చి గయ్హూపగం పస్సతి, కేవలం తు న్హారుసమ్బన్ధం నానాకుణపసఙ్కిణ్ణం అట్ఠిసఙ్ఘాటమేవ పస్సతి. యం దిస్వా దసబలస్స పుత్తభావం ఉపేతి. యథాహ –

‘‘పటిపాటియట్ఠీని ఠితాని కోటియా,

అనేకసన్ధియమితో న కేహిచి;

బద్ధో నహారూహి జరాయ చోదితో,

అచేతనో కట్ఠకలిఙ్గరూపమో.

‘‘కుణపం కుణపే జాతం, అసుచిమ్హి చ పూతిని;

దుగ్గన్ధే చాపి దుగ్గన్ధం, భేదనమ్హి చ వయధమ్మం.

‘‘అట్ఠిపుటే అట్ఠిపుటో, నిబ్బత్తో పూతిని పూతికాయమ్హి;

తమ్హి చ వినేథ ఛన్దం, హేస్సథ పుత్తా దసబలస్సా’’తి చ.

పరిచ్ఛేదతో అన్తో అట్ఠిమిఞ్జేన ఉపరితో మంసేన అగ్గే మూలే చ అఞ్ఞమఞ్ఞేన పరిచ్ఛిన్నానీతి వవత్థపేతి. అయమేతేసం సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం అట్ఠీని వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం సరీరే యథావుత్తప్పభేదానం అట్ఠీనం అబ్భన్తరగతం అట్ఠిమిఞ్జం వణ్ణతో సేతన్తి వవత్థపేతి. సణ్ఠానతో అత్తనో ఓకాససణ్ఠానన్తి. సేయ్యథిదం – మహన్తమహన్తానం అట్ఠీనం అబ్భన్తరగతం సేదేత్వా వట్టేత్వా మహన్తేసు వంసనళకపబ్బేసు పక్ఖిత్తమహావేత్తఙ్కురసణ్ఠానం, ఖుద్దానుఖుద్దకానం అబ్భన్తరగతం సేదేత్వా వట్టేత్వా ఖుద్దానుఖుద్దకేసు వంసనళకపబ్బేసు పక్ఖిత్తతనువేత్తఙ్కురసణ్ఠానన్తి. దిసతో ద్వీసు దిసాసు జాతం. ఓకాసతో అట్ఠీనం అబ్భన్తరే పతిట్ఠితన్తి.

తత్థ యథా వేళునళకాదీనం అన్తోగతాని దధిఫాణితాని న జానన్తి ‘‘మయం వేళునళకాదీనం అన్తోగతానీ’’తి, నపి వేళునళకాదయో జానన్తి ‘‘దధిఫాణితాని అమ్హాకం అన్తోగతానీ’’తి; ఏవమేవ న అట్ఠిమిఞ్జం జానాతి ‘‘అహం అట్ఠీనం అన్తోగత’’న్తి, నపి అట్ఠీని జానన్తి ‘‘అట్ఠిమిఞ్జం అమ్హాకం అన్తోగత’’న్తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో అట్ఠీనం అబ్భన్తరతలేహి అట్ఠిమిఞ్జభాగేన చ పరిచ్ఛిన్నన్తి వవత్థపేతి. అయమేతస్స సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం అట్ఠిమిఞ్జం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం సరీరస్స అబ్భన్తరే ద్విగోళకప్పభేదం వక్కం వణ్ణతో మన్దరత్తం పాళిభద్దకట్ఠివణ్ణన్తి వవత్థపేతి. సణ్ఠానతో గామదారకానం సుత్తావుతకీళాగోళకసణ్ఠానం, ఏకవణ్టసహకారద్వయసణ్ఠానన్తిపి ఏకే. దిసతో ఉపరిమాయ దిసాయ జాతం. ఓకాసతో గలవాటకా వినిక్ఖన్తేన ఏకమూలేన థోకం గన్త్వా ద్విధా భిన్నేన థూలన్హారునా వినిబద్ధం హుత్వా హదయమంసం పరిక్ఖిపిత్వా ఠితన్తి.

తత్థ యథా వణ్టూపనిబద్ధం సహకారద్వయం న జానాతి ‘‘అహం వణ్టేన ఉపనిబద్ధ’’న్తి, నపి వణ్టం జానాతి ‘‘మయా సహకారద్వయం ఉపనిబద్ధ’’న్తి; ఏవమేవ న వక్కం జానాతి ‘‘అహం థూలన్హారునా ఉపనిబద్ధ’’న్తి, నపి థూలన్హారు జానాతి ‘‘మయా వక్కం ఉపనిబద్ధ’’న్తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో వక్కం వక్కభాగేన పరిచ్ఛిన్నన్తి వవత్థపేతి. అయమేతస్స సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం వక్కం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం సరీరస్స అబ్భన్తరే హదయం వణ్ణతో రత్తం రత్తపదుమపత్తపిట్ఠివణ్ణన్తి వవత్థపేతి. సణ్ఠానతో బాహిరపత్తాని అపనేత్వా అధోముఖఠపితపదుమమకుళసణ్ఠానం, తఞ్చ అగ్గచ్ఛిన్నపున్నాగఫలమివ వివటేకపస్సం బహి మట్ఠం అన్తో కోసాతకీఫలస్స అబ్భన్తరసదిసం. పఞ్ఞాబహులానం థోకం వికసితం, మన్దపఞ్ఞానం మకుళితమేవ. యం రూపం నిస్సాయ మనోధాతు చ మనోవిఞ్ఞాణధాతు చ పవత్తన్తి, తం అపనేత్వా అవసేసమంసపిణ్డసఙ్ఖాతహదయబ్భన్తరే అద్ధపసతమత్తం లోహితం సణ్ఠాతి, తం రాగచరితస్స రత్తం, దోసచరితస్స కాళకం, మోహచరితస్స మంసధోవనోదకసదిసం, వితక్కచరితస్స కులత్థయూసవణ్ణం, సద్ధాచరితస్స కణికారపుప్ఫవణ్ణం, పఞ్ఞాచరితస్స అచ్ఛం విప్పసన్నమనావిలం, నిద్ధోతజాతిమణి వియ జుతిమన్తం ఖాయతి. దిసతో ఉపరిమాయ దిసాయ జాతం. ఓకాసతో సరీరబ్భన్తరే ద్విన్నం థనానం మజ్ఝే పతిట్ఠితన్తి.

తత్థ యథా ద్విన్నం వాతపానకవాటకానం మజ్ఝే ఠితో అగ్గళత్థమ్భకో న జానాతి ‘‘అహం ద్విన్నం వాతపానకవాటకానం మజ్ఝే ఠితో’’తి, నపి వాతపానకవాటకాని జానన్తి ‘‘అమ్హాకం మజ్ఝే అగ్గళత్థమ్భకో ఠితో’’తి; ఏవమేవం న హదయం జానాతి ‘‘అహం ద్విన్నం థనానం మజ్ఝే ఠిత’’న్తి, నపి థనాని జానన్తి ‘‘హదయం అమ్హాకం మజ్ఝే ఠిత’’న్తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో హదయం హదయభాగేన పరిచ్ఛిన్నన్తి వవత్థపేతి. అయమేతస్స సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం హదయం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం సరీరస్స అబ్భన్తరే యకనసఞ్ఞితం యమకమంసపిణ్డం వణ్ణతో రత్తం రత్తకుముదబాహిరపత్తపిట్ఠివణ్ణన్తి వవత్థపేతి. సణ్ఠానతో ఏకమూలం హుత్వా అగ్గే యమకం కోవిళారపత్తసణ్ఠానం, తఞ్చ దన్ధానం ఏకంయేవ హోతి మహన్తం, పఞ్ఞవన్తానం ద్వే వా తీణి వా ఖుద్దకానీతి. దిసతో ఉపరిమాయ దిసాయ జాతం. ఓకాసతో ద్విన్నం థనానం అబ్భన్తరే దక్ఖిణపస్సం నిస్సాయ ఠితన్తి.

తత్థ యథా పిఠరకపస్సే లగ్గా మంసపేసి న జానాతి ‘‘అహం పిఠరకపస్సే లగ్గా’’తి, నపి పిఠరకపస్సం జానాతి ‘‘మయి మంసపేసి లగ్గా’’తి; ఏవమేవ న యకనం జానాతి ‘‘అహం ద్విన్నం థనానం అబ్భన్తరే దక్ఖిణపస్సం నిస్సాయ ఠిత’’న్తి, నపి థనానం అబ్భన్తరే దక్ఖిణపస్సం జానాతి ‘‘మం నిస్సాయ యకనం ఠిత’’న్తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో పన యకనం యకనభాగేన పరిచ్ఛిన్నన్తి వవత్థపేతి. అయమేతస్స సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం యకనం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం సరీరే పటిచ్ఛన్నాపటిచ్ఛన్నభేదతో దువిధం కిలోమకం వణ్ణతో సేతం దుకూలపిలోతికవణ్ణన్తి వవత్థపేతి. సణ్ఠానతో అత్తనో ఓకాససణ్ఠానం. దిసతో ద్వీసు దిసాసు జాతం. ఓకాసతో పటిచ్ఛన్నకిలోమకం హదయఞ్చ వక్కఞ్చ పరివారేత్వా, అప్పటిచ్ఛన్నకిలోమకం సకలసరీరే చమ్మస్స హేట్ఠతో మంసం పరియోనన్ధిత్వా ఠితన్తి.

