౪. అవిజ్జానీవరణసుత్తవణ్ణనా

౧౪. చతుత్థే – ‘‘నాహం, భిక్ఖవే’’తిఆదీసు న-కారో పటిసేధత్థో. అహన్తి భగవా అత్తానం నిద్దిసతి. అఞ్ఞన్తి ఇదాని వత్తబ్బఅవిజ్జానీవరణతో అఞ్ఞం. ఏకనీవరణమ్పీతి ఏకనీవరణధమ్మమ్పి. సమనుపస్సామీతి ద్వే సమనుపస్సనా – దిట్ఠిసమనుపస్సనా చ ఞాణసమనుపస్సనా చ. తత్థ ‘‘రూపం అత్తతో సమనుపస్సతీ’’తిఆదినా (అ. ని. ౪.౨౦౦; పటి. మ. ౧.౧౩౦) ఆగతా అయం దిట్ఠిసమనుపస్సనా నామ. ‘‘అనిచ్చతో సమనుపస్సతి, నో నిచ్చతో’’తిఆదినా (పటి. మ. ౩.౩౫) పన ఆగతా అయం ఞాణసమనుపస్సనా నామ. ఇధాపి ఞాణసమనుపస్సనావ అధిప్పేతా. ‘‘సమనుపస్సామీ’’తి చ పదస్స న-కారేన సమ్బన్ధో. ఇదం వుత్తం హోతి – ‘‘అహం, భిక్ఖవే, సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణసఙ్ఖాతేన సమన్తచక్ఖునా సబ్బధమ్మే హత్థామలకం వియ ఓలోకేన్తోపి అఞ్ఞం ఏకనీవరణమ్పి న సమనుపస్సామీ’’తి.

యేన నీవరణేన నివుతా పజా దీఘరత్తం సన్ధావన్తి సంసరన్తీతి యేన నీవరణకసభావత్తా నీవరణేన ధమ్మసభావం జానితుం పస్సితుం పటివిజ్ఝితుం అదత్వా ఛాదేత్వా పరియోనన్ధిత్వా ఠానేన అన్ధకారేన నివుతా సత్తా అనాదిమతసంసారే అపరిమాణే కప్పే మహన్తేసు చేవ ఖుద్దకేసు చ భవాదీసు అపరాపరుప్పత్తివసేన సబ్బతో ధావన్తి చేవ సంసరన్తి, చ. ఆరమ్మణన్తరసఙ్కమనవసేన వా సన్ధావనం, భవన్తరసఙ్కమనవసేన సంసరణం. కిలేసానం బలవభావేన వా సన్ధావనం, దుబ్బలభావేన సంసరణం. ఖణికమరణవసేన వా ఏకజాతియం సన్ధావనం, వోహారమరణవసేన అనేకాసు జాతీసు సంసరణం. చిత్తవసేన వా సన్ధావనం, ‘‘చిత్తమస్స విధావతీ’’తి హి వుత్తం, కమ్మవసేన సంసరణం. ఏవం సన్ధావనసంసరణానం విసేసో వేదితబ్బో.

