౫. సానుసామణేరవత్థు

ఇదం పురేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో సానుం నామ సామణేరం ఆరబ్భ కథేసి.

సో కిర ఏకిస్సా ఉపాసికాయ ఏకపుత్తకో అహోసి. అథ నం సా దహరకాలేయేవ పబ్బాజేసి. సో పబ్బజితకాలతో పట్ఠాయ సీలవా అహోసి వత్తసమ్పన్నో, ఆచరియుపజ్ఝాయఆగన్తుకానం వత్తం కతమేవ హోతి. మాసస్స అట్ఠమే దివసే పాతోవ ఉట్ఠాయ ఉదకమాళకే ఉదకం ఉపట్ఠాపేత్వా ధమ్మస్సవనగ్గం సమ్మజ్జిత్వా ఆసనం పఞ్ఞాపేత్వా దీపం జాలేత్వా మధురస్సరేన ధమ్మస్సవనం ఘోసేతి. భిక్ఖూ తస్స థామం ఞత్వా ‘‘సరభఞ్ఞం భణ సామణేరా’’తి అజ్ఝేసన్తి. సో ‘‘మయ్హం హదయవాతో రుజతి, కాయో వా బాధతీ’’తి కిఞ్చి పచ్చాహారం అకత్వా ధమ్మాసనం అభిరూహిత్వా ఆకాసగఙ్గం ఓతారేన్తో వియ సరభఞ్ఞం వత్వా ఓతరన్తో ‘‘మయ్హం మాతాపితూనం ఇమస్మిం సరభఞ్ఞే పత్తిం దమ్మీ’’తి వదతి. తస్స మనుస్సా మాతాపితరో పత్తియా దిన్నభావం న జానన్తి. అనన్తరత్తభావే పనస్స మాతా యక్ఖినీ హుత్వా నిబ్బత్తా, సా దేవతాహి సద్ధిం ఆగన్త్వా ధమ్మం సుత్వా ‘‘సామణేరేన దిన్నపత్తిం అనుమోదామి, తాతా’’తి వదతి. ‘‘సీలసమ్పన్నో చ నామ భిక్ఖు సదేవకస్స లోకస్స పియో హోతీ’’తి తస్మిం సామణేరే దేవతా సలజ్జా సగారవా మహాబ్రహ్మానం వియ అగ్గిక్ఖన్ధం వియ చ నం మఞ్ఞన్తి. సామణేరే గారవేన తఞ్చ యక్ఖినిం గరుకం కత్వా పస్సన్తి. తా ధమ్మస్సవనయక్ఖసమాగమాదీసు ‘‘సానుమాతా సానుమాతా’’తి యక్ఖినియా అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డం దేన్తి. మహేసక్ఖాపి యక్ఖా తం దిస్వా మగ్గా ఓక్కమన్తి, ఆసనా వుట్ఠహన్తి.

అథ ఖో సామణేరో వుడ్ఢిమన్వాయ పరిపక్కిన్ద్రియో అనభిరతియా పీళితో అనభిరతిం వినోదేతుం అసక్కోన్తో పరుళ్హకేసనఖో కిలిట్ఠనివాసనపారుపనో కస్సచి అనారోచేత్వా పత్తచీవరమాదాయ ఏకకోవ మాతుఘరం అగమాసి. ఉపాసికా పుత్తం దిస్వా వన్దిత్వా ఆహ – ‘‘కిం, తాత, త్వం పుబ్బే ఆచరియుపజ్ఝాయేహి వా దహరసామణేరేహి వా సద్ధిం ఇధాగచ్ఛసి, కస్మా ఏకకోవ అజ్జ ఆగతోసీ’’తి? సో ఉక్కణ్ఠితభావం ఆరోచేసి. సా ఉపాసికా నానప్పకారేన ఘరావాసే ఆదీనవం దస్సేత్వా పుత్తం ఓవదమానాపి సఞ్ఞాపేతుం అసక్కోన్తీ ‘‘అప్పేవ నామ అత్తనో ధమ్మతాయపి సల్లక్ఖేయ్యా’’తి అనుయ్యోజేత్వా ‘‘తిట్ఠ, తాత, యావ తే యాగుభత్తం సమ్పాదేమి, యాగుం పివిత్వా కతభత్తకిచ్చస్స తే మనాపాని వత్థాని నీహరిత్వా దస్సామీ’’తి వత్వా ఆసనం పఞ్ఞాపేత్వా అదాసి. నిసీది సామణేరో. ఉపాసికా ముహుత్తేనేవ యాగుఖజ్జకం సమ్పాదేత్వా అదాసి. అథ ‘‘భత్తం సమ్పాదేస్సామీ’’తి అవిదూరే నిసిన్నా తణ్డులే ధోవతి. తస్మిం సమయే సా యక్ఖినీ ‘‘కహం ను ఖో సామణేరో, కచ్చి భిక్ఖాహారం లభతి, నో’’తి ఆవజ్జమానా తస్స విబ్భమితుకామతాయ నిసిన్నభావం ఞత్వా ‘‘సామణేరో మే మహేసక్ఖానం దేవతానం అన్తరే లజ్జం ఉప్పాదేయ్య, గచ్ఛామిస్స విబ్భమనే అన్తరాయం కరిస్సామీ’’తి ఆగన్త్వా తస్స సరీరే అధిముచ్చిత్వా గీవం పరివత్తేత్వా ఖేళేన పగ్ఘరన్తేన భూమియం నిపతి. ఉపాసికా పుత్తస్స తం విప్పకారం దిస్వా వేగేన గన్త్వా పుత్తం ఆలిఙ్గేత్వా ఊరూసు నిపజ్జాపేసి. సకలగామవాసినో ఆగన్త్వా బలికమ్మాదీని కరింసు. ఉపాసికా పన పరిదేవమానా ఇమా గాథా అభాసి –