తత్థ యథా పిలోతికాయ పలివేఠితే మంసే న పిలోతికా జానాతి ‘‘మయా మంసం పలివేఠిత’’న్తి, నపి మంసం జానాతి ‘‘అహం పిలోతికాయ పలివేఠిత’’న్తి; ఏవమేవ న కిలోమకం జానాతి ‘‘మయా హదయవక్కాని సకలసరీరే చ చమ్మస్స హేట్ఠతో మంసం పలివేఠిత’’న్తి. నపి హదయవక్కాని సకలసరీరే చ మంసం జానాతి ‘‘అహం కిలోమకేన పలివేఠిత’’న్తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో హేట్ఠా మంసేన ఉపరి చమ్మేన తిరియం కిలోమకభాగేన పరిచ్ఛిన్నన్తి వవత్థపేతి. అయమేతస్స సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం కిలోమకం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం సరీరస్స అబ్భన్తరే పిహకం వణ్ణతో నీలం మీలాతనిగ్గుణ్డీపుప్ఫవణ్ణన్తి వవత్థపేతి. సణ్ఠానతో యేభుయ్యేన సత్తఙ్గులప్పమాణం అబన్ధనం కాళవచ్ఛకజివ్హాసణ్ఠానం. దిసతో ఉపరిమాయ దిసాయ జాతం. ఓకాసతో హదయస్స వామపస్సే ఉదరపటలస్స మత్థకపస్సం నిస్సాయ ఠితం, యమ్హి పహరణపహారేన బహి నిక్ఖన్తే సత్తానం జీవితక్ఖయో హోతీతి.

తత్థ యథా కోట్ఠకమత్థకపస్సం నిస్సాయ ఠితా న గోమయపిణ్డి జానాతి ‘‘అహం కోట్ఠకమత్థకపస్సం నిస్సాయ ఠితా’’తి, నపి కోట్ఠకమత్థకపస్సం జానాతి ‘‘గోమయపిణ్డి మం నిస్సాయ ఠితా’’తి; ఏవమేవ న పిహకం జానాతి ‘‘అహం ఉదరపటలస్స మత్థకపస్సం నిస్సాయ ఠిత’’న్తి, నపి ఉదరపటలస్స మత్థకపస్సం జానాతి ‘‘పిహకం మం నిస్సాయ ఠిత’’న్తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో పిహకం పిహకభాగేన పరిచ్ఛిన్నన్తి వవత్థపేతి. అయమేతస్స సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం పిహకం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం సరీరస్స అబ్భన్తరే ద్వత్తింసమంసఖణ్డప్పభేదం పప్ఫాసం వణ్ణతో రత్తం నాతిపరిపక్కఉదుమ్బరవణ్ణన్తి వవత్థపేతి. సణ్ఠానతో విసమచ్ఛిన్నపూవసణ్ఠానం, ఛదనిట్ఠకఖణ్డపుఞ్జసణ్ఠానన్తిపి ఏకే. తదేతం అబ్భన్తరే అసితపీతాదీనం అభావే ఉగ్గతేన కమ్మజతేజుస్మనా అబ్భాహతత్తా సఙ్ఖాదితపలాలపిణ్డమివ నిరసం నిరోజం హోతి. దిసతో ఉపరిమాయ దిసాయ జాతం. ఓకాసతో సరీరబ్భన్తరే ద్విన్నం థనానం అబ్భన్తరే హదయఞ్చ యకనఞ్చ ఉపరి ఛాదేత్వా ఓలమ్బన్తం ఠితన్తి.

తత్థ యథా జిణ్ణకోట్ఠబ్భన్తరే లమ్బమానో సకుణకులావకో న జానాతి ‘‘అహం జిణ్ణకోట్ఠబ్భన్తరే లమ్బమానో ఠితో’’తి, నపి జిణ్ణకోట్ఠబ్భన్తరం జానాతి ‘‘సకుణకులావకో మయి లమ్బమానో ఠితో’’తి; ఏవమేవ న పప్ఫాసం జానాతి ‘‘అహం సరీరబ్భన్తరే ద్విన్నం థనానం అన్తరే లమ్బమానం ఠిత’’న్తి, నపి సరీరబ్భన్తరే ద్విన్నం థనానం అన్తరం జానాతి ‘‘మయి పప్ఫాసం లమ్బమానం ఠిత’’న్తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో పప్ఫాసం పప్ఫాసభాగేన పరిచ్ఛిన్నన్తి వవత్థపేతి. అయమేతస్స సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం పప్ఫాసం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం అన్తోసరీరే పురిసస్స ద్వత్తింసహత్థం, ఇత్థియా అట్ఠవీసతిహత్థం, ఏకవీసతియా ఠానేసు ఓభగ్గం అన్తం వణ్ణతో సేతం సక్ఖరసుధావణ్ణన్తి వవత్థపేతి. సణ్ఠానతో సీసం ఛిన్దిత్వా లోహితదోణియం సంవేల్లేత్వా ఠపితధమ్మనిసణ్ఠానం. దిసతో ద్వీసు దిసాసు జాతం. ఓకాసతో ఉపరి గలవాటకే హేట్ఠా చ కరీసమగ్గే వినిబన్ధత్తా గలవాటకకరీసమగ్గపరియన్తే సరీరబ్భన్తరే ఠితన్తి.

తత్థ యథా లోహితదోణియం ఠపితం ఛిన్నసీసం ధమ్మనికళేవరం న జానాతి ‘‘అహం లోహితదోణియం ఠిత’’న్తి, నపి లోహితదోణి జానాతి ‘‘మయి ఛిన్నసీసం ధమ్మనికళేవరం ఠిత’’న్తి; ఏవమేవ న అన్తం జానాతి ‘‘అహం సరీరబ్భన్తరే ఠిత’’న్తి, నపి సరీరబ్భన్తరం జానాతి ‘‘మయి అన్తం ఠిత’’న్తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో అన్తం అన్తభాగేన పరిచ్ఛిన్నన్తి వవత్థపేతి. అయమేతస్స సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం అన్తం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం అన్తోసరీరే అన్తన్తరే అన్తగుణం వణ్ణతో సేతం దకసీతలికమూలవణ్ణన్తి వవత్థపేతి. సణ్ఠానతో దకసీతలికమూలసణ్ఠానమేవాతి, గోముత్తసణ్ఠానన్తిపి ఏకే. దిసతో ద్వీసు దిసాసు జాతం. ఓకాసతో కుదాలఫరసుకమ్మాదీని కరోన్తానం యన్తాకడ్ఢనకాలే యన్తసుత్తకమివ యన్తఫలకాని అన్తభోగే ఏకతో అగ్గళన్తే ఆబన్ధిత్వా పాదపుఞ్ఛనరజ్జుమణ్డలకస్స అన్తరా తం సిబ్బిత్వా ఠితరజ్జుకా వియ ఏకవీసతియా అన్తభోగానం అన్తరా ఠితన్తి.

