౧. చూళేకసాటకబ్రాహ్మణవత్థు

అభిత్థరేథ కల్యాణేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో చూళేకసాటకబ్రాహ్మణం ఆరబ్భ కథేసి.

విపస్సిదసబలస్స కాలస్మిఞ్హి మహాఏకసాటకబ్రాహ్మణో నామ అహోసి, అయం పన ఏతరహి సావత్థియం చూళేకసాటకో నామ. తస్స హి ఏకో నివాసనసాటకో అహోసి, బ్రాహ్మణియాపి ఏకో. ఉభిన్నమ్పి ఏకమేవ పారుపనం, బహి గమనకాలే బ్రాహ్మణో వా బ్రాహ్మణీ వా తం పారుపతి. అథేకదివసం విహారే ధమ్మస్సవనే ఘోసితే బ్రాహ్మణో ఆహ – ‘‘భోతి ధమ్మస్సవనం ఘోసితం, కిం దివా ధమ్మస్సవనం గమిస్ససి, ఉదాహు రత్తిం. పారుపనస్స హి అభావేన న సక్కా అమ్హేహి ఏకతో గన్తు’’న్తి. బ్రాహ్మణీ, ‘‘సామి, అహం దివా గమిస్సామీ’’తి సాటకం పారుపిత్వా అగమాసి. బ్రాహ్మణో దివసభాగం గేహే వీతినామేత్వా రత్తిం గన్త్వా సత్థు పురతో నిసిన్నోవ ధమ్మం అస్సోసి. అథస్స సరీరం ఫరమానా పఞ్చవణ్ణా పీతి ఉప్పజ్జి. సో సత్థారం పూజితుకామో హుత్వా ‘‘సచే ఇమం సాటకం దస్సామి, నేవ బ్రాహ్మణియా, న మయ్హం పారుపనం భవిస్సతీ’’తి చిన్తేసి. అథస్స మచ్ఛేరచిత్తానం సహస్సం ఉప్పజ్జి, పునేకం సద్ధాచిత్తం ఉప్పజ్జి. తం అభిభవిత్వా పున మచ్ఛేరసహస్సం ఉప్పజ్జి. ఇతిస్స బలవమచ్ఛేరం బన్ధిత్వా గణ్హన్తం వియ సద్ధాచిత్తం పటిబాహతియేవ. తస్స ‘‘దస్సామి, న దస్సామీ’’తి చిన్తేన్తస్సేవ పఠమయామో అపగతో, మజ్ఝిమయామో సమ్పత్తో. తస్మిమ్పి దాతుం నాసక్ఖి. పచ్ఛిమయామే సమ్పత్తే సో చిన్తేసి – ‘‘మమ సద్ధాచిత్తేన మచ్ఛేరచిత్తేన చ సద్ధిం యుజ్ఝన్తస్సేవ ద్వే యామా వీతివత్తా, ఇదం మమ ఏత్తకం మచ్ఛేరచిత్తం వడ్ఢమానం చతూహి అపాయేహి సీసం ఉక్ఖిపితుం న దస్సతి, దస్సామి న’’న్తి. సో మచ్ఛేరసహస్సం అభిభవిత్వా సద్ధాచిత్తం పురేచారికం కత్వా సాటకం ఆదాయ సత్థు పాదమూలే ఠపేత్వా ‘‘జితం మే, జితం మే’’తి తిక్ఖత్తుం మహాసద్దమకాసి.

