౭. మహాధనవాణిజవత్థు

వాణిజోవాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో మహాధనవాణిజం ఆరబ్భ కథేసి.

తస్స కిర వాణిజస్స గేహే పఞ్చసతా చోరా ఓతారం గవేసమానా ఓతారం న లభింసు. అపరేన సమయేన వాణిజో పఞ్చ సకటసతాని భణ్డస్స పూరేత్వా భిక్ఖూనం ఆరోచాపేసి – ‘‘అహం అసుకట్ఠానం నామ వాణిజ్జత్థాయ గచ్ఛామి, యే, అయ్యా, తం ఠానం గన్తుకామా, తే నిక్ఖమన్తు, మగ్గే భిక్ఖాయ న కిలమిస్సన్తీ’’తి. తం సుత్వా పఞ్చసతా భిక్ఖూ తేన సద్ధిం మగ్గం పటిపజ్జింసు. తేపి చోరా ‘‘సో కిర వాణిజో నిక్ఖన్తో’’తి గన్త్వా అటవియం అట్ఠంసు. వాణిజోపి గన్త్వా అటవిముఖే ఏకస్మిం గామే వాసం కత్వా ద్వే తయోపి దివసే గోణసకటాదీని సంవిదహి, తేసం పన భిక్ఖూనం నిబద్ధం భిక్ఖం దేతియేవ. చోరా తస్మిం అతిచిరాయన్తే ‘‘గచ్ఛ, తస్స నిక్ఖమనదివసం ఞత్వా ఏహీ’’తి ఏకం పురిసం పహిణింసు. సో తం గామం గన్త్వా ఏకం సహాయకం పుచ్ఛి – ‘‘కదా వాణిజో నిక్ఖమిస్సతీ’’తి. సో ‘‘ద్వీహతీహచ్చయేనా’’తి వత్వా ‘‘కిమత్థం పన పుచ్ఛసీ’’తి ఆహ. అథస్స సో ‘‘మయం పఞ్చసతా చోరా ఏతస్సత్థాయ అటవియం ఠితా’’తి ఆచిక్ఖి. ఇతరో ‘‘తేన హి గచ్ఛ, సీఘం నిక్ఖమిస్సతీ’’తి తం ఉయ్యోజేత్వా, ‘‘కిం ను ఖో చోరే వారేమి, ఉదాహు వాణిజ’’న్తి చిన్తేత్వా, ‘‘కిం మే చోరేహి, వాణిజం నిస్సాయ పఞ్చసతా భిక్ఖూ జీవన్తి, వాణిజస్స సఞ్ఞం దస్సామీ’’తి సో తస్స సన్తికం గన్త్వా ‘‘కదా గమిస్సథా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘తతియదివసే’’తి వుత్తే మయ్హం వచనం కరోథ, అటవియం కిర తుమ్హాకం అత్థాయ పఞ్చసతా చోరా ఠితా, మా తావ గమిత్థాతి. త్వం కథం జానాసీతి? తేసం అన్తరే మమ సహాయో అత్థి, తస్స మే కథాయ ఞాతన్తి. ‘‘తేన హి ‘కిం మే ఏత్తో గతేనా’తి నివత్తిత్వా గేహమేవ గమిస్సామీ’’తి ఆహ. తస్మిం చిరాయన్తే పున తేహి చోరేహి పేసితో పురిసో ఆగన్త్వా తం సహాయకం పుచ్ఛిత్వా తం పవత్తిం సుత్వా ‘‘నివత్తిత్వా గేహమేవ కిర గమిస్సతీ’’తి గన్త్వా చోరానం ఆరోచేసి. తం సుత్వా చోరా తతో నిక్ఖమిత్వా ఇతరస్మిం మగ్గే అట్ఠంసు, తస్మిం చిరయన్తే పునపి తే చోరా తస్స సన్తికం పురిసం పేసేసుం. సో తేసం తత్థ ఠితభావం ఞత్వా పున వాణిజస్స ఆరోచేసి. వాణిజో ‘‘ఇధాపి మే వేకల్లం నత్థి, ఏవం సన్తే నేవ ఏత్తో గమిస్సామి, న ఇతో, ఇధేవ భవిస్సామీ’’తి భిక్ఖూనం సన్తికం గన్త్వా ఆహ – ‘‘భన్తే, చోరా కిర మం విలుమ్పితుకామా మగ్గే ఠితా, ‘పున నివత్తిస్సతీ’తి సుత్వా ఇతరస్మిం మగ్గే ఠితా, అహం ఏత్తో వా ఇతో వా అగన్త్వా థోకం ఇధేవ భవిస్సామి, భదన్తా ఇధేవ వసితుకామా వసన్తు, గన్తుకామా అత్తనో రుచిం కరోన్తూ’’తి. భిక్ఖూ ‘‘ఏవం సన్తే మయం నివత్తిస్సామా’’తి వాణిజం ఆపుచ్ఛిత్వా పునదేవ సావత్థిం గన్త్వా సత్థారం వన్దిత్వా నిసీదింసు. సత్థా ‘‘కిం, భిక్ఖవే, మహాధనవాణిజేన సద్ధిం న గమిత్థా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఆమ, భన్తే, మహాధనవాణిజస్స విలుమ్పనత్థాయ ద్వీసుపి మగ్గేసు చోరా పరియుట్ఠింసు, తేన సో తత్థేవ ఠితో, మయం పన తం ఆపుచ్ఛిత్వా ఆగతా’’తి వుత్తే, ‘‘భిక్ఖవే, మహాధనవాణిజో చోరానం అత్థితాయ మగ్గం పరివజ్జతి, జీవితుకామో వియ పురిసో హలాహలం విసం పరివజ్జేతి, భిక్ఖునాపి ‘తయో భవా చోరేహి పరియుట్ఠితమగ్గసదిసా’తి ఞత్వా పాపం పరివజ్జేతుం వట్టతీ’’తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౧౨౩. ‘‘వాణిజోవ భయం మగ్గం, అప్పసత్థో మహద్ధనో;

విసం జీవితుకామోవ, పాపాని పరివజ్జయే’’తి.

తత్థ భయన్తి భాయితబ్బం, చోరేహి పరియుట్ఠితత్తా సప్పటిభయన్తి అత్థో. ఇదం వుత్తం హోతి – యథా మహాధనవాణిజో అప్పసత్థో సప్పటిభయం మగ్గం, యథా చ జీవితుకామో హలాహలం విసం పరివజ్జేతి, ఏవం పణ్డితో భిక్ఖు అప్పమత్తకానిపి పాపాని పరివజ్జేయ్యాతి.

దేసనావసానే తే భిక్ఖూ సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణింసు, సమ్పత్తమహాజనస్సాపి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

మహాధనవాణిజవత్థు సత్తమం.