౭. సమ్బహులభిక్ఖువత్థు

సచే లభేథాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా పాలిలేయ్యకం నిస్సాయ రక్ఖితవనసణ్డే విహరన్తో సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ కథేసి. వత్థు యమకవగ్గే ‘‘పరే చ న విజానన్తీ’’తి గాథావణ్ణనాయ ఆగతమేవ. వుత్తఞ్హేతం (ధ. ప. అట్ఠ. ౧.౫ కోసమ్బకవత్థు) –

తథాగతస్స తత్థ హత్థినాగేన ఉపట్ఠియమానస్స వసనభావో సకలజమ్బుదీపే పాకటో అహోసి. సావత్థినగరతో ‘‘అనాథపిణ్డికో విసాఖా మహాఉపాసికా’’తి ఏవమాదీని మహాకులాని ఆనన్దత్థేరస్స సాసనం పహిణింసు ‘‘సత్థారం నో, భన్తే, దస్సేథా’’తి. దిసావాసినోపి పఞ్చసతా భిక్ఖూ వుట్ఠవస్సా ఆనన్దత్థేరం ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘చిరస్సుతా నో, ఆవుసో ఆనన్ద, భగవతో సమ్ముఖా ధమ్మీ కథా, సాధు మయం, ఆవుసో ఆనన్ద, లభేయ్యామ భగవతో సమ్ముఖా ధమ్మిం కథం సవనాయా’’తి యాచింసు. థేరో తే భిక్ఖూ ఆదాయ తత్థ గన్త్వా ‘‘తేమాసం ఏకవిహారినో తథాగతస్స సన్తికం ఏత్తకేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం ఉపసఙ్కమనం అయుత్త’’న్తి చిన్తేత్వా తే భిక్ఖూ బహి ఠపేత్వా ఏకకోవ సత్థారం ఉపసఙ్కమి. పాలిలేయ్యకో తం దిస్వా దణ్డమాదాయ పక్ఖన్ది. తం సత్థా ఓలోకేత్వా ‘‘అపేహి, అపేహి, పాలిలేయ్యక, మా వారయి, బుద్ధుపట్ఠాకో ఏసో’’తి ఆహ. సో తత్థేవ దణ్డం ఛడ్డేత్వా పత్తచీవరపటిగ్గహణం ఆపుచ్ఛి. థేరో నాదాసి. నాగో ‘‘సచే ఉగ్గహితవత్తో భవిస్సతి, సత్థు నిసీదనపాసాణఫలకే అత్తనో పరిక్ఖారం న ఠపేస్సతీ’’తి చిన్తేసి. థేరో పత్తచీవరం భూమియం ఠపేసి. వత్తసమ్పన్నా హి గరూనం ఆసనే వా సయనే వా అత్తనో పరిక్ఖారం న ఠపేన్తి.

థేరో సత్థారం వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసీది. సత్థా ‘‘ఏకకోవ ఆగతోసీ’’తి పుచ్ఛిత్వా పఞ్చహి భిక్ఖుసతేహి ఆగతభావం సుత్వా ‘‘కహం పన తే’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘తుమ్హాకం చిత్తం అజానన్తో బహి ఠపేత్వా ఆగతోమ్హీ’’తి వుత్తే ‘‘పక్కోసాహి నే’’తి ఆహ. థేరో తథా అకాసి. సత్థా తేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం పటిసన్థారం కత్వా తేహి భిక్ఖూహి, ‘‘భన్తే, భగవా బుద్ధసుఖుమాలో చేవ ఖత్తియసుఖుమాలో చ, తుమ్హేహి తేమాసం ఏకకేహి తిట్ఠన్తేహి నిసీదన్తేహి చ దుక్కరం కతం, వత్తపటివత్తకారకోపి ముఖోదకాదిదాయకోపి నాహోసి మఞ్ఞే’’తి వుత్తే, ‘‘భిక్ఖవే, పాలిలేయ్యకహత్థినా మమ సబ్బకిచ్చాని కతాని. ఏవరూపఞ్హి సహాయం లభన్తేన ఏకకోవ వసితుం యుత్తం, అలభన్తస్స ఏకచారికభావోవ సేయ్యో’’తి వత్వా నాగవగ్గే ఇమా గాథా అభాసి –

౩౨౮. ‘‘సచే లభేథ నిపకం సహాయం,

సద్ధించరం సాధువిహారి ధీరం;

అభిభుయ్య సబ్బాని పరిస్సయాని,

చరేయ్య తేనత్తమనో సతీమా.

౩౨౯. ‘‘నో చే లభేథ నిపకం సహాయం,

సద్ధించరం సాధువిహారి ధీరం;

రాజావ రట్ఠం విజితం పహాయ,

ఏకో చరే మాతఙ్గరఞ్ఞేవ నాగో.

