౯. కోకసునఖలుద్దకవత్థు

యో అప్పదుట్ఠస్సాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో కోకం నామ సునఖలుద్దకం ఆరబ్భ కథేసి.

సో కిర ఏకదివసం పుబ్బణ్హసమయే ధనుం ఆదాయ సునఖపరివుతో అరఞ్ఞం గచ్ఛన్తో అన్తరామగ్గే ఏకం పిణ్డాయ పవిసన్తం భిక్ఖుం దిస్వా కుజ్ఝిత్వా ‘‘కాళకణ్ణి మే దిట్ఠో, అజ్జ కిఞ్చి న లభిస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా పక్కామి. థేరోపి గామే పిణ్డాయ చరిత్వా కతభత్తకిచ్చో పున విహారం పాయాసి. ఇతరోపి అరఞ్ఞే విచరిత్వా కిఞ్చి అలభిత్వా పచ్చాగచ్ఛన్తో పున థేరం దిస్వా ‘‘అజ్జాహం ఇమం కాళకణ్ణిం దిస్వా అరఞ్ఞం గతో కిఞ్చి న లభిం, ఇదాని మే పునపి అభిముఖో జాతో, సునఖేహి నం ఖాదాపేస్సామీ’’తి సఞ్ఞం దత్వా సునఖే విస్సజ్జేసి. థేరోపి ‘‘మా ఏవం కరి ఉపాసకా’’తి యాచి. సో ‘‘అజ్జాహం తవ సమ్ముఖీభూతత్తా కిఞ్చి నాలత్థం, పునపి మే సమ్ముఖీభావమాగతోసి, ఖాదాపేస్సామేవ త’’న్తి వత్వా సునఖే ఉయ్యోజేసి. థేరో వేగేన ఏకం రుక్ఖం అభిరుహిత్వా పురిసప్పమాణే ఠానే నిసీది. సునఖా రుక్ఖం పరివారేసుం. లుద్దకో గన్త్వా ‘‘రుక్ఖం అభిరుహతోపి తే మోక్ఖో నత్థీ’’తి తం సరతుణ్డేన పాదతలే విజ్ఝి. థేరో ‘‘మా ఏవం కరోహీ’’తి తం యాచియేవ. ఇతరో తస్స యాచనం అనాదియిత్వా పునప్పునం విజ్ఝియేవ. థేరో ఏకస్మిం పాదతలే విజ్ఝియమానే తం ఉక్ఖిపిత్వా దుతియం పాదం ఓలమ్బిత్వా తస్మిం విజ్ఝియమానే తమ్పి ఉక్ఖిపతి, ఏవమస్స సో యాచనం అనాదియిత్వావ ద్వేపి పాదతలాని విజ్ఝియేవ. థేరస్స సరీరం ఉక్కాహి ఆదిత్తం వియ అహోసి. సో వేదనానువత్తికో హుత్వా సతిం పచ్చుపట్ఠాపేతుం నాసక్ఖి, పారుతచీవరం భస్సన్తమ్పి న సల్లక్ఖేసి. తం పతమానం కోకం సీసతో పట్ఠాయ పరిక్ఖిపన్తమేవ పతి. సునఖా ‘‘థేరో పతితో’’తి సఞ్ఞాయ చీవరన్తరం పవిసిత్వా అత్తనో సామికం లుఞ్జిత్వా ఖాదన్తా అట్ఠిమత్తావసేసం కరింసు. సునఖా చీవరన్తరతో నిక్ఖమిత్వా బహి అట్ఠంసు.

