౧౧. తయోజనవత్థు

న అన్తలిక్ఖేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో తయో జనే ఆరబ్భ కథేసి.

సత్థరి కిర జేతవనే విహరన్తే సమ్బహులా భిక్ఖూ సత్థు దస్సనత్థాయ ఆగచ్ఛన్తా ఏకం గామం పిణ్డాయ పవిసింసు. గామవాసినో తే సమ్పత్తే ఆదాయ ఆసనసాలాయ నిసీదాపేత్వా యాగుఖజ్జకం దత్వా పిణ్డపాతవేలం ఆగమయమానా ధమ్మం సుణన్తా నిసీదింసు. తస్మిం ఖణే భత్తం పచిత్వా సూపబ్యఞ్జనం ధూపయమానాయ ఏకిస్సా ఇత్థియా భాజనతో అగ్గిజాలా ఉట్ఠహిత్వా ఛదనం గణ్హి. తతో ఏకం తిణకరళం ఉట్ఠహిత్వా జలమానం ఆకాసం పక్ఖన్ది. తస్మిం ఖణే ఏకో కాకో ఆకాసేన గచ్ఛన్తో తత్థ గీవం పవేసేత్వా తిణవల్లివేఠితో ఝాయిత్వా గామమజ్ఝే పతి. భిక్ఖూ తం దిస్వా ‘‘అహో భారియం కమ్మం, పస్సథావుసో, కాకేన పత్తం విప్పకారం, ఇమినా కతకమ్మం అఞ్ఞత్ర సత్థారా కో జానిస్సతి, సత్థారమస్స కమ్మం పుచ్ఛిస్సామా’’తి చిన్తేత్వా పక్కమింసు.

అపరేసమ్పి భిక్ఖూనం సత్థు దస్సనత్థాయ నావం అభిరుయ్హ గచ్ఛన్తానం నావా సముద్దే నిచ్చలా అట్ఠాసి. మనుస్సా ‘‘కాళకణ్ణినా ఏత్థ భవితబ్బ’’న్తి సలాకం విచారేసుం. నావికస్స చ భరియా పఠమవయే ఠితా దస్సనీయా పాసాదికా, సలాకా తస్సా పాపుణి. ‘‘సలాకం పున విచారేథా’’తి వత్వా యావతతియం విచారేసుం, తిక్ఖత్తుమ్పి తస్సా ఏవ పాపుణి. మనుస్సా ‘‘కిం, సామీ’’తి నావికస్స ముఖం ఓలోకేసుం. నావికో ‘‘న సక్కా ఏకిస్సా అత్థాయ మహాజనం నాసేతుం, ఉదకే నం ఖిపథా’’తి ఆహ. సా గహేత్వా ఉదకే ఖిపియమానా మరణభయతజ్జితా విరవం అకాసి. తం సుత్వా నావికో కో అత్థో ఇమిస్సా ఆభరణేహి నట్ఠేహి, సబ్బాభరణాని ఓముఞ్చిత్వా ఏకం పిలోతికం నివాసాపేత్వా ఛడ్డేథ నం, అహం పనేతం ఉదకపిట్ఠే ప్లవమానం దట్ఠుం న సక్ఖిస్సామీ తస్మా యథా నం అహం న పస్సామి, తథా ఏకం వాలుకకుటం గీవాయ బన్ధిత్వా సముద్దే ఖిపథాతి. తే తథా కరింసు. తమ్పి పతితట్ఠానేయేవ మచ్ఛకచ్ఛపా విలుమ్పింసు. భిక్ఖూ తం పవత్తిం ఞత్వా ‘‘ఠపేత్వా సత్థారం కో అఞ్ఞో ఏతిస్సా ఇత్థియా కతకమ్మం జానిస్సతి, సత్థారం తస్సా కమ్మం పుచ్ఛిస్సామా’’తి ఇచ్ఛితట్ఠానం పత్వా నావాతో ఓరుయ్హ పక్కమింసు.