తత్థ యథా పాదపుఞ్ఛనరజ్జుమణ్డలకం సిబ్బిత్వా ఠితరజ్జుకా న జానాతి ‘‘మయా పాదపుఞ్ఛనరజ్జుమణ్డలకం సిబ్బిత’’న్తి, నపి పాదపుఞ్ఛనరజ్జుమణ్డలకం జానాతి ‘‘రజ్జుకా మం సిబ్బిత్వా ఠితా’’తి, ఏవమేవ అన్తగుణం న జానాతి ‘‘అహం అన్తం ఏకవీసతిభోగబ్భన్తరే ఆబన్ధిత్వా ఠిత’’న్తి, నపి అన్తం జానాతి ‘‘అన్తగుణం మం ఆబన్ధిత్వా ఠిత’’న్తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో అన్తగుణం అన్తగుణభాగేన పరిచ్ఛిన్నన్తి వవత్థపేతి. అయమేతస్స సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం అన్తగుణం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం అన్తోసరీరే ఉదరియం వణ్ణతో అజ్ఝోహటాహారవణ్ణన్తి వవత్థపేతి. సణ్ఠానతో పరిస్సావనే సిథిలబద్ధతణ్డులసణ్ఠానం. దిసతో ఉపరిమాయ దిసాయ జాతం. ఓకాసతో ఉదరే ఠితన్తి. ఉదరం నామ ఉభతో నిప్పీళియమానస్స అల్లసాటకస్స మజ్ఝే సఞ్జాతఫోటకసదిసం అన్తపటలం, బహి మట్ఠం, అన్తో మంసకసమ్బుపలివేఠితం, కిలిట్ఠపావారపుప్ఫసదిసం, కుథితపనసఫలస్స అబ్భన్తరసదిసన్తిపి ఏకే. తత్థ తక్కోలకా గణ్డుప్పాదకాతాలహీరకాసూచిముఖకాపటతన్తుసుత్తకాతి ఏవమాదిద్వత్తింసకులప్పభేదా కిమయో ఆకులబ్యాకులా సణ్డసణ్డచారినో హుత్వా నివసన్తి, యే పానభోజనాదిమ్హి అవిజ్జమానే ఉల్లఙ్ఘిత్వా విరవన్తా హదయమంసం అభితుదన్తి పానభోజనాదీని అజ్ఝోహరణవేలాయఞ్చ ఉద్ధంముఖా హుత్వా పఠమజ్ఝోహటే ద్వే తయో ఆలోపే తురితతురితా విలుమ్పన్తి. యం ఏతేసం కిమీనం పసూతిఘరం వచ్చకుటి గిలానసాలా సుసానఞ్చ హోతి, యత్థ సేయ్యథాపి నామ చణ్డాలగామద్వారే చన్దనికాయ సరదసమయే థూలఫుసితకే దేవే వస్సన్తే ఉదకేన ఆవూళ్హం ముత్తకరీసచమ్మట్ఠిన్హారుఖణ్డఖేళసిఙ్ఘాణికాలోహితప్పభుతినానాకుణపజాతం నిపతిత్వా కద్దమోదకాలుళితం సఞ్జాతకిమికులాకులం హుత్వా ద్వీహతీహచ్చయేన సూరియాతపసన్తాపవేగకుథితం ఉపరి ఫేణపుప్ఫుళకే ముఞ్చన్తం అభినీలవణ్ణం పరమదుగ్గన్ధజేగుచ్ఛం ఉపగన్తుం వా దట్ఠుం వా అనరహరూపతం ఆపజ్జిత్వా తిట్ఠతి, పగేవ ఘాయితుం వా సాయితుం వా; ఏవమేవ నానప్పకారపానభోజనాది దన్తముసలసంచుణ్ణితం జివ్హాహత్థసమ్పరివత్తితం ఖేళలాలాపలిబుద్ధం తఙ్ఖణవిగతవణ్ణగన్ధరసాదిసమ్పదం కోలియఖలిసువానవమథుసదిసం నిపతిత్వా పిత్తసేమ్హవాతపలివేఠితం హుత్వా ఉదరగ్గిసన్తాపవేగకుథితం కిమికులాకులం ఉపరూపరి ఫేణపుప్ఫుళకాని ముఞ్చన్తం పరమకసమ్బుదుగ్గన్ధజేగుచ్ఛభావమాపజ్జిత్వా తిట్ఠతి. యం సుత్వాపి పానభోజనాదీసు అమనుఞ్ఞతా సణ్ఠాతి, పగేవ పఞ్ఞాచక్ఖునా ఓలోకేత్వా. యత్థ చ పతితం పానభోజనాది పఞ్చధా వివేకం గచ్ఛతి, ఏకం భాగం పాణకా ఖాదన్తి, ఏకం భాగం ఉదరగ్గి ఝాపేతి, ఏకో భాగో ముత్తం హోతి, ఏకో భాగో కరీసం హోతి, ఏకో భాగో రసభావం ఆపజ్జిత్వా సోణితమంసాదీని ఉపబ్రూహయతీతి.

తత్థ యథా పరమజేగుచ్ఛాయ సువానదోణియా ఠితో సువానవమథు న జానాతి ‘‘అహం సువానదోణియా ఠితో’’తి; నపి సువానదోణి జానాతి ‘‘మయి సువానవమథు ఠితో’’తి. ఏవమేవ న ఉదరియం జానాతి ‘‘అహం ఇమస్మిం పరమదుగ్గన్ధజేగుచ్ఛే ఉదరే ఠిత’’న్తి; నపి ఉదరం జానాతి ‘‘మయి ఉదరియం ఠిత’’న్తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో ఉదరియం ఉదరియభాగేన పరిచ్ఛిన్నన్తి వవత్థపేతి. అయమేతస్స సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం ఉదరియం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం అన్తోసరీరే కరీసం వణ్ణతో యేభుయ్యేన అజ్ఝోహటాహారవణ్ణన్తి వవత్థపేతి. సణ్ఠానతో ఓకాససణ్ఠానం, దిసతో హేట్ఠిమాయ దిసాయ జాతం, ఓకాసతో పక్కాసయే ఠితన్తి. పక్కాసయో నామ హేట్ఠా నాభిపిట్ఠికణ్టకమూలానం అన్తరే అన్తావసానే ఉబ్బేధేన అట్ఠఙ్గులమత్తో వంసనళకబ్భన్తరసదిసో పదేసో, యత్థ సేయ్యథాపి నామ ఉపరిభూమిభాగే పతితం వస్సోదకం ఓగళిత్వా హేట్ఠాభూమిభాగం పూరేత్వా తిట్ఠతి, ఏవమేవ యంకిఞ్చి ఆమాసయే పతితం పానభోజనాదికం ఉదరగ్గినా ఫేణుద్దేహకం పక్కం పక్కం సణ్హకరణియా పిట్ఠమివ సణ్హభావం ఆపజ్జిత్వా అన్తబిలేన ఓగళిత్వా ఓమద్దిత్వా వంసనళకే పక్ఖిత్తపణ్డుమత్తికా వియ సన్నిచితం హుత్వా తిట్ఠతి.

తత్థ యథా వంసనళకే ఓమద్దిత్వా పక్ఖిత్తపణ్డుమత్తికా న జానాతి ‘‘అహం వంసనళకే ఠితా’’తి, నపి వంసనళకో జానాతి ‘‘మయి పణ్డుమత్తికా ఠితా’’తి; ఏవమేవ న కరీసం జానాతి ‘‘అహం పక్కాసయే ఠిత’’న్తి, నపి పక్కాసయో జానాతి ‘‘మయి కరీసం ఠిత’’న్తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో కరీసం కరీసభాగేన పరిచ్ఛిన్నన్తి వవత్థపేతి. అయమేతస్స సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం కరీసం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం సరీరే సీసకటాహబ్భన్తరే మత్థలుఙ్గం వణ్ణతో సేతం అహిఛత్తకపిణ్డివణ్ణన్తి వవత్థపేతి. పక్కుథితదుద్ధవణ్ణన్తిపి ఏకే. సణ్ఠానతో ఓకాససణ్ఠానం. దిసతో ఉపరిమాయ దిసాయ జాతం. ఓకాసతో సీసకటాహస్స అబ్భన్తరే చత్తారో సిబ్బినిమగ్గే నిస్సాయ సమోధాయ ఠపితా చత్తారో పిట్ఠపిణ్డికా వియ సమోహితం చతుమత్థలుఙ్గపిణ్డప్పభేదం హుత్వా ఠితన్తి.

తత్థ యథా పురాణలాబుకటాహే పక్ఖిత్తపిట్ఠపిణ్డి పక్కుథితదుద్ధం వా న జానాతి ‘‘అహం పురాణలాబుకటాహే ఠిత’’న్తి, నపి పురాణలాబుకటాహం జానాతి ‘‘మయి పిట్ఠపిణ్డి పక్కుథితదుద్ధం వా ఠిత’’న్తి; ఏవమేవ న మత్థలుఙ్గం జానాతి ‘‘అహం సీసకటాహబ్భన్తరే ఠిత’’న్తి, నపి సీసకటాహబ్భన్తరం జానాతి ‘‘మయి మత్థలుఙ్గం ఠిత’’న్తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో మత్థలుఙ్గం మత్థలుఙ్గభాగేన పరిచ్ఛిన్నన్తి వవత్థపేతి. అయమేతస్స సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం మత్థలుఙ్గం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం సరీరే బద్ధాబద్ధభేదతో దువిధమ్పి పిత్తం వణ్ణతో బహలమధుకతేలవణ్ణన్తి వవత్థపేతి. అబద్ధపిత్తం మిలాతబకులపుప్ఫవణ్ణన్తిపి ఏకే. సణ్ఠానతో ఓకాససణ్ఠానం. దిసతో ద్వీసు దిసాసు జాతం. ఓకాసతో అబద్ధపిత్తం కేసలోమనఖదన్తానం మంసవినిముత్తట్ఠానం థద్ధసుక్ఖచమ్మఞ్చ వజ్జేత్వా ఉదకమివ తేలబిన్దు అవసేససరీరం బ్యాపేత్వా ఠితం, యమ్హి కుపితే అక్ఖీని పీతకాని హోన్తి భమన్తి, గత్తం కమ్పతి కణ్డూయతి. బద్ధపిత్తం హదయపప్ఫాసానమన్తరే యకనమంసం నిస్సాయ పతిట్ఠితే మహాకోసాతకికోసకసదిసే పిత్తకోసకే ఠితం, యమ్హి కుపితే సత్తా ఉమ్మత్తకా హోన్తి, విపల్లత్థచిత్తా హిరోత్తప్పం ఛడ్డేత్వా అకత్తబ్బం కరోన్తి, అభాసితబ్బం భాసన్తి, అచిన్తితబ్బం చిన్తేన్తి.