రాజా పసేనది కోసలో ధమ్మం సుణన్తో తం సద్దం సుత్వా ‘‘పుచ్ఛథ నం, కిం కిర తేన జిత’’న్తి ఆహ. సో రాజపురిసేహి పుచ్ఛితో తమత్థం ఆరోచేసి. తం సుత్వా రాజా ‘‘దుక్కరం కతం బ్రాహ్మణేన, సఙ్గహమస్స కరిస్సామీ’’తి ఏకం సాటకయుగం దాపేసి. సో తమ్పి తథాగతస్సేవ అదాసి. పున రాజా ద్వే చత్తారి అట్ఠ సోళసాతి ద్విగుణం కత్వా దాపేసి. సో తానిపి తథాగతస్సేవ అదాసి. అథస్స రాజా ద్వత్తింస యుగాని దాపేసి. బ్రాహ్మణో ‘‘అత్తనో అగ్గహేత్వా లద్ధం లద్ధం విస్సజ్జేసియేవా’’తి వాదమోచనత్థం తతో ఏకం యుగం అత్తనో, ఏకం బ్రాహ్మణియాతి ద్వే యుగాని గహేత్వా తింస యుగాని తథాగతస్సేవ అదాసి. రాజా పన తస్మిం సత్తక్ఖత్తుమ్పి దదన్తే పున దాతుకామోయేవ అహోసి. పుబ్బే మహాఏకసాటకో చతుసట్ఠియా సాటకయుగేసు ద్వే అగ్గహేసి, అయం పన ద్వత్తింసాయ లద్ధకాలే ద్వే అగ్గహేసి. రాజా పురిసే ఆణాపేసి – ‘‘దుక్కరం భణే బ్రాహ్మణేన కతం, అన్తేపురే మమ ద్వే కమ్బలాని ఆహరాపేయ్యాథా’’తి. తే తథా కరింసు. రాజా సతసహస్సగ్ఘనకే ద్వే కమ్బలే దాపేసి. బ్రాహ్మణో ‘‘న ఇమే మమ సరీరే ఉపయోగం అరహన్తి, బుద్ధసాసనస్సేవ ఏతే అనుచ్ఛవికా’’తి ఏకం కమ్బలం అన్తోగన్ధకుటియం సత్థు సయనస్స ఉపరి వితానం కత్వా బన్ధి, ఏకం అత్తనో ఘరే నిబద్ధం భుఞ్జన్తస్స భిక్ఖునో భత్తకిచ్చట్ఠానే వితానం కత్వా బన్ధి. రాజా సాయన్హసమయే సత్థు సన్తికం గన్త్వా తం కమ్బలం సఞ్జానిత్వా, ‘‘భన్తే, కేన పూజా కతా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఏకసాటకేనా’’తి వుత్తే ‘‘బ్రాహ్మణో మమ పసాదట్ఠానేయేవ పసీదతీ’’తి వత్వా ‘‘చత్తారో హత్థీ చత్తారో అస్సే చత్తారి కహాపణసహస్సాని చతస్సో ఇత్థియో చతస్సో దాసియో చత్తారో పురిసే చతురో గామవరే’’తి ఏవం యావ సబ్బసతా చత్తారి చత్తారి కత్వా సబ్బచతుక్కం నామ అస్స దాపేసి.

భిక్ఖూ ధమ్మసభాయం కథం సముట్ఠాపేసుం – ‘‘అహో అచ్ఛరియం చూళేకసాటకస్స కమ్మం, తంముహుత్తమేవ సబ్బచతుక్కం లభి, ఇదాని కతేన కల్యాణకమ్మేన అజ్జమేవ విపాకో దిన్నో’’తి. సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమాయ నామా’’తి వుత్తే, ‘‘భిక్ఖవే, సచాయం ఏకసాటకో పఠమయామే మయ్హం దాతుం అసక్ఖిస్స, సబ్బసోళసకం అలభిస్స. సచే మజ్ఝిమయామే అసక్ఖిస్స, సబ్బట్ఠకం అలభిస్స. బలవపచ్ఛిమయామే దిన్నత్తా పనేస సబ్బచతుక్కం లభి. కల్యాణకమ్మం కరోన్తేన హి ఉప్పన్నం చిత్తం అహాపేత్వా తఙ్ఖణఞ్ఞేవ కాతబ్బం. దన్ధం కతం కుసలఞ్హి సమ్పత్తిం దదమానం దన్ధమేవ దదాతి, తస్మా చిత్తుప్పాదసమనన్తరమేవ కల్యాణకమ్మం కాతబ్బ’’న్తి వత్వా అనుసన్ధిం ఘటేత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౧౧౬. ‘‘అభిత్థరేథ కల్యాణే, పాపా చిత్తం నివారయే;

దన్ధఞ్హి కరోతో పుఞ్ఞం, పాపస్మిం రమతీ మనో’’తి.

తత్థ అభిత్థరేథాతి తురితతురితం సీఘసీఘం కరేయ్యాతి అత్థో. గిహినా వా హి ‘‘సలాకభత్తదానాదీసు కిఞ్చిదేవ కుసలం కరిస్సామీ’’తి చిత్తే ఉప్పన్నే యథా అఞ్ఞే ఓకాసం న లభన్తి, ఏవం ‘‘అహం పురే, అహం పురే’’తి తురితతురితమేవ కాతబ్బం. పబ్బజితేన వా ఉపజ్ఝాయవత్తాదీని కరోన్తేన అఞ్ఞస్స ఓకాసం అదత్వా ‘‘అహం పురే, అహం పురే’’తి తురితతురితమేవ కాతబ్బం. పాపా చిత్తన్తి కాయదుచ్చరితాదిపాపకమ్మతో వా అకుసలచిత్తుప్పాదతో వా సబ్బథామేన చిత్తం నివారయే. దన్ధఞ్హి కరోతోతి యో పన ‘‘దస్సామి, న దస్సామి సమ్పజ్జిస్సతి ను ఖో మే, నో’’తి ఏవం చిక్ఖల్లమగ్గేన గచ్ఛన్తో వియ దన్ధం పుఞ్ఞం కరోతి, తస్స ఏకసాటకస్స వియ మచ్ఛేరసహస్సం పాపం ఓకాసం లభతి. అథస్స పాపస్మిం రమతీ మనో, కుసలకమ్మకరణకాలేయేవ హి చిత్తం కుసలే రమతి, తతో ముచ్చిత్వా పాపనిన్నమేవ హోతీతి.

గాథాపరియోసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

చూళేకసాటకబ్రాహ్మణవత్థు పఠమం.