‘‘చాతుద్దసిం పఞ్చదసిం, యా చ పక్ఖస్స అట్ఠమీ;

పాటిహారియపక్ఖఞ్చ, అట్ఠఙ్గసుసమాగతం.

‘‘ఉపోసథం ఉపవసన్తి, బ్రహ్మచరియం చరన్తి యే;

న తేహి యక్ఖా కీళన్తి, ఇతి మే అరహతం సుతం;

సా దాని అజ్జ పస్సామి, యక్ఖా కీళన్తి సానునా’’తి. (సం. ని. ౧.౨౩౯);

ఉపాసికాయ వచనం సుత్వా –

‘‘చాతుద్దసిం పఞ్చదసిం, యా చ పక్ఖస్స అట్ఠమీ;

పాటిహారియపక్ఖఞ్చ, అట్ఠఙ్గసుసమాగతం.

‘‘ఉపోసథం ఉపవసన్తి, బ్రహ్మచరియం చరన్తి యే;

న తేహి యక్ఖా కీళన్తి, సాహు తే అరహతం సుత’’న్తి. (సం. ని. ౧.౨౩౯) –

వత్వా ఆహ –

‘‘సానుం పబుద్ధం వజ్జాసి, యక్ఖానం వచనం ఇదం;

మాకాసి పాపకం కమ్మం, ఆవి వా యది వా రహో.

‘‘సచే చ పాపకం కమ్మం, కరిస్ససి కరోసి వా;

న తే దుక్ఖా పముత్యత్థి, ఉప్పచ్చాపి పలాయతో’’తి. (సం. ని. ౧.౨౩౯);

ఏవం పాపకం కమ్మం కత్వా సకుణస్స వియ ఉప్పతిత్వా పలాయతోపి తే మోక్ఖో నత్థీతి వత్వా సా యక్ఖినీ సామణేరం ముఞ్చి. సో అక్ఖీని ఉమ్మీలేత్వా మాతరం కేసే వికిరియ అస్ససన్తిం పస్ససన్తిం రోదమానం సకలగామవాసినో చ సన్నిపతితే దిస్వా అత్తనో యక్ఖేన గహితభావం అజానన్తో ‘‘అహం పుబ్బే పీఠే నిసిన్నో, మాతా మే అవిదూరే నిసీదిత్వా తణ్డులే ధోవి, ఇదాని పనమ్హి భూమియం నిపన్నో, కిం ను ఖో ఏత’’న్తి నిపన్నకోవ మాతరం ఆహ –

‘‘మతం వా అమ్మ రోదన్తి, యో వా జీవం న దిస్సతి;

జీవన్తం అమ్మ పస్సన్తీ, కస్మా మం అమ్మ రోదసీ’’తి. (థేరగా. ౪౪; సం. ని. ౧.౨౩౯);

అథస్స మాతా వత్థుకామకిలేసకామే పహాయ పబ్బజితస్స పున విబ్భమనత్థం ఆగమనే ఆదీనవం దస్సేన్తీ ఆహ –