తత్థ యథా ఉదకం బ్యాపేత్వా ఠితం తేలం న జానాతి ‘‘అహం ఉదకం బ్యాపేత్వా ఠిత’’న్తి, నపి ఉదకం జానాతి ‘‘తేలం మం బ్యాపేత్వా ఠిత’’న్తి; ఏవమేవ న అబద్ధపిత్తం జానాతి ‘‘అహం సరీరం బ్యాపేత్వా ఠిత’’న్తి, నపి సరీరం జానాతి ‘‘అబద్ధపిత్తం మం బ్యాపేత్వా ఠిత’’న్తి. యథా చ కోసాతకికోసకే ఠితం వస్సోదకం న జానాతి ‘‘అహం కోసాతకికోసకే ఠిత’’న్తి, నపి కోసాతకికోసకో జానాతి ‘‘మయి వస్సోదకం ఠిత’’న్తి; ఏవమేవ న బద్ధపిత్తం జానాతి ‘‘అహం పిత్తకోసకే ఠిత’’న్తి, నపి పిత్తకోసకో జానాతి ‘‘మయి బద్ధపిత్తం ఠిత’’న్తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో పిత్తం పిత్తభాగేన పరిచ్ఛిన్నన్తి వవత్థపేతి. అయమేతస్స సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం పిత్తం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం సరీరబ్భన్తరే ఏకపత్తపూరప్పమాణం సేమ్హం వణ్ణతో సేతం కచ్ఛకపణ్ణరసవణ్ణన్తి వవత్థపేతి. సణ్ఠానతో ఓకాససణ్ఠానం. దిసతో ఉపరిమాయ దిసాయ జాతం. ఓకాసతో ఉదరపటలే ఠితన్తి. యం పానభోజనాదిఅజ్ఝోహరణకాలే సేయ్యథాపి నామ ఉదకే సేవాలపణకం కట్ఠే వా కథలే వా పతన్తే ఛిజ్జిత్వా ద్విధా హుత్వా పున అజ్ఝోత్థరిత్వా తిట్ఠతి, ఏవమేవ పానభోజనాదిమ్హి నిపతన్తే ఛిజ్జిత్వా ద్విధా హుత్వా పున అజ్ఝోత్థరిత్వా తిట్ఠతి, యమ్హి చ మన్దీభూతే పక్కమివ గణ్డం పూతికమివ కుక్కుటణ్డం ఉదరపటలం పరమజేగుచ్ఛకుణపగన్ధం హోతి. తతో ఉగ్గతేన చ గన్ధేన ఉగ్గారోపి ముఖమ్పి దుగ్గన్ధం పూతికుణపసదిసం హోతి, సో చ పురిసో ‘‘అపేహి దుగ్గన్ధం వాయసీ’’తి వత్తబ్బతం ఆపజ్జతి, యఞ్చ అభివడ్ఢితం బహలత్తమాపన్నం పటికుజ్జనఫలకమివ వచ్చకుటియా ఉదరపటలబ్భన్తరే ఏవ కుణపగన్ధం సన్నిరుమ్భిత్వా తిట్ఠతి.

తత్థ యథా చన్దనికాయ ఉపరిఫేణపటలం న జానాతి ‘‘అహం చన్దనికాయ ఠిత’’న్తి, నపి చన్దనికా జానాతి ‘‘మయి ఫేణపటలం ఠిత’’న్తి; ఏవమేవ న సేమ్హం జానాతి ‘‘అహం ఉదరపటలే ఠిత’’న్తి, నపి ఉదరపటలం జానాతి ‘‘మయి సేమ్హం ఠితన్తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో సేమ్హం సేమ్హభాగేన పరిచ్ఛిన్నన్తి వవత్థపేతి. అయమేతస్స సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం సేమ్హం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం సరీరే పుబ్బో వణ్ణతో పణ్డుపలాసవణ్ణోతి వవత్థపేతి. సణ్ఠానతో ఓకాససణ్ఠానో. దిసతో ద్వీసు దిసాసు జాతో. ఓకాసతో పుబ్బస్స ఓకాసో నామ నిబద్ధో నత్థి. యత్థ పుబ్బో సన్నిచితో తిట్ఠేయ్య, యత్ర యత్ర ఖాణుకణ్టకప్పహరణగ్గిజాలాదీహి అభిహతే సరీరప్పదేసే లోహితం సణ్ఠహిత్వా పచ్చతి, గణ్డపిళకాదయో వా ఉప్పజ్జన్తి, తత్ర తత్ర తిట్ఠతి.

తత్థ యథా రుక్ఖస్స తత్థ తత్థ ఫరసుధారాదీహి పహతప్పదేసే అవగళిత్వా ఠితో నియ్యాసో న జానాతి ‘‘అహం రుక్ఖస్స పహతప్పదేసే ఠితో’’తి, నపి రుక్ఖస్స పహతప్పదేసో జానాతి ‘‘మయి నియ్యాసో ఠితో’’తి; ఏవమేవ న పుబ్బో జానాతి ‘‘అహం సరీరస్స తత్థ తత్థ ఖాణుకణ్టకాదీహి అభిహతప్పదేసే గణ్డపిళకాదీనం ఉట్ఠితప్పదేసే వా ఠితో’’తి, నపి సరీరప్పదేసో జానాతి ‘‘మయి పుబ్బో ఠితో’’తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో పుబ్బో పుబ్బభాగేన పరిచ్ఛిన్నోతి వవత్థపేతి. అయమేతస్స సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం పుబ్బం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం సరీరే సన్నిచితలోహితం సంసరణలోహితన్తి ఏవం దువిధే లోహితే సన్నిచితలోహితం తావ వణ్ణతో బహలకుథితలాఖారసవణ్ణన్తి వవత్థపేతి, సంసరణలోహితం అచ్ఛలాఖారసవణ్ణన్తి. సణ్ఠానతో సబ్బమ్పి అత్తనో ఓకాససణ్ఠానం. దిసతో సన్నిచితలోహితం ఉపరిమాయ దిసాయ జాతం, సంసరణలోహితం ద్వీసుపీతి. ఓకాసతో సంసరణలోహితం కేసలోమనఖదన్తానం మంసవినిముత్తట్ఠానఞ్చేవ థద్ధసుక్ఖచమ్మఞ్చ వజ్జేత్వా ధమనిజాలానుసారేన సబ్బం ఉపాదిన్నకసరీరం ఫరిత్వా ఠితం. సన్నిచితలోహితం యకనస్స హేట్ఠాభాగం పూరేత్వా ఏకపత్తపూరణమత్తం వక్కహదయపప్ఫాసానం ఉపరి థోకం థోకం బిన్దుం పాతేన్తం వక్కహదయయకనపప్ఫాసే తేమేన్తం ఠితం, యమ్హి వక్కహదయాదీని అతేమేన్తే సత్తా పిపాసితా హోన్తి.

తత్థ యథా జజ్జరకపాలే ఠితం ఉదకం హేట్ఠా లేడ్డుఖణ్డాదీని తేమేన్తం న జానాతి ‘‘అహం జజ్జరకపాలే ఠితం హేట్ఠా లేడ్డుఖణ్డాదీని తేమేమీ’’తి, నపి జజ్జరకపాలం హేట్ఠా లేడ్డుఖణ్డాదీని వా జానన్తి ‘‘మయి ఉదకం ఠితం, అమ్హే వా తేమేన్తం ఠిత’’న్తి; ఏవమేవ న లోహితం జానాతి ‘‘అహం యకనస్స హేట్ఠాభాగే వక్కహదయాదీని తేమేన్తం ఠిత’’న్తి, నపి యకనస్స హేట్ఠాభాగట్ఠానం వక్కహదయాదీని వా జానన్తి ‘‘మయి లోహితం ఠితం, అమ్హే వా తేమేన్తం ఠిత’’న్తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో లోహితం లోహితభాగేన పరిచ్ఛిన్నన్తి వవత్థపేతి. అయమేతస్స సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం లోహితం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం సరీరే సేదో వణ్ణతో పసన్నతిలతేలవణ్ణోతి వవత్థపేతి. సణ్ఠానతో ఓకాససణ్ఠానో. దిసతో ద్వీసు దిసాసు జాతో. ఓకాసతో సేదస్స ఓకాసో నామ నిబద్ధో నత్థి, యత్థ సేదో లోహితం వియ సదా తిట్ఠేయ్య. యస్మా వా యదా అగ్గిసన్తాపసూరియసన్తాపఉతువికారాదీహి సరీరం సన్తపతి, అథ ఉదకతో అబ్బూళ్హమత్తవిసమచ్ఛిన్నభిసముళాలకుముదనాలకలాపఉదకమివ సబ్బకేసలోమకూపవివరేహి పగ్ఘరతి. తస్మా తేసం కేసలోమకూపవివరానం వసేన తం సణ్ఠానతో వవత్థపేతి. ‘‘సేదపరిగ్గణ్హకేన చ యోగావచరేన కేసలోమకూపవివరే పూరేత్వా ఠితవసేనేవ సేదో మనసికాతబ్బో’’తి వుత్తం పుబ్బాచరియేహి.

