౮. కుక్కుటమిత్తనేసాదవత్థు

పాణిమ్హి చేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా వేళువనే విహరన్తో కుక్కుటమిత్తం నామ నేసాదం ఆరబ్భ కథేసి.

రాజగహే కిర ఏకా సేట్ఠిధీతా వయప్పత్తా సత్తభూమికపాసాదస్స ఉపరి సిరిగబ్భే ఆరక్ఖణత్థాయ ఏకం పరిచారికం దత్వా మాతాపితూహి వాసియమానా ఏకదివసం సాయన్హసమయే వాతపానేన అన్తరవీథిం ఓలోకేన్తీ పఞ్చ పాససతాని పఞ్చ సూలసతాని ఆదాయ మిగే వధిత్వా జీవమానం ఏకం కుక్కుటమిత్తం నామ నేసాదం పఞ్చ మిగసతాని వధిత్వా తేసం మంసేన మహాసకటం పూరేత్వా సకటధురే నిసీదిత్వా మంసవిక్కిణనత్థాయ నగరం పవిసన్తం దిస్వా తస్మిం పటిబద్ధచిత్తా పరిచారికాయ హత్థే పణ్ణాకారం దత్వా ‘‘గచ్ఛ, ఏతస్స పణ్ణాకారం దత్వా గమనకాలం ఞత్వా ఏహీ’’తి పేసేసి. సా గన్త్వా తస్స పణ్ణాకారం దత్వా పుచ్ఛి – ‘‘కదా గమిస్ససీ’’తి? సో ‘‘అజ్జ మంసం విక్కిణిత్వా పాతోవ అసుకద్వారేన నామ నిక్ఖమిత్వా గమిస్సామీ’’తి ఆహ. సా తేన కథితకథం సుత్వా ఆగన్త్వా తస్సా ఆరోచేసి. సేట్ఠిధీతా అత్తనా గహేతబ్బయుత్తకం వత్థాభరణజాతం సంవిదహిత్వా పాతోవ మలినవత్థం నివాసేత్వా కుటం ఆదాయ దాసీహి సద్ధిం ఉదకతిత్థం గచ్ఛన్తీ వియ నిక్ఖమిత్వా తం ఠానం గన్త్వా తస్సాగమనం ఓలోకేన్తీ అట్ఠాసి. సోపి పాతోవ సకటం పాజేన్తో నిక్ఖమి. సా తస్స పచ్ఛతో పచ్ఛతో పాయాసి. సో తం దిస్వా ‘‘అహం తం ‘అసుకస్స నామ ధీతా’తి న జానామి, మా మం అనుబన్ధి, అమ్మా’’తి ఆహ. న మం త్వం పక్కోససి, అహం అత్తనో ధమ్మతాయ ఆగచ్ఛామి, త్వం తుణ్హీ హుత్వా అత్తనో సకటం పాజేహీతి. సో పునప్పునం తం నివారేతియేవ. అథ నం సా ఆహ – ‘‘సామి, సిరీ నామ అత్తనో సన్తికం ఆగచ్ఛన్తీ నివారేతుం న వట్టతీ’’తి. సో తస్సా నిస్సంసయేన ఆగమనకారణం ఞత్వా తం సకటం ఆరోపేత్వా అగమాసి. తస్సా మాతాపితరో ఇతో చితో చ పరియేసాపేత్వా అపస్సన్తా ‘‘మతా భవిస్సతీ’’తి మతకభత్తం కరింసు. సాపి తేన సద్ధిం సంవాసమన్వాయ పటిపాటియా సత్త పుత్తే విజాయిత్వా తే వయప్పత్తే ఘరబన్ధనేన బన్ధి.

