౮. పటిసల్లానసుత్తవణ్ణనా

౪౫. అట్ఠమే పటిసల్లానరామాతి తేహి తేహి సత్తసఙ్ఖారేహి పటినివత్తిత్వా సల్లానం పటిసల్లానం, ఏకవిహారో ఏకమన్తసేవితా, కాయవివేకోతి అత్థో. తం పటిసల్లానం రమన్తి రోచన్తీతి పటిసల్లానరామా. ‘‘పటిసల్లానారామా’’తిపి పాఠో. యథా వుత్తం పటిసల్లానం ఆరమితబ్బతో ఆరామో ఏతేసన్తి పటిసల్లానారామా. విహరథాతి ఏవంభూతా హుత్వా విహరథాతి అత్థో. పటిసల్లానే రతా నిరతా సమ్ముదితాతి పటిసల్లానరతా. ఏత్తావతా జాగరియానుయోగో, తస్స నిమిత్తభూతా వూపకట్ఠకాయతా చ దస్సితా. జాగరియానుయోగో, సీలసంవరో, ఇన్ద్రియేసు, గుత్తద్వారతా, భోజనే మత్తఞ్ఞుతా, సతిసమ్పజఞ్ఞన్తి ఇమేహి ధమ్మేహి వినా న వత్తతీతి తేపి ఇధ అత్థతో వుత్తా ఏవాతి వేదితబ్బా.

అజ్ఝత్తం చేతోసమథమనుయుత్తాతి అత్తనో చిత్తసమథే అనుయుత్తా. అజ్ఝత్తం అత్తనోతి చ ఏతం ఏకత్థం, బ్యఞ్జనమేవ నానం. భుమ్మత్థే చేతం సమథన్తి అనుసద్దయోగేన ఉపయోగవచనం. అనిరాకతజ్ఝానాతి బహి అనీహతజ్ఝానా అవినాసితజ్ఝానా వా. నీహరణం వినాసో వాతి ఇదం నిరాకతం నామ ‘‘థమ్భం నిరంకత్వా నివాతవుత్తీ’’తిఆదీసు (సు. ని. ౩౨౮) వియ. విపస్సనాయ సమన్నాగతాతి సత్తవిధాయ అనుపస్సనాయ యుత్తా. సత్తవిధా అనుపస్సనా నామ అనిచ్చానుపస్సనా, దుక్ఖానుపస్సనా, అనత్తానుపస్సనా, నిబ్బిదానుపస్సనా, విరాగానుపస్సనా, నిరోధానుపస్సనా, పటినిస్సగ్గానుపస్సనా చ, తా విసుద్ధిమగ్గే విత్థారితావ.

బ్రూహేతారో సుఞ్ఞాగారానన్తి వడ్ఢేతారో సుఞ్ఞాగారానం. ఏత్థ చ ‘‘సుఞ్ఞాగారాన’’న్తి యంకిఞ్చి వివిత్తం భావనానుయోగస్స అనుచ్ఛవికట్ఠానం. సమథవిపస్సనావసేన కమ్మట్ఠానం గహేత్వా రత్తిన్దివం సుఞ్ఞాగారం పవిసిత్వా భావనానుయోగవసేన నిసీదమానా భిక్ఖూ ‘‘బ్రూహేతారో సుఞ్ఞాగారాన’’న్తి వేదితబ్బా. ఏకభూమికాదిపాసాదేపి పన వాసం కురుమానా ఝాయినో సుఞ్ఞాగారానం బ్రూహేతారోత్వేవ వేదితబ్బా.

ఏత్థ చ యా ‘‘పటిసల్లానరామా, భిక్ఖవే, విహరథ పటిసల్లానరతా’’తి వూపకట్ఠకాయతా విహితా, సా పరిసుద్ధసీలస్స, న అసీలస్స అవిసుద్ధసీలస్స వా తస్స రూపారమ్మణాదితో చిత్తవినివత్తనస్సేవ అభావతోతి అత్థతో సీలవిసుద్ధి దస్సితాతి వుత్తోవాయమత్థో. ‘‘అజ్ఝత్తం చేతోసమథమనుయుత్తా అనిరాకతజ్ఝానా’’తి పదద్వయేన సమాధిభావనా, ‘‘విపస్సనాయ సమన్నాగతా’’తి ఇమినా పఞ్ఞాభావనా విహితాతి లోకియా తిస్సో సిక్ఖా దస్సితా.