అథ నేసం థేరో ఏకం సుక్ఖదణ్డకం భఞ్జిత్వా ఖిపి. సునఖా థేరం దిస్వా ‘‘సామికోవ అమ్హేహి ఖాదితో’’తి ఞత్వా అరఞ్ఞం పవిసింసు. థేరో కుక్కుచ్చం ఉప్పాదేసి ‘‘మమ చీవరన్తరం పవిసిత్వా ఏస నట్ఠో, అరోగం ను ఖో మే సీల’’న్తి. సో రుక్ఖా ఓతరిత్వా సత్థు సన్తికం గన్త్వా ఆదితో పట్ఠాయ సబ్బం తం పవత్తిం ఆరోచేత్వా – ‘‘భన్తే, మమ చీవరం నిస్సాయ సో ఉపాసకో నట్ఠో, కచ్చి మే అరోగం సీలం, అత్థి మే సమణభావో’’తి పుచ్ఛి. సత్థా తస్స వచనం సుత్వా ‘‘భిక్ఖు అరోగం తే సీలం, అత్థి తే సమణభావో, సో అప్పదుట్ఠస్స పదుస్సిత్వా వినాసం పత్తో, న కేవలఞ్చ ఇదానేవ, అతీతేపి అప్పదుట్ఠానం పదుస్సిత్వా వినాసం పత్తోయేవా’’తి వత్వా తమత్థం పకాసేన్తో అతీతం ఆహరి –

అతీతే కిరేకో వేజ్జో వేజ్జకమ్మత్థాయ గామం విచరిత్వా కిఞ్చి కమ్మం అలభిత్వా ఛాతజ్ఝత్తో నిక్ఖమిత్వా గామద్వారే సమ్బహులే కుమారకే కీళన్తే దిస్వా ‘‘ఇమే సప్పేన డంసాపేత్వా తికిచ్ఛిత్వా ఆహారం లభిస్సామీ’’తి ఏకస్మిం రుక్ఖబిలే సీసం నిహరిత్వా నిపన్నం సప్పం దస్సేత్వా, ‘‘అమ్భో, కుమారకా ఏసో సాళికపోతకో, గణ్హథ న’’న్తి ఆహ. అథేకో కుమారకో సప్పం గీవాయం దళ్హం గహేత్వా నీహరిత్వా తస్స సప్పభావం ఞత్వా విరవన్తో అవిదూరే ఠితస్స వేజ్జస్స మత్థకే ఖిపి. సప్పో వేజ్జస్స ఖన్ధట్ఠికం పరిక్ఖిపిత్వా దళ్హం డంసిత్వా తత్థేవ జీవితక్ఖయం పాపేసి, ఏవమేస కోకో సునఖలుద్దకో పుబ్బేపి అప్పదుట్ఠస్స పదుస్సిత్వా వినాసం పత్తోయేవాతి.

సత్థా ఇమం అతీతం ఆహరిత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౧౨౫. ‘‘యో అప్పదుట్ఠస్స నరస్స దుస్సతి, సుద్ధస్స పోసస్స అనఙ్గణస్స;

తమేవ బాలం పచ్చేతి పాపం, సుఖుమో రజో పటివాతంవ ఖిత్తో’’తి.

తత్థ అప్పదుట్ఠస్సాతి అత్తనో వా సబ్బసత్తానం వా అదుట్ఠస్స. నరస్సాతి సత్తస్స. దుస్సతీతి అపరజ్ఝతి. సుద్ధస్సాతి నిరపరాధస్సేవ. పోసస్సాతి ఇదమ్పి అపరేనాకారేన సత్తాధివచనమేవ. అనఙ్గణస్సాతి నిక్కిలేసస్స. పచ్చేతీతి పతిఏతి. పటివాతన్తి యథా ఏకేన పురిసేన పటివాతే ఠితం పహరితుకామతాయ ఖిత్తో సుఖుమో రజోతి తమేవ పురిసం పచ్చేతి, తస్సేవ ఉపరి పతతి, ఏవమేవ యో పుగ్గలో అపదుట్ఠస్స పురిసస్స పాణిప్పహరాదీని దదన్తో పదుస్సతి, తమేవ బాలం దిట్ఠేవ ధమ్మే, సమ్పరాయే వా నిరయాదీసు విపచ్చమానం తం పాపం విపాకదుక్ఖవసేన పచ్చేతీతి అత్థో.

దేసనావసానే సో భిక్ఖు అరహత్తే పతిట్ఠహి, సమ్పత్తపరిసాయపి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

కోకసునఖలుద్దకవత్థు నవమం.