అథేకదివసం సత్థా పచ్చూససమయే లోకం వోలోకేన్తో కుక్కుటమిత్తం సపుత్తం ససుణిసం అత్తనో ఞాణజాలస్స అన్తో పవిట్ఠం దిస్వా, ‘‘కిం ను ఖో ఏత’’న్తి ఉపధారేన్తో తేసం పన్నరసన్నమ్పి సోతాపత్తిమగ్గస్స ఉపనిస్సయం దిస్వా పాతోవ పత్తచీవరం ఆదాయ తస్స పాసట్ఠానం అగమాసి. తం దివసం పాసే బద్ధో ఏకమిగోపి నాహోసి. సత్థా తస్స పాసమూలే పదవలఞ్జం దస్సేత్వా పురతో ఏకస్స గుమ్బస్స హేట్ఠా ఛాయాయం నిసీది. కుక్కుటమిత్తో పాతోవ ధనుం ఆదాయ పాసట్ఠానం గన్త్వా ఆదితో పట్ఠాయ పాసే ఓలోకయమానో పాసే బద్ధం ఏకమ్పి మిగం అదిస్వా సత్థు పదవలఞ్జం అద్దస. అథస్స ఏతదహోసి – ‘‘కో మయ్హం బద్ధమిగే మోచేన్తో విచరతీ’’తి. సో సత్థరి ఆఘాతం బన్ధిత్వా గచ్ఛన్తో గుమ్బమూలే నిసిన్నం సత్థారం దిస్వా, ‘‘ఇమినా మమ మిగా మోచితా భవిస్సన్తి, మారేస్సామి న’’న్తి ధనుం ఆకడ్ఢి. సత్థా ధనుం ఆకడ్ఢితుం దత్వా విస్సజ్జేతుం నాదాసి. సో సరం విస్సజ్జేతుమ్పి ఓరోపేతుమ్పి అసక్కోన్తో ఫాసుకాహి భిజ్జన్తీహి వియ ముఖతో ఖేళేన పగ్ఘరన్తేన కిలన్తరూపో అట్ఠాసి. అథస్స పుత్తా గేహం గన్త్వా ‘‘పితా నో చిరాయతి, కిం ను ఖో ఏత’’న్తి వత్వా ‘‘గచ్ఛథ, తాతా, పితు సన్తిక’’న్తి మాతరా పేసితా ధనూని ఆదాయ గన్త్వా పితరం తథాఠితం దిస్వా ‘‘అయం నో పితు పచ్చామిత్తో భవిస్సతీ’’తి సత్తపి జనా ధనూని ఆకడ్ఢిత్వా బుద్ధానుభావేన యథా నేసం పితా ఠితో, తథేవ అట్ఠంసు. అథ నేసం మాతా ‘‘కిం ను ఖో మే పుత్తాపి చిరాయన్తీ’’తి వత్వా సత్తహి సుణిసాహి సద్ధిం గన్త్వా తే తథాఠితే దిస్వా ‘‘కస్స ను ఖో ఇమే ధనూని ఆకడ్ఢిత్వా ఠితా’’తి ఓలోకేన్తీ సత్థారం దిస్వా బాహా పగ్గయ్హ – ‘‘మా మే పితరం నాసేథ, మా మే పితరం నాసేథా’’తి మహాసద్దమకాసి. కుక్కుటమిత్తో తం సద్దం సుత్వా చిన్తేసి – ‘‘నట్ఠో వతమ్హి, ససురో కిర మే ఏస, అహో మయా భారియం కమ్మం కత’’న్తి. పుత్తావిస్స ‘‘అయ్యకో కిర నో ఏస, అహో భారియం కమ్మం కత’’న్తి చిన్తయింసు. కుక్కుటమిత్తో ‘‘అయం ససురో మే’’తి మేత్తచిత్తం ఉపట్ఠపేసి, పుత్తాపిస్స ‘‘అయ్యకో నో’’తి మేత్తచిత్తం ఉపట్ఠపేసుం. అథ తే నేసం మాతా సేట్ఠిధీతా ‘‘ఖిప్పం ధనూని ఛడ్డేత్వా పితరం మే ఖమాపేథా’’తి ఆహ.