ఇదాని తాసు పతిట్ఠితస్స అవస్సంభావిఫలం దస్సేతుం ‘‘పటిసల్లానరామాన’’న్తిఆది వుత్తం. తత్థ బ్రూహేతానన్తి వడ్ఢేతానం. ద్విన్నం ఫలానన్తి తతియచతుత్థఫలానం. పాటికఙ్ఖన్తి ఇచ్ఛితబ్బం అవస్సంభావీ. అఞ్ఞాతి అరహత్తం. తఞ్హి హేట్ఠిమమగ్గఞాణేహి ఞాతమరియాదం అనతిక్కమిత్వా జాననతో పరిపుణ్ణజాననత్తా ఉపరి జాననకిచ్చాభావతో చ ‘‘అఞ్ఞా’’తి వుచ్చతి. సతి వా ఉపాదిసేసేతి సతి వా కిలేసూపాదిసేసే, పహాతుం అసక్కుణేయ్యే సతి. ఞాణే హి అపరిపక్కే యే తేన పరిపక్కేన పహాతబ్బకిలేసా, తే న పహీయన్తి. తం సన్ధాయాహ ‘‘సతి వా ఉపాదిసేసే’’తి. సతి చ కిలేసే ఖన్ధాభిసఙ్ఖారా తిట్ఠన్తి ఏవ. ఇతి ఇమస్మిం సుత్తే అనాగామిఫలం అరహత్తన్తి ద్వే ధమ్మా దస్సితా. యథా చేత్థ, ఏవం ఇతో పరేసు ద్వీసు సుత్తేసు.

గాథాసు యే సన్తచిత్తాతి యే యోగావచరా తదఙ్గవసేన విక్ఖమ్భనవసేవ చ సమితకిలేసతాయ సన్తచిత్తా. నేపక్కం వుచ్చతి పఞ్ఞా, తాయ సమన్నాగతత్తా నిపకా. ఇమినా తేసం కమ్మట్ఠానపరిహరణఞాణం దస్సేతి. సతిమన్తో చ ఝాయినోతి ఠాననిసజ్జాదీసు కమ్మట్ఠానావిజహనహేతుభూతాయ సతియా సతిమన్తో, ఆరమ్మణూపనిజ్ఝానలక్ఖణేన ఝానేన ఝాయినో. సమ్మా ధమ్మం విపస్సన్తి, కామేసు అనపేక్ఖినోతి పుబ్బేయేవ ‘‘అట్ఠికఙ్కలూపమా కామా’’తిఆదినా (మ. ని. ౧.౨౩౪; పాచి. ౪౧౭) వత్థుకామేసు కిలేసకామేసు చ ఆదీనవపచ్చవేక్ఖణేన అనపేక్ఖినో అనత్థికా తే పహాయ అధిగతం ఉపచారసమాధిం అప్పనాసమాధిం వా పాదకం కత్వా నామరూపం తస్స పచ్చయే చ పరిగ్గహేత్వా కలాపసమ్మసనాదిక్కమేన సమ్మా అవిపరీతం పఞ్చక్ఖన్ధధమ్మం అనిచ్చాదితో విపస్సన్తి.

అప్పమాదరతాతి వుత్తప్పకారాయ సమథవిపస్సనాభావనాయ అప్పమజ్జనే రతా అభిరతా తత్థ అప్పమాదేనేవ రత్తిన్దివం వీతినామేన్తా. సన్తాతి సమానా. ‘‘సత్తా’’తిపి పాఠో, పుగ్గలాతి అత్థో. పమాదే భయదస్సినోతి నిరయూపపత్తిఆదికం పమాదే భయం పస్సన్తా. అభబ్బా పరిహానాయాతి తే ఏవరూపా సమథవిపస్సనాధమ్మేహి మగ్గఫలేహి వా పరిహానాయ అభబ్బా. సమథవిపస్సనాతో హి సమ్పత్తతో న పరిహాయన్తి, ఇతరాని చ అప్పత్తాని పాపుణన్తి. నిబ్బానస్సేవ సన్తికేతి నిబ్బానస్స చ అనుపాదాపరినిబ్బానస్స చ సన్తికే ఏవ, న చిరస్సేవ నం అధిగమిస్సన్తీతి.

అట్ఠమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.