యథయిదన్తి యథా ఇదం. య-కారో పదసన్ధికరో, సన్ధివసేన రస్సత్తం. అవిజ్జానీవరణన్తి ఏత్థ పూరేతుం అయుత్తట్ఠేన కాయదుచ్చరితాది అవిన్దియం నామ, అలద్ధబ్బన్తి అత్థో. తం అవిన్దియం విన్దతీతి అవిజ్జా. విపరీతతో కాయసుచరితాది విన్దియం నామ, తం విన్దియం న విన్దతీతి అవిజ్జా. ఖన్ధానం రాసట్ఠం, ఆయతనానం ఆయతనట్ఠం, ధాతూనం సుఞ్ఞట్ఠం, ఇన్ద్రియానం ఆధిపతేయ్యట్ఠం, సచ్చానం తథట్ఠం దుక్ఖాదీనం పీళనాదివసేన వుత్తం చతుబ్బిధం అత్థం అవిదితం కరోతీతిపి అవిజ్జా. అన్తవిరహితే సంసారే సత్తే జవాపేతీతి వా అవిజ్జా, పరమత్థతో వా అవిజ్జమానేసు ఇత్థిపురిసాదీసు జవతి పవత్తతి, విజ్జమానేసు ఖన్ధాదీసు న జవతి, న పవత్తతీతి అవిజ్జా. అపిచ చక్ఖువిఞ్ఞాణాదీనం వత్థారమ్మణానం పటిచ్చసముప్పాదపటిచ్చసముప్పన్నానఞ్చ ధమ్మానం ఛాదనతోపి అవిజ్జా. అవిజ్జావ నీవరణన్తి అవిజ్జానీవరణం.

అవిజ్జానీవరణేన హి, భిక్ఖవే, నివుతా పజా దీఘరత్తం సన్ధావన్తి సంసరన్తీతి ఇదం పురిమస్సేవ దళ్హీకరణత్థం వుత్తం. పురిమం వా – ‘‘యథయిదం, భిక్ఖవే, అవిజ్జానీవరణ’’న్తి ఏవం ఓపమ్మదస్సనవసేన వుత్తం, ఇదం నీవరణానుభావదస్సనవసేన. కస్మా పనేత్థ అవిజ్జావ ఏవం వుత్తా, న అఞ్ఞే ధమ్మాతి? ఆదీనవపటిచ్ఛాదనేన కామచ్ఛన్దాదీనం విసేసప్పచ్చయభావతో. తథా హి తాయ పటిచ్ఛాదితాదీనవే విసయే కామచ్ఛన్దాదయో పవత్తన్తి.

నత్థఞ్ఞోతి ఆదికా గాథా వుత్తస్స అవుత్తస్స చ అత్థస్స సఙ్గణ్హనవసేన భాసితా. తత్థ నివుతాతి నివారితా పలిగుణ్ఠితా, పటిచ్ఛాదితాతి అత్థో. అహోరత్తన్తి దివా చేవ రత్తిఞ్చ, సబ్బకాలన్తి వుత్తం హోతి. యథా మోహేన ఆవుతాతి యేన పకారేన అవిజ్జానీవరణసఙ్ఖాతేన మోహేన ఆవుతా పటిచ్ఛాదితా సువిఞ్ఞేయ్యమ్పి అజానన్తియో పజా సంసారే సంసరన్తి, తథారూపో అఞ్ఞో ఏకధమ్మోపి ఏకనీవరణమ్పి నత్థీతి యోజేతబ్బం. యే చ మోహం పహన్త్వాన, తమోఖన్ధం పదాలయున్తి యే పన అరియసావకా పుబ్బభాగే తదఙ్గాదిప్పహానవసేన, హేట్ఠిమమగ్గేహి వా తంతంమగ్గవజ్ఝం మోహం పజహిత్వా అగ్గమగ్గేన వజిరూపమఞాణేన మోహసఙ్ఖాతమేవ తమోరాసిం పదాలయింసు, అనవసేసతో సముచ్ఛిన్దింసు. న తే పున సంసరన్తీతి తే అరహన్తో –

‘‘ఖన్ధానఞ్చ పటిపాటి, ధాతుఆయతనాన చ;

అబ్బోచ్ఛిన్నం వత్తమానా, సంసారోతి పవుచ్చతీ’’తి. –

ఏవం వుత్తే ఇమస్మిం సంసారే న సంసరన్తి న పరిబ్భమన్తి. కిం కారణా? హేతు తేసం న విజ్జతి, యస్మా సంసారస్స హేతు మూలకారణం అవిజ్జా, సా తేసం న విజ్జతి, సబ్బసో నత్థి సముచ్ఛిన్నత్తాతి.

చతుత్థసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.