సత్థా తేసం ముదుచిత్తతం ఞత్వా ధనుం ఓతారేతుం అదాసి. తే సబ్బే సత్థారం వన్దిత్వా ‘‘ఖమథ నో, భన్తే’’తి ఖమాపేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. అథ నేసం సత్థా అనుపుబ్బిం కథం కథేసి. దేసనావసానే కుక్కుటమిత్తో సద్ధిం పుత్తేహి చేవ సుణిసాహి చ అత్తపఞ్చదసమో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి. సత్థా పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం విహారం అగమాసి. అథ నం ఆనన్దత్థేరో పుచ్ఛి – ‘‘భన్తే, కహం గమిత్థా’’తి. కుక్కుటమిత్తస్స సన్తికం, ఆనన్దాతి. పాణాతిపాతకమ్మస్స వో, భన్తే, అకారకో కతోతి. ఆమానన్ద, సో అత్తపఞ్చదసమో అచలసద్ధాయ పతిట్ఠాయ తీసు రతనేసు నిక్కఙ్ఖో హుత్వా పాణాతిపాతకమ్మస్స అకారకో జాతోతి. భిక్ఖూ ఆహంసు – ‘‘నను, భన్తే, భరియాపిస్స అత్థీ’’తి. ఆమ, భిక్ఖవే, సా కులగేహే కుమారికా హుత్వా సోతాపత్తిఫలం పత్తాతి. భిక్ఖూ కథం సముట్ఠాపేసుం ‘‘కుక్కుటమిత్తస్స కిర భరియా కుమారికకాలే ఏవ సోతాపత్తిఫలం పత్వా తస్స గేహం గన్త్వా సత్త పుత్తే లభి, సా ఏత్తకం కాలం సామికేన ‘ధనుం ఆహర, సరే ఆహర, సత్తిం ఆహర, సూలం ఆహర, జాలం ఆహరా’తి వుచ్చమానా తాని అదాసి. సోపి తాయ దిన్నాని ఆదాయ గన్త్వా పాణాతిపాతం కరోతి, కిం ను ఖో సోతాపన్నాపి పాణాతిపాతం కరోన్తీ’’తి. సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమాయ నామా’’తి వుత్తే, ‘‘న, భిక్ఖవే, సోతాపన్నా పాణాతిపాతం కరోన్తి, సా పన ‘సామికస్స వచనం కరోమీ’తి తథా అకాసి. ‘ఇదం గహేత్వా ఏస గన్త్వా పాణాతిపాతం కరోతూ’తి తస్సా చిత్తం నత్థి. పాణితలస్మిఞ్హి వణే అసతి విసం గణ్హన్తస్స తం విసం అనుడహితుం న సక్కోతి, ఏవమేవం అకుసలచేతనాయ అభావేన పాపం అకరోన్తస్స ధనుఆదీని నీహరిత్వా దదతోపి పాపం నామ న హోతీ’’తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౧౨౪. ‘‘పాణిమ్హి చే వణో నాస్స, హరేయ్య పాణినా విసం;

నాబ్బణం విసమన్వేతి, నత్థి పాపం అకుబ్బతో’’తి.

తత్థ నాస్సాతి న భవేయ్య. హరేయ్యాతి హరితుం సక్కుణేయ్య. కిం కారణా? యస్మా నాబ్బణం విసమన్వేతి అవణఞ్హి పాణిం విసం అన్వేతుం న సక్కోతి, ఏవమేవ ధనుఆదీని నీహరిత్వా దేన్తస్సాపి అకుసలచేతనాయ అభావేన పాపం అకుబ్బతో పాపం నామ నత్థి, అవణం పాణిం విసం వియ నాస్స చిత్తం పాపం అనుగచ్ఛతీతి.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

అపరేన సమయేన భిక్ఖూ కథం సముట్ఠాపేసుం – ‘‘కో ను ఖో కుక్కుటమిత్తస్స సపుత్తస్స ససుణిసస్స సోతాపత్తిమగ్గస్సూపనిస్సయో, కేన కారణేన నేసాదకులే నిబ్బత్తో’’తి. సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమాయ నామా’’తి వుత్తే, భిక్ఖవే, అతీతే కస్సపదసబలస్స ధాతుచేతియం సంవిదహన్తా ఏవమాహంసు – ‘‘కిం ను ఖో ఇమస్స చేతియస్స మత్తికా భవిస్సతి, కిం ఉదక’’న్తి. అథ నేసం ఏతదహోసి – ‘‘హరితాలమనోసిలా మత్తికా భవిస్సతి, తిలతేలం ఉదక’’న్తి. తే హరితాలమనోసిలా కోట్టేత్వా తిలతేలేన సంసన్దిత్వా ఇట్ఠకాయ ఘటేత్వా సువణ్ణేన ఖచిత్వా అన్తో చినింసు, బహిముఖే పన ఏకగ్ఘనసువణ్ణఇట్ఠకావ అహేసుం. ఏకేకా సతసహస్సగ్ఘనికా అహోసి. తే యావ ధాతునిధానా చేతియే నిట్ఠితే చిన్తయింసు – ‘‘ధాతునిధానకాలే బహునా ధనేన అత్థో, కం ను ఖో జేట్ఠకం కరోమా’’తి.