తత్థ యథా భిసముళాలకుముదనాలకలాపవివరేహి పగ్ఘరన్తం ఉదకం న జానాతి ‘‘అహం భిసముళాలకుముదనాలకలాపవివరేహి పగ్ఘరామీ’’తి, నపి భిసముళాలకుముదనాలకలాపవివరా జానన్తి ‘‘అమ్హేహి ఉదకం పగ్ఘరతీ’’తి; ఏవమేవ న సేదో జానాతి ‘‘అహం కేసలోమకూపవివరేహి పగ్ఘరామీ’’తి, నపి కేసలోమకూపవివరా జానన్తి ‘‘అమ్హేహి సేదో పగ్ఘరతీ’’తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో సేదో సేదభాగేన పరిచ్ఛిన్నోతి వవత్థపేతి. అయమేతస్స సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం సేదం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం సరీరే చమ్మమంసన్తరే మేదో వణ్ణతో ఫాలితహలిద్దివణ్ణోతి వవత్థపేతి. సణ్ఠానతో ఓకాససణ్ఠానో. తథా హి సుఖినో థూలసరీరస్స చమ్మమంసన్తరే ఫరిత్వా ఠితో హలిద్దిరత్తదుకూలపిలోతికసణ్ఠానో, కిససరీరస్స జఙ్ఘమంసఊరుమంసపిట్ఠికణ్టకనిస్సితపిట్ఠిమంసఉదరపటలమంసాని నిస్సాయ సంవేల్లిత్వా ఠపితహలిద్దిరత్తదుకూలపిలోతికఖణ్డసణ్ఠానో. దిసతో ద్వీసు దిసాసు జాతో. ఓకాసతో థూలసరీరస్స సకలసరీరం ఫరిత్వా కిసస్స జఙ్ఘామంసాదీని నిస్సాయ ఠితో, యో సినేహసఙ్ఖాతోపి హుత్వా పరమజేగుచ్ఛత్తా న మత్థకతేలత్థం న గణ్డూసతేలత్థం న దీపజాలనత్థం సఙ్గయ్హతి.

తత్థ యథా మంసపుఞ్జం నిస్సాయ ఠితా హలిద్దిరత్తదుకూలపిలోతికా న జానాతి ‘‘అహం మంసపుఞ్జం నిస్సాయ ఠితా’’తి, నపి మంసపుఞ్జో జానాతి ‘‘హలిద్దిరత్తదుకూలపిలోతికా మం నిస్సాయ ఠితా’’తి; ఏవమేవ న మేదో జానాతి ‘‘అహం సకలసరీరం జఙ్ఘాదీసు వా మంసం నిస్సాయ ఠితో’’తి, నపి సకలసరీరం జానాతి జఙ్ఘాదీసు వా మంసం ‘‘మేదో మం నిస్సాయ ఠితో’’తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో మేదో హేట్ఠా మంసేన, ఉపరి చమ్మేన, సమన్తతో మేదభాగేన పరిచ్ఛిన్నోతి వవత్థపేతి. అయమేతస్స సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం మేదం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం సరీరే అస్సు వణ్ణతో పసన్నతిలతేలవణ్ణన్తి వవత్థపేతి. సణ్ఠానతో ఓకాససణ్ఠానం. దిసతో ఉపరిమాయ దిసాయ జాతం. ఓకాసతో అక్ఖికూపకేసు ఠితన్తి. న చేతం పిత్తకోసకే పిత్తమివ అక్ఖికూపకేసు సదా సన్నిచితం హుత్వా తిట్ఠతి, కిన్తు యదా సోమనస్సజాతా సత్తా మహాహసితం హసన్తి, దోమనస్సజాతా రోదన్తి పరిదేవన్తి, తథారూపం విసమాహారం వా హరన్తి, యదా చ తేసం అక్ఖీని ధూమరజపంసుకాదీహి అభిహఞ్ఞన్తి, తదా ఏతేహి సోమనస్సదోమనస్సవిసమాహారాదీహి సముట్ఠహిత్వా అస్సు అక్ఖికూపకేసు పూరేత్వా తిట్ఠతి పగ్ఘరతి చ. ‘‘అస్సుపరిగ్గణ్హకేన చ యోగావచరేన అక్ఖికూపకే పూరేత్వా ఠితవసేనేవ తం మనసికాతబ్బ’’న్తి పుబ్బాచరియా వణ్ణయన్తి.

తత్థ యథా మత్థకచ్ఛిన్నతరుణతాలట్ఠికూపకేసు ఠితం ఉదకం న జానాతి ‘‘అహం మత్థకచ్ఛిన్నతరుణతాలట్ఠికూపకేసు ఠిత’’న్తి, నపి మత్థకచ్ఛిన్నతరుణతాలట్ఠికూపకా జానన్తి ‘‘అమ్హేసు ఉదకం ఠిత’’న్తి; ఏవమేవ న అస్సు జానాతి ‘‘అహం అక్ఖికూపకేసు ఠిత’’న్తి, నపి అక్ఖికూపకా జానన్తి ‘‘అమ్హేసు అస్సు ఠిత’’న్తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో అస్సు అస్సుభాగేన పరిచ్ఛిన్నన్తి వవత్థపేతి. అయమేతస్స సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం అస్సుం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం సరీరే విలీనసినేహసఙ్ఖాతా వసా వణ్ణతో ఆచామే ఆసిత్తతేలవణ్ణాతి వవత్థపేతి. సణ్ఠానతో ఓకాససణ్ఠానా. దిసతో ద్వీసు దిసాసు జాతా. ఓకాసతో హత్థతలహత్థపిట్ఠిపాదతలపాదపిట్ఠినాసాపుటనలాటఅంసకూటేసు ఠితాతి. న చేసా ఏతేసు ఓకాసేసు సదా విలీనా ఏవ హుత్వా తిట్ఠతి, కిన్తు యదా అగ్గిసన్తాపసూరియసన్తాపఉతువిసభాగధాతువిసభాగేహి తే పదేసా ఉస్మాజాతా హోన్తి, తదా తత్థ విలీనావ హుత్వా పసన్నసలిలాసు ఉదకసోణ్డికాసు నీహారో వియ సరతి.

తత్థ యథా ఉదకసోణ్డియో అజ్ఝోత్థరిత్వా ఠితో నీహారో న జానాతి ‘‘అహం ఉదకసోణ్డియో అజ్ఝోత్థరిత్వా ఠితో’’తి, నపి ఉదకసోణ్డియో జానన్తి ‘‘నీహారో అమ్హే అజ్ఝోత్థరిత్వా ఠితో’’తి; ఏవమేవ న వసా జానాతి ‘‘అహం హత్థతలాదీని అజ్ఝోత్థరిత్వా ఠితా’’తి, నపి హత్థతలాదీని జానన్తి ‘‘వసా అమ్హే అజ్ఝోత్థరిత్వా ఠితా’’తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో వసా వసాభాగేన పరిచ్ఛిన్నాతి వవత్థపేతి. అయమేతిస్సా సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం వసం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం సరీరే ముఖస్సబ్భన్తరే ఖేళో వణ్ణతో సేతో ఫేణవణ్ణోతి వవత్థపేతి. సణ్ఠానతో ఓకాససణ్ఠానోతి, సముద్దఫేణసణ్ఠానోతిపి ఏకే. దిసతో ఉపరిమాయ దిసాయ జాతో. ఓకాసతో ఉభోహి కపోలపస్సేహి ఓరోహిత్వా జివ్హాయ ఠితోతి. న చేసో ఏత్థ సదా సన్నిచితో హుత్వా తిట్ఠతి, కిన్తు యదా సత్తా తథారూపం ఆహారం పస్సన్తి వా సరన్తి వా, ఉణ్హతిత్తకటుకలోణమ్బిలానం వా కిఞ్చి ముఖే ఠపేన్తి. యదా చ తేసం హదయం ఆగిలాయతి, కిస్మిఞ్చిదేవ వా జిగుచ్ఛా ఉప్పజ్జతి, తదా ఖేళో ఉప్పజ్జిత్వా ఉభోహి కపోలపస్సేహి ఓరోహిత్వా జివ్హాయ సణ్ఠాతి. అగ్గజివ్హాయ చేస ఖేళో తనుకో హోతి, మూలజివ్హాయ బహలో, ముఖే పక్ఖిత్తఞ్చ పుథుకం వా తణ్డులం వా అఞ్ఞం వా కిఞ్చి ఖాదనీయం నదిపులినే ఖతకూపసలిలమివ పరిక్ఖయమగచ్ఛన్తోవ సదా తేమనసమత్థో హోతి.

తత్థ యథా నదిపులినే ఖతకూపతలే సణ్ఠితం ఉదకం న జానాతి ‘‘అహం కూపతలే సణ్ఠిత’’న్తి, నపి కూపతలం జానాతి ‘‘మయి ఉదకం ఠిత’’న్తి; ఏవమేవ న ఖేళో జానాతి ‘‘అహం ఉభోహి కపోలపస్సేహి ఓరోహిత్వా జివ్హాతలే సణ్ఠితో’’తి, నపి జివ్హాతలం జానాతి ‘‘మయి ఉభోహి కపోలపస్సేహి ఓరోహిత్వా ఖేళో సణ్ఠితో’’తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో ఖేళో ఖేళభాగేన పరిచ్ఛిన్నోతి వవత్థపేతి. అయమేతస్స సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం ఖేళం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం సరీరే సిఙ్ఘాణికా వణ్ణతో సేతా తరుణతాలమిఞ్జవణ్ణాతి వవత్థపేతి. సణ్ఠానతో ఓకాససణ్ఠానా, సేదేత్వా సేదేత్వా నాసాపుటే నిరన్తరం పక్ఖిత్తవేత్తఙ్కురసణ్ఠానాతిపి ఏకే. దిసతో ఉపరిమాయ దిసాయ జాతా. ఓకాసతో నాసాపుటే పూరేత్వా ఠితాతి. న చేసా ఏత్థ సదా సన్నిచితా హుత్వా తిట్ఠతి, కిన్తు సేయ్యథాపి నామ పురిసో పదుమినిపత్తే దధిం బన్ధిత్వా హేట్ఠా పదుమినిపత్తం కణ్టకేన విజ్ఝేయ్య, అథ తేన ఛిద్దేన దధిపిణ్డం గళిత్వా బహి పపతేయ్య; ఏవమేవ యదా సత్తా రోదన్తి, విసభాగాహారఉతువసేన వా సఞ్జాతధాతుక్ఖోభా హోన్తి, తదా అన్తోసీసతో పూతిసేమ్హభావం ఆపన్నం మత్థలుఙ్గం గళిత్వా తాలుమత్థకవివరేన ఓతరిత్వా నాసాపుటే పూరేత్వా తిట్ఠతి.

