౮. మారవత్థు

అత్థమ్హీతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా హిమవన్తపదేసే అరఞ్ఞకుటికాయం విహరన్తో మారం ఆరబ్భ కథేసి.

తస్మిం కిర కాలే రాజానో మనుస్సే పీళేత్వా రజ్జం కారేన్తి. అథ భగవా అధమ్మికరాజూనం రజ్జే దణ్డకరణపీళితే మనుస్సే దిస్వా కారుఞ్ఞేన ఏవం చిన్తేసి – ‘‘సక్కా ను ఖో రజ్జం కారేతుం అహనం అఘాతయం, అజినం అజాపయం, అసోచం అసోచాపయం ధమ్మేనా’’తి, మారో పాపిమా తం భగవతో పరివితక్కం ఞత్వా ‘‘సమణో గోతమో ‘సక్కా ను ఖో రజ్జం కారేతు’న్తి చిన్తేసి, ఇదాని రజ్జం కారేతుకామో భవిస్సతి, రజ్జఞ్చ నామేతం పమాదట్ఠానం, తం కారేన్తే సక్కా ఓకాసం లభితుం, గచ్ఛామి ఉస్సాహమస్స జనేస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా ఆహ – ‘‘కారేతు, భన్తే, భగవా రజ్జం, కారేతు సుగతో రజ్జం అహనం అఘాతయం, అజినం అజాపయం, అసోచం అసోచాపయం ధమ్మేనా’’తి. అథ నం సత్థా ‘‘కిం పన మే త్వం, పాపిమ, పస్ససి, యం మం త్వం ఏవం వదేసీ’’తి వత్వా ‘‘భగవతా ఖో, భన్తే, చత్తారో ఇద్ధిపాదా సుభావితా. ఆకఙ్ఖమానో హి భగవా హిమవన్తం పబ్బతరాజం ‘సువణ్ణ’న్తి అధిముచ్చేయ్య, తఞ్చ సువణ్ణమేవ అస్స, అహమ్పి ఖో ధనేన ధనకరణీయం కరిస్సామి, తుమ్హే ధమ్మేన రజ్జం కారేస్సథా’’తి తేన వుత్తే –

‘‘పబ్బతస్స సువణ్ణస్స, జాతరూపస్స కేవలో;

ద్విత్తావ నాలమేకస్స, ఇతి విద్వా సమఞ్చరే.

‘‘యో దుక్ఖమదక్ఖి యతోనిదానం,

కామేసు సో జన్తు కథం నమేయ్య;

ఉపధిం విదిత్వా సఙ్గోతి లోకే,

తస్సేవ జన్తు వినయాయ సిక్ఖే’’తి. (సం. ని. ౧.౧౫౬) –

ఇమాహి గాథాహి సంవేజేత్వా ‘‘అఞ్ఞో ఏవ ఖో, పాపిమ, తవ ఓవాదో, అఞ్ఞో మమ, తయా సద్ధిం ధమ్మసంసన్దనా నామ నత్థి, అహఞ్హి ఏవం ఓవదామీ’’తి వత్వా ఇమా గాథా అభాసి –

౩౩౧. ‘‘అత్థమ్హి జాతమ్హి సుఖా సహాయా,

తుట్ఠీ సుఖా యా ఇతరీతరేన;

పుఞ్ఞం సుఖం జీవితసఙ్ఖయమ్హి,

సబ్బస్స దుక్ఖస్స సుఖం పహానం.

౩౩౨. ‘‘సుఖా మత్తేయ్యతా లోకే,

అథో పేత్తేయ్యతా సుఖా;

సుఖా సామఞ్ఞతా లోకే,

అథో బ్రహ్మఞ్ఞతా సుఖా.

౩౩౩. ‘‘సుఖం యావ జరాసీలం, సుఖా సద్ధా పతిట్ఠితా;

సుఖో పఞ్ఞాయ పటిలాభో, పాపానం అకరణం సుఖ’’న్తి.