౩౩౦. ‘‘ఏకస్స చరితం సేయ్యో,

నత్థి బాలే సహాయతా;

ఏకో చరే న చ పాపాని కయిరా,

అప్పోస్సుక్కో మాతఙ్గరఞ్ఞేవ నాగో’’తి.

తత్థ నిపకన్తి నేపక్కపఞ్ఞాయ సమన్నాగతం. సాధువిహారి ధీరన్తి భద్దకవిహారిం పణ్డితం. పరిస్సయానీతి తాదిసం మేత్తావిహారిం సహాయం లభన్తో సీహబ్యగ్ఘాదయో పాకటపరిస్సయే చ రాగభయదోసభయమోహభయాదయో పటిచ్ఛన్నపరిస్సయే చాతి సబ్బేవ పరిస్సయే అభిభవిత్వా తేన సద్ధిం అత్తమనో ఉపట్ఠితసతీ హుత్వా చరేయ్య, విహరేయ్యాతి అత్థో.

రాజావ రట్ఠన్తి రట్ఠం హిత్వా గతో మహాజనకరాజా వియ. ఇదం వుత్తం హోతి – యథా విజితభూమిపదేసో రాజా ‘‘ఇదం రజ్జం నామ మహన్తం పమాదట్ఠానం, కిం మే రజ్జేన కారితేనా’’తి విజితం రట్ఠం పహాయ ఏకకోవ మహారఞ్ఞం పవిసిత్వా తాపసపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా చతూసు ఇరియాపథేసు ఏకకోవ చరతి, ఏవం ఏకకోవ చరేయ్యాతి. మాతఙ్గరఞ్ఞేవ నాగోతి యథా చ ‘‘అహం ఖో ఆకిణ్ణో విహరామి హత్థీహి హత్థినీహి హత్థికళభేహి హత్థిచ్ఛాపేహి, ఛిన్నగ్గాని చేవ తిణాని ఖాదామి, ఓభగ్గోభగ్గఞ్చ మే సాఖాభఙ్గం ఖాదన్తి, ఆవిలాని చ పానీయాని పివామి, ఓగాహా చ మే ఉత్తిణ్ణస్స హత్థినియో కాయం ఉపనిఘంసన్తియో గచ్ఛన్తి, యంనూనాహం ఏకకోవ గణమ్హా వూపకట్ఠో విహరేయ్య’’న్తి (మహావ. ౪౬౭; ఉదా. ౩౫) ఏవం పటిసఞ్చిక్ఖిత్వా గమనతో మాతఙ్గోతి లద్ధనామో ఇమస్మిం అరఞ్ఞే అయం హత్థినాగో యూథం పహాయ సబ్బిరియాపథేసు ఏకకోవ సుఖం చరతి, ఏవమ్పి ఏకోవ చరేయ్యాతి అత్థో.

ఏకస్సాతి పబ్బజితస్స హి పబ్బజితకాలతో పట్ఠాయ ఏకీభావాభిరతస్స ఏకకస్సేవ చరితం సేయ్యో. నత్థి బాలే సహాయతాతి చూళసీలం మజ్ఝిమసీలం మహాసీలం దస కథావత్థూని తేరస ధుతఙ్గగుణాని విపస్సనాఞాణం చత్తారో మగ్గా చత్తారి ఫలాని తిస్సో విజ్జా ఛ అభిఞ్ఞా అమతమహానిబ్బానన్తి అయఞ్హి సహాయతా నామ. సా బాలే నిస్సాయ అధిగన్తుం న సక్కాతి నత్థి బాలే సహాయతా. ఏకోతి ఇమినా కారణేన సబ్బిరియాపథేసు ఏకకోవ చరేయ్య, అప్పమత్తకానిపి న చ పాపాని కయిరా. యథా సో అప్పోస్సుక్కో నిరాలయో ఇమస్మిం అరఞ్ఞే మాతఙ్గనాగో ఇచ్ఛితిచ్ఛితట్ఠానే సుఖం చరతి, ఏవం ఏకకోవ హుత్వా చరేయ్య, అప్పమత్తకానిపి న చ పాపాని కరేయ్యాతి అత్థో. తస్మా తుమ్హేహి పతిరూపం సహాయం అలభన్తేహి ఏకచారీహేవ భవితబ్బన్తి ఇమమత్థం దస్సేన్తో సత్థా తేసం భిక్ఖూనం ఇమం ధమ్మదేసనం దేసేసి.

దేసనావసానే పఞ్చసతాపి తే భిక్ఖూ అరహత్తే పతిట్ఠహింసూతి.

సమ్బహులభిక్ఖువత్థు సత్తమం.