తత్థ యథా సిప్పికాయ పక్ఖిత్తం పూతిదధి న జానాతి ‘‘అహం సిప్పికాయ ఠిత’’న్తి, నపి సిప్పికా జానాతి ‘‘మయి పూతికం దధి ఠిత’’న్తి; ఏవమేవ న సిఙ్ఘాణికా జానాతి ‘‘అహం నాసాపుటేసు ఠితా’’తి, నపి నాసాపుటా జానన్తి ‘‘అమ్హేసు సిఙ్ఘాణికా ఠితా’’తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో సిఙ్ఘాణికా సిఙ్ఘాణికభాగేన పరిచ్ఛిన్నాతి వవత్థపేతి. అయమేతిస్సా సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం సిఙ్ఘాణికం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం అన్తోసరీరే లసికాతి సరీరసన్ధీనం అబ్భన్తరే పిచ్ఛిలకుణపం. సా వణ్ణతో కణికారనియ్యాసవణ్ణాతి వవత్థపేతి. సణ్ఠానతో ఓకాససణ్ఠానా. దిసతో ద్వీసు దిసాసు జాతా. ఓకాసతో అట్ఠిసన్ధీనం అబ్భఞ్జనకిచ్చం సాధయమానా అసీతిసతసన్ధీనం అబ్భన్తరే ఠితాతి. యస్స చేసా మన్దా హోతి, తస్స ఉట్ఠహన్తస్స నిసీదన్తస్స అభిక్కమన్తస్స పటిక్కమన్తస్స సమిఞ్జన్తస్స పసారేన్తస్స అట్ఠికాని కటకటాయన్తి, అచ్ఛరికాసద్దం కరోన్తో వియ విచరతి, ఏకయోజనద్వియోజనమత్తమ్పి అద్ధానం గతస్స వాయోధాతు కుప్పతి, గత్తాని దుక్ఖన్తి యస్స పన చేసా బహుకా హోతి, తస్స ఉట్ఠాననిసజ్జాదీసు న అట్ఠీని కటకటాయన్తి, దీఘమ్పి అద్ధానం గతస్స న వాయోధాతు కుప్పతి, న గత్తాని దుక్ఖన్తి.

తత్థ యథా అబ్భఞ్జనతేలం న జానాతి ‘‘అహం అక్ఖం అబ్భఞ్జిత్వా ఠిత’’న్తి, నపి అక్ఖో జానాతి ‘‘మం తేలం అబ్భఞ్జిత్వా ఠిత’’న్తి; ఏవమేవ న లసికా జానాతి ‘‘అహం అసీతిసతసన్ధియో అబ్భఞ్జిత్వా ఠితా’’తి, నపి అసీతిసతసన్ధియో జానన్తి ‘‘లసికా అమ్హే అబ్భఞ్జిత్వా ఠితా’’తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో లసికా లసికభాగేన పరిచ్ఛిన్నాతి వవత్థపేతి. అయమేతిస్సా సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం లసికం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తతో పరం అన్తోసరీరే ముత్తం వణ్ణతో మాసఖారోదకవణ్ణన్తి వవత్థపేతి. సణ్ఠానతో ఉదకం పూరేత్వా అధోముఖఠపితఉదకకుమ్భఅన్తరగతఉదకసణ్ఠానం. దిసతో హేట్ఠిమాయ దిసాయ జాతం. ఓకాసతో వత్థిస్సబ్భన్తరే ఠితన్తి. వత్థి నామ వత్థిపుటో వుచ్చతి, యత్థ సేయ్యథాపి నామ చన్దనికాయ పక్ఖిత్తే అముఖే పేళాఘటే చన్దనికారసో పవిసతి, న చస్స పవిసనమగ్గో పఞ్ఞాయతి; ఏవమేవ సరీరతో ముత్తం పవిసతి, న చస్స పవిసనమగ్గో పఞ్ఞాయతి నిక్ఖమనమగ్గో ఏవ తు పాకటో హోతి, యమ్హి చ ముత్తస్స భరితే ‘‘పస్సావం కరోమా’’తి సత్తానం ఆయూహనం హోతి. తత్థ యథా చన్దనికాయ పక్ఖిత్తే అముఖే పేళాఘటే ఠితో చన్దనికారసో న జానాతి ‘‘అహం అముఖే పేళాఘటే ఠితో’’తి, నపి పేళాఘటో జానాతి ‘‘మయి చన్దనికారసో ఠితో’’తి; ఏవమేవ ముత్తం న జానాతి ‘‘అహం వత్థిమ్హి ఠిత’’న్తి, నపి వత్థి జానాతి ‘‘మయి ముత్తం ఠిత’’న్తి. ఆభోగపచ్చవేక్ఖణవిరహితా హి ఏతే ధమ్మా…పే… న పుగ్గలోతి. పరిచ్ఛేదతో వత్థిఅబ్భన్తరేన చేవ ముత్తభాగేన చ పరిచ్ఛిన్నన్తి వవత్థపేతి. అయమేతస్స సభాగపరిచ్ఛేదో, విసభాగపరిచ్ఛేదో పన కేససదిసో ఏవాతి ఏవం ముత్తం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి. ఏవమయం ఇమం ద్వత్తింసాకారం వణ్ణాదితో వవత్థపేతి.

తస్సేవం ఇమం ద్వత్తింసాకారం వణ్ణాదివసేన వవత్థపేన్తస్స తం తం భావనానుయోగం ఆగమ్మ కేసాదయో పగుణా హోన్తి, కోట్ఠాసభావేన ఉపట్ఠహన్తి. తతో పభుతి సేయ్యథాపి నామ చక్ఖుమతో పురిసస్స ద్వత్తింసవణ్ణానం పుప్ఫానం ఏకసుత్తగన్థితం మాలం ఓలోకేన్తస్స సబ్బపుప్ఫాని అపుబ్బాపరియమివ పాకటాని హోన్తి; ఏవమేవ ‘‘అత్థి ఇమస్మిం కాయే కేసా’’తి ఇమం కాయం సతియా ఓలోకేన్తస్స సబ్బే తే ధమ్మా అపుబ్బాపరియమివ పాకటా హోన్తి. కేసేసు ఆవజ్జితేసు అసణ్ఠహమానావ సతి యావ ముత్తం, తావ పవత్తతి. తతో పభుతి తస్స ఆహిణ్డన్తా మనుస్సతిరచ్ఛానాదయో చ సత్తాకారం విజహిత్వా కోట్ఠాసరాసివసేనేవ ఉపట్ఠహన్తి, తేహి చ అజ్ఝోహరియమానం పానభోజనాది కోట్ఠాసరాసిమ్హి పక్ఖిప్పమానమివ ఉపట్ఠాతీతి.

ఏత్థాహ ‘‘అథానేన తతో పరం కిం కాతబ్బ’’న్తి? వుచ్చతే – తదేవ నిమిత్తం ఆసేవితబ్బం భావేతబ్బం బహులీకాతబ్బం సువవత్థితం వవత్థపేతబ్బం. కథం పనాయం తం నిమిత్తం ఆసేవతి భావేతి బహులీకరోతి సువవత్థితం వవత్థపేతీతి? అయఞ్హి తం కేసాదీనం కోట్ఠాసభావేన ఉపట్ఠాననిమిత్తం ఆసేవతి, సతియా అల్లియతి భజతి ఉపగచ్ఛతి, సతిగబ్భం గణ్హాపేతి. తత్థ లద్ధం వా సతిం వడ్ఢేన్తో తం భావేతీతి వుచ్చతి. బహులీకరోతీతి పునప్పునం సతిసమ్పయుత్తం వితక్కవిచారబ్భాహతం కరోతి. సువవత్థితం వవత్థపేతీతి యథా సుట్ఠు వవత్థితం హోతి, న పున అన్తరధానం గచ్ఛతి, తథా తం సతియా వవత్థపేతి, ఉపధారేతి ఉపనిబన్ధతి.

అథ వా యం పుబ్బే అనుపుబ్బతో, నాతిసీఘతో, నాతిసణికతో, విక్ఖేపప్పహానతో, పణ్ణత్తిసమతిక్కమనతో, అనుపుబ్బముఞ్చనతో, లక్ఖణతో, తయో చ సుత్తన్తాతి ఏవం దసవిధం మనసికారకోసల్లం వుత్తం. తత్థ అనుపుబ్బతో మనసికరోన్తో ఆసేవతి, నాతిసీఘతో నాతిసణికతో చ మనసికరోన్తో భావేతి, విక్ఖేపప్పహానతో మనసికరోన్తో బహులీ కరోతి, పణ్ణత్తిసమతిక్కమనాదితో మనసికరోన్తో సువవత్థితం వవత్థపేతీతి వేదితబ్బో.