తత్థ అత్థమ్హీతి పబ్బజితస్సాపి హి చీవరకరణాదికే వా అధికరణవూపసమాదికే వా గిహినోపి కసికమ్మాదికే వా బలవపక్ఖసన్నిస్సితేహి అభిభవనాదికే వా కిచ్చే ఉప్పన్నే యే తం కిచ్చం నిప్ఫాదేతుం వా వూపసమేతుం వా సక్కోన్తి, ఏవరూపా సుఖా సహాయాతి అత్థో. తుట్ఠీ సుఖాతి యస్మా పన గిహినోపి సకేన అసన్తుట్ఠా సన్ధిచ్ఛేదాదీని ఆరభన్తి, పబ్బజితాపి నానప్పకారం అనేసనం. ఇతి తే సుఖం న విన్దన్తియేవ. తస్మా యా ఇతరీతరేన పరిత్తేన వా విపులేన వా అత్తనో సన్తకేన సన్తుట్ఠి, అయమేవ సుఖాతి అత్థో. పుఞ్ఞన్తి మరణకాలే పన యథాజ్ఝాసయేన పత్థరిత్వా కతపుఞ్ఞకమ్మమేవ సుఖం. సబ్బస్సాతి సకలస్సపి పన వట్టదుక్ఖస్స పహానసఙ్ఖాతం అరహత్తమేవ ఇమస్మిం లోకే సుఖం నామ.

మత్తేయ్యతాతి మాతరి సమ్మా పటిపత్తి. పేత్తేయ్యతాతి పితరి సమ్మా పటిపత్తి. ఉభయేనపి మాతాపితూనం ఉపట్ఠానమేవ కథితం. మాతాపితరో హి పుత్తానం అనుపట్ఠహనభావం ఞత్వా అత్తనో సన్తకం భూమియం వా నిదహన్తి, పరేసం వా విస్సజ్జేన్తి, ‘‘మాతాపితరో న ఉపట్ఠహన్తీ’’తి నేసం నిన్దాపి వడ్ఢతి, కాయస్స భేదా గూథనిరయేపి నిబ్బత్తన్తి. యే పన మాతాపితరో సక్కచ్చం ఉపట్ఠహన్తి, తే తేసం సన్తకం ధనమ్పి పాపుణన్తి, పసంసమ్పి లభన్తి, కాయస్స భేదా సగ్గే నిబ్బత్తన్తి. తస్మా ఉభయమ్పేతం సుఖన్తి వుత్తం. సామఞ్ఞతాతి పబ్బజితేసు సమ్మా పటిపత్తి. బ్రహ్మఞ్ఞతాతి బాహితపాపేసు బుద్ధపచ్చేకబుద్ధసావకేసు సమ్మా పటిపత్తియేవ. ఉభయేనపి తేసం చతూహి పచ్చయేహి పటిజగ్గనభావో కథితో, ఇదమ్పి లోకే సుఖం నామ కథికం.

సీలన్తి మణికుణ్డలరత్తవత్థాదయో హి అలఙ్కారా తస్మిం తస్మిం వయే ఠితానంయేవ సోభన్తి. న దహరానం అలఙ్కారో మహల్లకకాలే, మహల్లకానం వా అలఙ్కారో దహరకాలే సోభతి, ‘‘ఉమ్మత్తకో ఏస మఞ్ఞే’’తి గరహుప్పాదనేన పన దోసమేవ జనేతి. పఞ్చసీలదససీలాదిభేదం పన సీలం దహరస్సాపి మహల్లకస్సాపి సబ్బవయేసు సోభతియేవ, ‘‘అహో వతాయం సీలవా’’తి పసంసుప్పాదనేన సోమనస్సమేవ ఆవహతి. తేన వుత్తం – సుఖం యావ జరా సీలన్తి. సద్ధా పతిట్ఠితాతి లోకియలోకుత్తరతో దువిధాపి సద్ధా నిచ్చలా హుత్వా పతిట్ఠితా. సుఖో పఞ్ఞాయ పటిలాభోతి లోకియలోకుత్తరపఞ్ఞాయ పటిలాభో సుఖో. పాపానం అకరణన్తి సేతుఘాతవసేన పన పాపానం అకరణం ఇమస్మిం లోకే సుఖన్తి అత్థో.

దేసనావసానే బహూనం దేవతానం ధమ్మాభిసమయో అహోసీతి.

మారవత్థు అట్ఠమం.

నాగవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

తేవీసతిమో వగ్గో.