అపరేపి సత్త భిక్ఖూ సత్థు దస్సనత్థాయ గచ్ఛన్తా సాయం ఏకం విహారం పవిసిత్వా వసనట్ఠానం పుచ్ఛింసు. ఏకస్మిఞ్చ లేణే సత్త మఞ్చా హోన్తి. తేసం తదేవ లభిత్వా తత్థ నిపన్నానం రత్తిభాగే కూటాగారమత్తో పాసాణో పవట్టమానో ఆగన్త్వా లేణద్వారం పిదహి. నేవాసికా భిక్ఖూ ‘‘మయం ఇమం లేణం ఆగన్తుకభిక్ఖూనం పాపయిమ్హా, అయఞ్చ మహాపాసాణో లేణద్వారం పిదహన్తో అట్ఠాసి, అపనేస్సామ న’’న్తి సమన్తా సత్తహి గామేహి మనుస్సే సన్నిపాతేత్వా వాయమన్తాపి ఠానా చాలేతుం నాసక్ఖింసు. అన్తో పవిట్ఠభిక్ఖూపి వాయమింసుయేవ. ఏవం సన్తేపి సత్తాహం పాసాణం చాలేతుం నాసక్ఖింసు. ఆగన్తుకా సత్తాహం ఛాతజ్ఝత్తా మహాదుక్ఖం అనుభవింసు. సత్తమే దివసే పాసాణో సయమేవ పవట్టిత్వా అపగతో. భిక్ఖూ నిక్ఖమిత్వా ‘‘అమ్హాకం ఇమం పాపం అఞ్ఞత్ర సత్థారా కో జానిస్సతి, సత్థారం పుచ్ఛిస్సామా’’తి చిన్తేత్వా పక్కమింసు. తే పురిమేహి సద్ధిం అన్తరామగ్గే సమాగన్త్వా సబ్బే ఏకతోవ సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసిన్నా సత్థారా కతపటిసన్థారా అత్తనా అత్తనా దిట్ఠానుభూతాని కారణాని పటిపాటియా పుచ్ఛింసు.

సత్థాపి తేసం పటిపాటియా ఏవం బ్యాకాసి – ‘‘భిక్ఖవే, సో తావ కాకో అత్తనా కతకమ్మమేవ అనుభోసి. అతీతకాలే హి బారాణసియం ఏకో కస్సకో అత్తనో గోణం దమేన్తో దమేతుం నాసక్ఖి. సో హిస్స గోణో థోకం గన్త్వా నిపజ్జి, పోథేత్వా ఉట్ఠాపితోపి థోకం గన్త్వా పునపి తథేవ నిపజ్జి. సో వాయమిత్వా తం దమేతుం అసక్కోన్తో కోధాభిభూతో హుత్వా ‘ఇతో దాని పట్ఠాయ సుఖం నిపజ్జిస్ససీ’తి పలాలపిణ్డం వియ కరోన్తో పలాలేన తస్స గీవం పలివేఠేత్వా అగ్గిమదాసి, గోణో తత్థేవ ఝాయిత్వా మతో. తదా, భిక్ఖవే, తేన కాకేన తం పాపకమ్మం కతం. సో తస్స విపాకేన దీఘరత్తం నిరయే పచ్చిత్వా విపాకావసేసేన సత్తక్ఖత్తుం కాకయోనియం నిబ్బత్తిత్వా ఏవమేవ ఆకాసే ఝాయిత్వావ మతో’’తి.

సాపి, భిక్ఖవే, ఇత్థీ అత్తనా కతకమ్మమేవ అనుభోసి. సా హి అతీతే బారాణసియం ఏకస్స గహపతికస్స భరియా ఉదకహరణకోట్టనపచనాదీని సబ్బకిచ్చాని సహత్థేనేవ అకాసి. తస్సా ఏకో సునఖో తం గేహే సబ్బకిచ్చాని కురుమానం ఓలోకేన్తోవ నిసీదతి. ఖేత్తే భత్తం హరన్తియా దారుపణ్ణాదీనం వా అత్థాయ అరఞ్ఞం గచ్ఛన్తియా తాయ సద్ధింయేవ గచ్ఛతి. తం దిస్వా దహరమనుస్సా ‘‘అమ్భో నిక్ఖన్తో సునఖలుద్దకో, అజ్జ మయం మంసేన భుఞ్జిస్సామా’’తి ఉప్పణ్డేన్తి. సా తేసం కథాయ మఙ్కు హుత్వా సునఖం లేడ్డుదణ్డాదీహి పహరిత్వా పలాపేతి, సునఖో నివత్తిత్వా పున అనుబన్ధతి. సో కిరస్సా తతియే అత్తభావే భత్తా అహోసి, తస్మా సినేహం ఛిన్దితుం న సక్కోతి. కిఞ్చాపి హి అనమతగ్గే సంసారే జాయా వా పతి వా అభూతపుబ్బా నామ నత్థి, అవిదూరే పన అత్తభావే ఞాతకేసు అధిమత్తో సినేహో హోతి, తస్మా సో సునఖో తం విజహితుం న సక్కోతి. సా తస్స కుజ్ఝిత్వా ఖేత్తం సామికస్స యాగుం హరమానా రజ్జుం ఉచ్ఛఙ్గే ఠపేత్వా అగమాసి, సునఖో తాయేవ సద్ధిం గతో. సా సామికస్స యాగుం దత్వా తుచ్ఛకుటం ఆదాయ ఏకం ఉదకట్ఠానం గన్త్వా కుటం వాలుకాయ పూరేత్వా సమీపే ఓలోకేత్వా ఠితస్స సునఖస్స సద్దమకాసి. సునఖో ‘‘చిరస్సం వత మే అజ్జ మధురకథా లద్ధా’’తి నఙ్గుట్ఠం చాలేన్తో తం ఉపసఙ్కమి. సా తం గీవాయం దళ్హం గహేత్వా ఏకాయ రజ్జుకోటియా కుటం బన్ధిత్వా ఏకం రజ్జుకోటిం సునఖస్స గీవాయం బన్ధిత్వా కుటం ఉదకాభిముఖం పవట్టేసి. సునఖో కుటం అనుబన్ధన్తో ఉదకే పతిత్వా తత్థేవ కాలమకాసి. సా తస్స కమ్మస్స విపాకేన దీఘరత్తం నిరయే పచ్చిత్వా విపాకావసేసేన అత్తభావసతే వాలుకకుటం గీవాయం బన్ధిత్వా ఉదకే పక్ఖిత్తా కాలమకాసీతి.