ఏత్థాహ ‘‘కథం పనాయం అనుపుబ్బాదివసేన ఏతే ధమ్మే మనసి కరోతీ’’తి? వుచ్చతే – అయఞ్హి కేసే మనసి కరిత్వా తదనన్తరం లోమే మనసి కరోతి, న నఖే. తథా లోమే మనసి కరిత్వా తదనన్తరం నఖే మనసి కరోతి, న దన్తే. ఏస నయో సబ్బత్థ. కస్మా? ఉప్పటిపాటియా హి మనసికరోన్తో సేయ్యథాపి నామ అకుసలో పురిసో ద్వత్తింసపదం నిస్సేణిం ఉప్పటిపాటియా ఆరోహన్తో కిలన్తకాయో తతో నిస్సేణితో పపతతి, న ఆరోహనం సమ్పాదేతి; ఏవమేవ భావనాసమ్పత్తివసేన అధిగన్తబ్బస్స అస్సాదస్స అనధిగమనతో కిలన్తచిత్తో ద్వత్తింసాకారభావనాతో పపతతి, న భావనం సమ్పాదేతీతి.

అనుపుబ్బతో మనసికరోన్తోపి చ కేసా లోమాతి నాతిసీఘతోపి మనసి కరోతి. అతిసీఘతో హి మనసికరోన్తో సేయ్యథాపి నామ అద్ధానం గచ్ఛన్తో పురిసో సమవిసమరుక్ఖథలనిన్నద్వేధాపథాదీని మగ్గనిమిత్తాని ఉపలక్ఖేతుం న సక్కోతి, తతో న మగ్గకుసలో హోతి, అద్ధానఞ్చ పరిక్ఖయం నేతి; ఏవమేవ వణ్ణసణ్ఠానాదీని ద్వత్తింసాకారనిమిత్తాని ఉపలక్ఖేతుం న సక్కోతి, తతో న ద్వత్తింసాకారే కుసలో హోతి, కమ్మట్ఠానఞ్చ పరిక్ఖయం నేతి.

యథా చ నాతిసీఘతో, ఏవం నాతిసణికతోపి మనసి కరోతి. అతిసణికతో హి మనసికరోన్తో సేయ్యథాపి నామ పురిసో అద్ధానమగ్గం పటిపన్నో అన్తరామగ్గే రుక్ఖపబ్బతతళాకాదీసు విలమ్బమానో ఇచ్ఛితప్పదేసం అపాపుణన్తో అన్తరామగ్గేయేవ సీహబ్యగ్ఘాదీహి అనయబ్యసనం పాపుణాతి; ఏవమేవ ద్వత్తింసాకారభావనాసమ్పదం అపాపుణన్తో భావనావిచ్ఛేదేన అన్తరాయేవ కామవితక్కాదీహి అనయబ్యసనం పాపుణాతి.

నాతిసణికతో మనసికరోన్తోపి చ విక్ఖేపప్పహానతోపి మనసి కరోతి. విక్ఖేపప్పహానతో నామ యథా అఞ్ఞేసు నవకమ్మాదీసు చిత్తం న విక్ఖిపతి, తథా మనసి కరోతి. బహిద్ధా విక్ఖేపమానచిత్తో హి కేసాదీస్వేవ అసమాహితచేతోవితక్కో భావనాసమ్పదం అపాపుణిత్వా అన్తరావ అనయబ్యసనం ఆపజ్జతి తక్కసిలాగమనే బోధిసత్తస్స సహాయకా వియ. అవిక్ఖిపమానచిత్తో పన కేసాదీస్వేవ సమాహితచేతోవితక్కో భావనాసమ్పదం పాపుణాతి బోధిసత్తో వియ తక్కసిలరజ్జసమ్పదన్తి. తస్సేవం విక్ఖేపప్పహానతో మనసికరోతో అధికారచరియాధిముత్తీనం వసేన తే ధమ్మా అసుభతో వా వణ్ణతో వా సుఞ్ఞతో వా ఉపట్ఠహన్తి.

అథ పణ్ణత్తిసమతిక్కమనతో తే ధమ్మే మనసి కరోతి. పణ్ణత్తిసమతిక్కమనతోతి కేసా లోమాతి ఏవమాదివోహారం సమతిక్కమిత్వా విస్సజ్జేత్వా యథూపట్ఠితానం అసుభాదీనంయేవ వసేన మనసి కరోతి. కథం? యథా అరఞ్ఞనివాసూపగతా మనుస్సా అపరిచితభూమిభాగత్తా ఉదకట్ఠానసఞ్జాననత్థం సాఖాభఙ్గాదినిమిత్తం కత్వా తదనుసారేన గన్త్వా ఉదకం పరిభుఞ్జన్తి, యదా పన పరిచితభూమిభాగా హోన్తి, అథ తం నిమిత్తం విస్సజ్జేత్వా అమనసికత్వావ ఉదకట్ఠానం ఉపసఙ్కమిత్వా ఉదకం పరిభుఞ్జన్తి, ఏవమేవాయం కేసా లోమాతిఆదినా తంతంవోహారస్స వసేన పఠమం తే ధమ్మే మనసాకాసి, తేసు ధమ్మేసు అసుభాదీనం అఞ్ఞతరవసేన ఉపట్ఠహన్తేసు తం వోహారం సమతిక్కమిత్వా విస్సజ్జేత్వా అసుభాదితోవ మనసి కరోతి.

ఏత్థాహ ‘‘కథం పనస్స ఏతే ధమ్మా అసుభాదితో ఉపట్ఠహన్తి, కథం వణ్ణతో, కథం సుఞ్ఞతో వా, కథఞ్చాయమేతే అసుభతో మనసి కరోతి, కథం వణ్ణతో, కథం సుఞ్ఞతో వా’’తి? కేసా తావస్స వణ్ణసణ్ఠానగన్ధాసయోకాసవసేన పఞ్చధా అసుభతో ఉపట్ఠహన్తి, పఞ్చధా ఏవ అయమేతే అసుభతో మనసి కరోతి. సేయ్యథిదం – కేసా నామేతే వణ్ణతో అసుభా పరమప్పటికూలజేగుచ్ఛా. తథా హి మనుస్సా దివా పానభోజనే పతితం కేసవణ్ణం వాకం వా సుత్తం వా దిస్వా కేససఞ్ఞాయ మనోరమమ్పి పానభోజనం ఛడ్డేన్తి వా జిగుచ్ఛన్తి వా. సణ్ఠానతోపి అసుభా. తథా హి రత్తిం పానభోజనే పతితం కేససణ్ఠానం వాకం వా సుత్తం వా ఫుసిత్వా కేససఞ్ఞాయ మనోరమమ్పి పానభోజనం ఛడ్డేన్తి వా జిగుచ్ఛన్తి వా. గన్ధతోపి అసుభా. తథా హి తేలమక్ఖనపుప్ఫధూమాదిసఙ్ఖారేహి విరహితానం కేసానం గన్ధో పరమజేగుచ్ఛో హోతి, అగ్గీసు పక్ఖిత్తస్స కేసస్స గన్ధం ఘాయిత్వా సత్తా నాసికం పిధేన్తి, ముఖమ్పి వికుజ్జేన్తి. ఆసయతోపి అసుభా. తథా హి నానావిధేన మనుస్సాసుచినిస్సన్దేన సఙ్కారట్ఠానే తణ్డులేయ్యకాదీని వియ పిత్తసేమ్హపుబ్బలోహితనిస్సన్దేన తే ఆచితా వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం గమితాతి. ఓకాసతోపి అసుభా. తథా హి సఙ్కారట్ఠానే వియ తణ్డులేయ్యకాదీని పరమజేగుచ్ఛే లోమాదిఏకతింసకుణపరాసిమత్థకే మనుస్సానం సీసపలివేఠకే అల్లచమ్మే జాతాతి. ఏస నయో లోమాదీసు. ఏవం తావ అయమేతే ధమ్మే అసుభతో ఉపట్ఠహన్తే అసుభతో మనసి కరోతి.

యది పనస్స వణ్ణతో ఉపట్ఠహన్తి, అథ కేసా నీలకసిణవసేన ఉపట్ఠహన్తి. తథా లోమా దన్తా ఓదాతకసిణవసేనాతి. ఏస నయో సబ్బత్థ. తంతంకసిణవసేనేవ అయమేతే మనసి కరోతి, ఏవం వణ్ణతో ఉపట్ఠహన్తే వణ్ణతో మనసి కరోతి. యది పనస్స సుఞ్ఞతో ఉపట్ఠహన్తి, అథ కేసా ఘనవినిబ్భోగవవత్థానేన ఓజట్ఠమకసమూహవసేన ఉపట్ఠహన్తి. తథా లోమాదయో, యథా ఉపట్ఠహన్తి. అయమేతే తథేవ మనసి కరోతి. ఏవం సుఞ్ఞతో ఉపట్ఠహన్తే సుఞ్ఞతో మనసి కరోతి.