‘‘మతం వా పుత్త రోదన్తి, యో వా జీవం న దిస్సతి;

యో చ కామే చజిత్వాన, పునరాగచ్ఛతే ఇధ;

తం వాపి పుత్త రోదన్తి, పున జీవం మతో హి సో’’తి. (సం. ని. ౧.౨౩౯);

ఏవఞ్చ పన వత్వా ఘరావాసం కుక్కుళసదిసఞ్చేవ నరకసదిసఞ్చ కత్వా ఘరావాసే ఆదీనవం దస్సేన్తీ పున ఆహ –

‘‘కుక్కుళా ఉబ్భతో తాత, కుక్కుళం పతితుమిచ్ఛసి;

నరకా ఉబ్భతో తాత, నరకం పతితుమిచ్ఛసీ’’తి. (సం. ని. ౧.౨౩౯);

అథ నం, ‘‘పుత్త, భద్దం తవ హోతు, మయా పన ‘అయం నో పుత్తకో డయ్హమానో’తి గేహా భణ్డం వియ నీహరిత్వా బుద్ధసాసనే పబ్బాజితో, ఘరావాసే పున డయ్హితుం ఇచ్ఛసి. అభిధావథ పరిత్తాయథ నోతి ఇమమత్థం కస్స ఉజ్ఝాపయామ కం నిజ్ఝాపయామా’’తి దీపేతుం ఇమం గాథమాహ –

‘‘అభిధావథ భద్దన్తే, కస్స ఉజ్ఝాపయామసే;

ఆదిత్తా నీహతం భణ్డం, పున డయ్హితుమిచ్ఛసీ’’తి. (సం. ని. ౧.౨౩౯);

సో మాతరి కథేన్తియా కథేన్తియా సల్లక్ఖేత్వా ‘‘నత్థి మయ్హం గిహిభావేన అత్థో’’తి ఆహ. అథస్స మాతా ‘‘సాధు, తాతా’’తి తుట్ఠా పణీతభోజనం భోజేత్వా ‘‘కతివస్సోసి, తాతా’’తి పుచ్ఛిత్వా పరిపుణ్ణవస్సభావం ఞత్వా తిచీవరం పటియాదేసి. సో పరిపుణ్ణపత్తచీవరో ఉపసమ్పదం లభి. అథస్స అచిరూపసమ్పన్నస్స సత్థా చిత్తనిగ్గహే ఉస్సాహం జనేన్తో ‘‘చిత్తం నామేతం నానారమ్మణేసు దీఘరత్తం చారికం చరన్తం అనిగ్గణ్హన్తస్స సోత్థిభావో నామ నత్థి, తస్మా అఙ్కుసేన మత్తహత్థినో వియ చిత్తస్స నిగ్గణ్హనే యోగో కరణీయో’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౩౨౬. ‘‘ఇదం పురే చిత్తమచారి చారికం,

యేనిచ్ఛకం యత్థకామం యథాసుఖం;

తదజ్జహం నిగ్గహేస్సామి యోనిసో,

హత్థిప్పభిన్నం వియ అఙ్కుసగ్గహో’’తి.

తస్సత్థో – ఇదం చిత్తం నామ ఇతో పుబ్బే రూపాదీసు చ ఆరమ్మణేసు రాగాదీనం యేన కారణేన ఇచ్ఛతి, యత్థేవస్స కామో ఉప్పజ్జతి, తస్స వసేన యత్థ కామం యథారుచి చరన్తస్స సుఖం హోతి, తథేవ విచరణతో యథాసుఖం దీఘరత్తం చారికం చరి, తం అజ్జ అహం పభిన్నం మత్తహత్థిం హత్థాచరియసఙ్ఖాతో ఛేకో అఙ్కుసగ్గహో అఙ్కుసేన వియ యోనిసోమనసికారేన నిగ్గహేస్సామి, నాస్స వీతిక్కమితుం దస్సామీతి.

దేసనావసానే సానునా సద్ధిం ధమ్మస్సవనాయ ఉపసఙ్కమన్తానం బహూనం దేవతానం ధమ్మాభిసమయో అహోసి. సోపాయస్మా తేపిటకం బుద్ధవచనం ఉగ్గణ్హిత్వా మహాధమ్మకథికో హుత్వా వీసవస్ససతం ఠత్వా సకలజమ్బుదీపం సఙ్ఖోభేత్వా పరినిబ్బాయీతి.

సానుసామణేరవత్థు పఞ్చమం.