తుమ్హేహిపి, భిక్ఖవే, అత్తనా కతకమ్మమేవ అనుభూతం. అతీతస్మిఞ్హి బారాణసివాసినో సత్త గోపాలకదారకా ఏకస్మిం అటవిపదేసే సత్తాహవారేన గావియో విచరన్తా ఏకదివసం గావియో విచారేత్వా ఆగచ్ఛన్తా ఏకం మహాగోధం దిస్వా అనుబన్ధింసు. గోధా పలాయిత్వా ఏకం వమ్మికం పావిసి. తస్స పన వమ్మికస్స సత్త ఛిద్దాని, దారకా ‘‘మయం దాని గహేతుం న సక్ఖిస్సామ, స్వే ఆగన్త్వా గణ్హిస్సామా’’తి ఏకేకో ఏకేకం సాఖభఙ్గముట్ఠిం ఆదాయ సత్తపి జనా సత్త ఛిద్దాని పిదహిత్వా పక్కమింసు. తే పునదివసే తం గోధం అమనసికత్వా అఞ్ఞస్మిం పదేసే గావియో విచారేత్వా సత్తమే దివసే గావియో ఆదాయ గచ్ఛన్తా తం వమ్మికం దిస్వా సతిం పటిలభిత్వా ‘‘కా ను ఖో తస్సా గోధాయ పవత్తీ’’తి అత్తనా అత్తనా పిదహితాని ఛిద్దాని వివరింసు. గోధా జీవితే నిరాలయా హుత్వా అట్ఠిచమ్మావసేసా పవేధమానా నిక్ఖమి. తే తం దిస్వా అనుకమ్పం కత్వా ‘‘మా నం మారేథ, సత్తాహం ఛిన్నభత్తా జాతా’’తి తస్సా పిట్ఠిం పరిమజ్జిత్వా ‘‘సుఖేన గచ్ఛాహీ’’తి విస్సజ్జేసుం. తే గోధాయ అమారితత్తా నిరయే తావ న పచ్చింసు. తే పన సత్త జనా ఏకతో హుత్వా చుద్దససు అత్తభావేసు సత్త సత్త దివసాని ఛిన్నభత్తా అహేసుం. తదా, భిక్ఖవే, తుమ్హేహి సత్తహి గోపాలకేహి హుత్వా తం కమ్మం కతన్తి. ఏవం సత్థా తేహి పుట్ఠపుట్ఠం పఞ్హం బ్యాకాసి.

అథేకో భిక్ఖు సత్థారం ఆహ – ‘‘కిం పన, భన్తే, పాపకమ్మం కత్వా ఆకాసే ఉప్పతితస్సపి సముద్దం పక్ఖన్దస్సాపి పబ్బతన్తరం పవిట్ఠస్సాపి మోక్ఖో నత్థీ’’తి. సత్థా ‘‘ఏవమేతం, భిక్ఖవే, ఆకాసాదీసుపి ఏకపదేసోపి నత్థి, యత్థ ఠితో పాపకమ్మతో ముచ్చేయ్యా’’తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౧౨౭. ‘‘న అన్తలిక్ఖే న సముద్దమజ్ఝే, న పబ్బతానం వివరం పవిస్స;

న విజ్జతీ సో జగతిప్పదేసో, యత్థట్ఠితో ముచ్చేయ్య పాపకమ్మా’’తి.

తస్సత్థో – సచే హి కోచి ‘‘ఇమినా ఉపాయేన పాపకమ్మతో ముచ్చిస్సామీ’’తి అన్తలిక్ఖే వా నిసీదేయ్య, చతురాసీతియోజనసహస్సగమ్భీరం మహాసముద్దం వా పవిసేయ్య, పబ్బతన్తరే వా నిసీదేయ్య, నేవ పాపకమ్మతో ముచ్చేయ్య. పురత్థిమాదీసు జగతిపదేసేసు పథవీభాగేసు న సో వాలగ్గమత్తోపి ఓకాసో అత్థి, యత్థ ఠితో పాపకమ్మతో ముచ్చితుం సక్కుణేయ్యాతి.

దేసనావసానే తే భిక్ఖూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసు, సమ్పత్తమహాజనస్సాపి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

తయోజనవత్థు ఏకాదసమం.