ఏవం మనసికరోన్తో అయమేతే ధమ్మే అనుపుబ్బముఞ్చనతో మనసి కరోతి. అనుపుబ్బముఞ్చనతోతి అసుభాదీనం అఞ్ఞతరవసేన ఉపట్ఠితే కేసే ముఞ్చిత్వా లోమే మనసికరోన్తో సేయ్యథాపి నామ జలూకా నఙ్గుట్ఠేన గహితప్పదేసే సాపేక్ఖావ హుత్వా తుణ్డేన అఞ్ఞం పదేసం గణ్హాతి, గహితే చ తస్మిం ఇతరం ముఞ్చతి, ఏవమేవ కేసేసు సాపేక్ఖోవ హుత్వా లోమే మనసి కరోతి, లోమేసు చ పతిట్ఠితే మనసికారే కేసే ముఞ్చతి. ఏస నయో సబ్బత్థ. ఏవం హిస్స అనుపుబ్బముఞ్చనతో మనసికరోతో అసుభాదీసు అఞ్ఞతరవసేన తే ధమ్మా ఉపట్ఠహన్తా అనవసేసతో ఉపట్ఠహన్తి, పాకటతరూపట్ఠానా చ హోన్తి.

అథ యస్స తే ధమ్మా అసుభతో ఉపట్ఠహన్తి, పాకటతరూపట్ఠానా చ హోన్తి, తస్స సేయ్యథాపి నామ మక్కటో ద్వత్తింసతాలకే తాలవనే బ్యాధేన పరిపాతియమానో ఏకరుక్ఖేపి అసణ్ఠహన్తో పరిధావిత్వా యదా నివత్తో హోతి కిలన్తో, అథ ఏకమేవ ఘనతాలపణ్ణపరివేఠితం తాలసుచిం నిస్సాయ తిట్ఠతి; ఏవమేవ చిత్తమక్కటో ద్వత్తింసకోట్ఠాసకే ఇమస్మిం కాయే తేనేవ యోగినా పరిపాతియమానో ఏకకోట్ఠాసకేపి అసణ్ఠహన్తో పరిధావిత్వా యదా అనేకారమ్మణవిధావనే అభిలాసాభావేన నివత్తో హోతి కిలన్తో. అథ య్వాస్స కేసాదీసు ధమ్మో పగుణతరో చరితానురూపతరో వా, యత్థ వా పుబ్బే కతాధికారో హోతి, తం నిస్సాయ ఉపచారవసేన తిట్ఠతి. అథ తమేవ నిమిత్తం పునప్పునం తక్కాహతం వితక్కాహతం కరిత్వా యథాక్కమం పఠమం ఝానం ఉప్పాదేతి, తత్థ పతిట్ఠాయ విపస్సనమారభిత్వా అరియభూమిం పాపుణాతి.

యస్స పన తే ధమ్మా వణ్ణతో ఉపట్ఠహన్తి, తస్సాపి సేయ్యథాపి నామ మక్కటో…పే… అథ య్వాస్స కేసాదీసు ధమ్మో పగుణతరో చరితానురూపతరో వా, యత్థ వా పుబ్బే కతాధికారో హోతి, తం నిస్సాయ ఉపచారవసేన తిట్ఠతి. అథ తమేవ నిమిత్తం పునప్పునం తక్కాహతం వితక్కాహతం కరిత్వా యథాక్కమం నీలకసిణవసేన పీతకసిణవసేన వా పఞ్చపి రూపావచరజ్ఝానాని ఉప్పాదేతి, తేసఞ్చ యత్థ కత్థచి పతిట్ఠాయ విపస్సనం ఆరభిత్వా అరియభూమిం పాపుణాతి.

యస్స పన తే ధమ్మా సుఞ్ఞతో ఉపట్ఠహన్తి, సో లక్ఖణతో మనసి కరోతి, లక్ఖణతో మనసికరోన్తో తత్థ చతుధాతువవత్థానవసేన ఉపచారజ్ఝానం పాపుణాతి. అథ మనసికరోన్తో తే ధమ్మే అనిచ్చదుక్ఖానత్తసుత్తత్తయవసేన మనసి కరోతి. అయమస్స విపస్సనానయో. సో ఇమం విపస్సనం ఆరభిత్వా యథాక్కమఞ్చ పటిపజ్జిత్వా అరియభూమిం పాపుణాతీతి.

ఏత్తావతా చ యం వుత్తం – ‘‘కథం పనాయం అనుపుబ్బాదివసేన ఏతే ధమ్మే మనసి కరోతీ’’తి, తం బ్యాకతం హోతి. యఞ్చాపి వుత్తం – ‘‘భావనావసేన పనస్స ఏవం వణ్ణనా వేదితబ్బా’’తి, తస్సత్థో పకాసితో హోతీతి.

పకిణ్ణకనయో

ఇదాని ఇమస్మింయేవ ద్వత్తింసాకారే వణ్ణనాపరిచయపాటవత్థం అయం పకిణ్ణకనయో వేదితబ్బో –

‘‘నిమిత్తతో లక్ఖణతో, ధాతుతో సుఞ్ఞతోపి చ;

ఖన్ధాదితో చ విఞ్ఞేయ్యో, ద్వత్తింసాకారనిచ్ఛయో’’తి.

తత్థ నిమిత్తతోతి ఏవం వుత్తప్పకారే ఇమస్మిం ద్వత్తింసాకారే సట్ఠిసతం నిమిత్తాని హోన్తి, యేసం వసేన యోగావచరో ద్వత్తింసాకారం కోట్ఠాసతో పరిగ్గణ్హాతి. సేయ్యథిదం – కేసస్స వణ్ణనిమిత్తం, సణ్ఠాననిమిత్తం, దిసానిమిత్తం, ఓకాసనిమిత్తం, పరిచ్ఛేదనిమిత్తన్తి పఞ్చ నిమిత్తాని హోన్తి. ఏవం లోమాదీసు.

లక్ఖణతోతి ద్వత్తింసాకారే అట్ఠవీసతిసతం లక్ఖణాని హోన్తి, యేసం వసేన యోగావచరో ద్వత్తింసాకారం లక్ఖణతో మనసి కరోతి. సేయ్యథిదం – కేసస్స థద్ధలక్ఖణం, ఆబన్ధనలక్ఖణం, ఉణ్హత్తలక్ఖణం, సముదీరణలక్ఖణన్తి చత్తారి లక్ఖణాని హోన్తి. ఏవం లోమాదీసు.

ధాతుతోతి ద్వత్తింసాకారే ‘‘ఛధాతురో, భిక్ఖవే, అయం పురిసపుగ్గలో’’తి (మ. ని. ౩.౩౪౩-౩౪౪) ఏత్థ వుత్తాసు ధాతూసు అట్ఠవీసతిసతం ధాతుయో హోన్తి, యాసం వసేన యోగావచరో ద్వత్తింసాకారం ధాతుతో పరిగ్గణ్హాతి. సేయ్యథిదం – యా కేసే థద్ధతా, సా పథవీధాతు; యా ఆబన్ధనతా, సా ఆపోధాతు; యా పరిపాచనతా, సా తేజోధాతు; యా విత్థమ్భనతా, సా వాయోధాతూతి చతస్సో ధాతుయో హోన్తి. ఏవం లోమాదీసు.

సుఞ్ఞతోతి ద్వత్తింసాకారే అట్ఠవీసతిసతం సుఞ్ఞతా హోన్తి, యాసం వసేన యోగావచరో ద్వత్తింసాకారం సుఞ్ఞతో విపస్సతి. సేయ్యథిదం – కేసే తావ పథవీధాతు ఆపోధాత్వాదీహి సుఞ్ఞా, తథా ఆపోధాత్వాదయో పథవీధాత్వాదీహీతి చతస్సో సుఞ్ఞతా హోన్తి. ఏవం లోమాదీసు.

ఖన్ధాదితోతి ద్వత్తింసాకారే కేసాదీసు ఖన్ధాదివసేన సఙ్గయ్హమానేసు ‘‘కేసా కతి ఖన్ధా హోన్తి, కతి ఆయతనాని, కతి ధాతుయో, కతి సచ్చాని, కతి సతిపట్ఠానానీ’’తి ఏవమాదినా నయేన వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో. ఏవఞ్చస్స విజానతో తిణకట్ఠసమూహో వియ కాయో ఖాయతి. యథాహ –

‘‘నత్థి సత్తో నరో పోసో, పుగ్గలో నూపలబ్భతి;

సుఞ్ఞభూతో అయం కాయో, తిణకట్ఠసమూపమో’’తి.

అథస్స యా సా –

‘‘సుఞ్ఞాగారం పవిట్ఠస్స, సన్తచిత్తస్స తాదినో;

అమానుసీ రతి హోతి, సమ్మా ధమ్మం విపస్సతో’’తి. –

ఏవం అమానుసీ రతి వుత్తా, సా అదూరతరా హోతి. తతో యం తం –

‘‘యతో యతో సమ్మసతి, ఖన్ధానం ఉదయబ్బయం;

లభతీ పీతిపామోజ్జం, అమతం తం విజానత’’న్తి. (ధ. ప. ౩౭౩-౩౭౪) –

ఏవం విపస్సనామయం పీతిపామోజ్జామతం వుత్తం. తం అనుభవన్తో న చిరేనేవ అరియజనసేవితం అజరామరం నిబ్బానామతం సచ్ఛికరోతీతి.

పరమత్థజోతికాయ ఖుద్దకపాఠ-అట్ఠకథాయ

ద్వత్తింసాకారవణ్ణనా నిట్ఠితా.