అథేకో గామవాసికో సేట్ఠి ‘‘అహం జేట్ఠకో భవిస్సామీ’’తి ధాతునిధానే ఏకం హిరఞ్ఞకోటిం పక్ఖిపి. తం దిస్వా రట్ఠవాసినో ‘‘అయం నగరసేట్ఠి ధనమేవ సంహరతి, ఏవరూపే చేతియే జేట్ఠకో భవితుం న సక్కోతి, గామవాసీ పన కోటిధనం పక్ఖిపిత్వా జేట్ఠకో జాతో’’తి ఉజ్ఝాయింసు. సో తేసం కథం సుత్వా ‘‘అహం ద్వే కోటియో దత్వా జేట్ఠకో భవిస్సామీ’’తి ద్వే కోటియో అదాసి. ఇతరో ‘‘అహమేవ జేట్ఠకో భవిస్సామీ’’తి తిస్సో కోటియో అదాసి. ఏవం వడ్ఢేత్వా వడ్ఢేత్వా నగరవాసీ అట్ఠ కోటియో అదాసి. గామవాసినో పన గేహే నవకోటిధనమేవ అత్థి, నగరవాసినో చత్తాలీసకోటిధనం. తస్మా గామవాసీ చిన్తేసి – ‘‘సచాహం నవ కోటియో దస్సామి, అయం ‘దస కోటియో దస్సామీ’తి వక్ఖతి, అథ మే నిద్ధనభావో పఞ్ఞాయిస్సతీ’’తి. సో ఏవమాహ – ‘‘అహం ఏత్తకఞ్చ ధనం దస్సామి, సపుత్తదారో చ చేతియస్స దాసో భవిస్సామీ’’తి సత్త పుత్తే సత్త సుణిసాయో భరియఞ్చ గహేత్వా అత్తనా సద్ధిం చేతియస్స నియ్యాదేసి. రట్ఠవాసినో ‘‘ధనం నామ సక్కా ఉప్పాదేతుం, అయం పన సపుత్తదారో అత్తానం నియ్యాదేసి, అయమేవ జేట్ఠకో హోతూ’’తి తం జేట్ఠకం కరింసు. ఇతి తే సోళసపి జనా చేతియస్స దాసా అహేసుం. రట్ఠవాసినో పన తే భుజిస్సే అకంసు. ఏవం సన్తేపి చేతియమేవ పటిజగ్గిత్వా యావతాయుకం ఠత్వా తతో చుతా దేవలోకే నిబ్బత్తింసు. తేసు ఏకం బుద్ధన్తరం దేవలోకే వసన్తేసు ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే భరియా తతో చవిత్వా రాజగహే సేట్ఠినో ధీతా హుత్వా నిబ్బత్తి. సా కుమారికావ హుత్వా సోతాపత్తిఫలం పాపుణి. అదిట్ఠసచ్చస్స పన పటిసన్ధి నామ భారియాతి తస్సా సామికో సమ్పరివత్తమానో గన్త్వా నేసాదకులే నిబ్బత్తి. తస్స సహ దస్సనేనేవ సేట్ఠిధీతరం పుబ్బసినేహో అజ్ఝోత్థరి. వుత్తమ్పి చేతం –

‘‘పుబ్బేవ సన్నివాసేన, పచ్చుప్పన్నహితేన వా;

ఏవం తం జాయతే పేమం, ఉప్పలంవ యథోదకే’’తి. (జా. ౧.౨.౧౭౪);

సా పుబ్బసినేహేనేవ నేసాదకులం అగమాసి. పుత్తాపిస్సా దేవలోకా చవిత్వా తస్సా ఏవ కుచ్ఛిస్మిం పటిసన్ధిం గణ్హింసు, సుణిసాయోపిస్సా తత్థ తత్థ నిబ్బత్తిత్వా వయప్పత్తా తేసంయేవ గేహం అగమంసు. ఏవం తే సబ్బేపి తదా చేతియం పటిజగ్గిత్వా తస్స కమ్మస్సానుభావేన సోతాపత్తిఫలం పత్తాతి.

కుక్కుటమిత్తనేసాదవత్థు అట్ఠమం.