౩. తపనీయసుత్తవణ్ణనా

౩౦. తతియే తపనీయాతి ఇధ చేవ సమ్పరాయే చ తపన్తి విబాధేన్తి విహేఠేన్తీతి తపనీయా. తపనం వా దుక్ఖం దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అభిసమ్పరాయే చ తస్స ఉప్పాదనేన చేవ అనుబలప్పదానేన చ హితాతి తపనీయా. అథ వా తపన్తి తేనాతి తపనం, పచ్ఛానుతాపో, విప్పటిసారోతి అత్థో, తస్స హేతుభావతో హితాతి తపనీయా. అకతకల్యాణోతి అకతం కల్యాణం భద్దకం పుఞ్ఞం ఏతేనాతి అకతకల్యాణో. సేసపదద్వయం తస్సేవ వేవచనం. పుఞ్ఞఞ్హి పవత్తిహితతాయ ఆయతింసుఖతాయ చ భద్దకట్ఠేన కల్యాణన్తి చ కుచ్ఛితసలనాదిఅత్థేన కుసలన్తి చ దుక్ఖభీరూనం సంసారభీరూనఞ్చ రక్ఖనట్ఠేన భీరుత్తాణన్తి చ వుచ్చతి. కతపాపోతి కతం ఉపచితం పాపం ఏతేనాతి కతపాపో. సేసపదద్వయం తస్సేవ వేవచనం. అకుసలకమ్మఞ్హి లామకట్ఠేన పాపన్తి చ అత్తనో పవత్తిక్ఖణే విపాకక్ఖణే చ ఘోరసభావతాయ లుద్దన్తి చ కిలేసేహి దూసితభావేన కిబ్బిసన్తి చ వుచ్చతి. ఇతి భగవా ‘‘ద్వే ధమ్మా తపనీయా’’తి ధమ్మాధిట్ఠానేన ఉద్దిసిత్వా అకతం కుసలం ధమ్మం కతఞ్చ అకుసలం ధమ్మం పుగ్గలాధిట్ఠానేన నిద్దిసి. ఇదాని తేసం తపనీయభావం దస్సేన్తో ‘‘సో అకతం మే కల్యాణన్తిపి తప్పతి, కతం మే పాపన్తిపి తప్పతీ’’తి ఆహ. చిత్తసన్తాసేన తప్పతి అనుతప్పతి అనుసోచతీతి అత్థో.

గాథాసు దుట్ఠు చరితం, కిలేసపూతికత్తా వా దుట్ఠం చరితన్తి దుచ్చరితం. కాయేన దుచ్చరితం, కాయతో వా పవత్తం దుచ్చరితం కాయదుచ్చరితం. ఏవం వచీమనోదుచ్చరితానిపి దట్ఠబ్బాని. ఇమాని చ కాయదుచ్చరితాదీని కమ్మపథప్పత్తాని అధిప్పేతానీతి యం న కమ్మపథప్పత్తం అకుసలజాతం, తం సన్ధాయాహ ‘‘యఞ్చఞ్ఞం దోససఞ్హిత’’న్తి. తస్సత్థో – యమ్పి చ అఞ్ఞం కమ్మపథభావం అప్పత్తత్తా నిప్పరియాయేన కాయకమ్మాదిసఙ్ఖం న లభతి, రాగాదికిలేససంసట్ఠత్తా దోససహితం అకుసలం తమ్పి కత్వాతి అత్థో. నిరయన్తి నిరతిఅత్థేన నిరస్సాదట్ఠేన వా నిరయన్తి లద్ధనామం సబ్బమ్పి దుగ్గతిం, అయసఙ్ఖాతసుఖప్పటిక్ఖేపేన వా సబ్బత్థ సుగతిదుగ్గతీసు నిరయదుక్ఖం. సో తాదిసో పుగ్గలో ఉపగచ్ఛతీతి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో.

ఏత్థ చ కాయదుచ్చరితస్స తపనీయభావే నన్దో యక్ఖో నన్దో మాణవకో నన్దో గోఘాతకో ద్వే భాతికాతి ఏతేసం వత్థూని కథేతబ్బాని. తే కిర గావిం వధిత్వా మంసం ద్వే కోట్ఠాసే అకంసు. తతో కనిట్ఠో జేట్ఠం ఆహ – ‘‘మయ్హం దారకా బహూ, ఇమాని మే అన్తాని దేహీ’’తి. అథ నం జేట్ఠో – ‘‘సబ్బం మంసం ద్వేధా విభత్తం, పున కిమగ్గహేసీ’’తి పహరిత్వా జీవితక్ఖయం పాపేసి. నివత్తిత్వా చ నం ఓలోకేన్తో మతం దిస్వా ‘‘భారియం వత మయా కతం, స్వాహం అకారణేనేవ నం మారేసి’’న్తి చిత్తం ఉప్పాదేసి. అథస్స బలవవిప్పటిసారో ఉప్పజ్జి. సో ఠితట్ఠానేపి నిసిన్నట్ఠానేపి తదేవ కమ్మం ఆవజ్జేతి, చిత్తస్సాదం న లభతి, అసితపీతఖాయితమ్పిస్స సరీరే ఓజం న ఫరతి, అట్ఠిచమ్మమత్తమేవ అహోసి. అథ నం ఏకో థేరో పుచ్ఛి ‘‘ఉపాసక, త్వం అతివియ కిసో అట్ఠిచమ్మమత్తో జాతో, కీదిసో తే రోగో, ఉదాహు అత్థి కిఞ్చి తపనీయం కమ్మం కత’’న్తి? సో ‘‘ఆమ, భన్తే’’తి సబ్బం ఆరోచేసి. అథస్స సో ‘‘భారియం తే, ఉపాసక, కమ్మం కతం, అనపరాధట్ఠానే అపరద్ధ’’న్తి ఆహ. సో తేనేవ కమ్మునా కాలం కత్వా నిరయే నిబ్బత్తి. వచీదుచ్చరితస్స పన సుప్పబుద్ధసక్కకోకాలికచిఞ్చమాణవికాదీనం వత్థూని కథేతబ్బాని, మనోదుచ్చరితస్స ఉక్కలజయభఞ్ఞాదీనం.

తతియసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.