౪. పసేనదికోసలవత్థు

మిద్ధీ యదా హోతీతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో రాజానం పసేనదికోసలం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకస్మిఞ్హి సమయే రాజా తణ్డులదోణస్స ఓదనం తదుపియేన సూపబ్యఞ్జనేన భుఞ్జతి. సో ఏకదివసం భుత్తపాతరాసో భత్తసమ్మదం అవినోదేత్వావ సత్థు సన్తికం గన్త్వా కిలన్తరూపో ఇతో చితో చ సమ్పరివత్తతి, నిద్దాయ అభిభుయ్యమానోపి ఉజుకం నిపజ్జితుం అసక్కోన్తో ఏకమన్తం నిసీది. అథ నం సత్థా ఆహ – ‘‘కిం, మహారాజ, అవిస్సమిత్వావ ఆగతోసీ’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే, భుత్తకాలతో పట్ఠాయ మే మహాదుక్ఖం హోతీ’’తి. అథ నం సత్థా, ‘‘మహారాజ, అతిబహుభోజనం ఏవం దుక్ఖం హోతీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౩౨౫. ‘‘మిద్ధీ యదా హోతి మహగ్ఘసో చ,

నిద్దాయితా సమ్పరివత్తసాయీ;

మహావరాహోవ నివాపపుట్ఠో,

పునప్పునం గబ్భముపేతి మన్దో’’తి.

తత్థ మిద్ధీతి థినమిద్ధాభిభూతో. మహగ్ఘసో చాతి మహాభోజనో ఆహరహత్థకఅలంసాటకతత్రవట్టకకాకమాసకభుత్తవమితకానం అఞ్ఞతరో వియ. నివాపపుట్ఠోతి కుణ్డకాదినా సూకరభత్తేన పుట్ఠో. ఘరసూకరో హి దహరకాలతో పట్ఠాయ పోసియమానో థూలసరీరకాలే గేహా బహి నిక్ఖమితుం అలభన్తో హేట్ఠామఞ్చాదీసు సమ్పరివత్తిత్వా అస్ససన్తో పస్ససన్తో సయతేవ. ఇదం వుత్తం హోతి – యదా పురిసో మిద్ధీ చ హోతి మహగ్ఘసో చ, నివాపపుట్ఠో మహావరాహో వియ చ అఞ్ఞేన ఇరియాపథేన యాపేతుం అసక్కోన్తో నిద్దాయనసీలో సమ్పరివత్తసాయీ, తదా సో ‘‘అనిచ్చం దుక్ఖం అనత్తా’’తి తీణి లక్ఖణాని మనసికాతుం న సక్కోతి. తేసం అమనసికారా మన్దపఞ్ఞో పునప్పునం గబ్భముపేతి, గబ్భవాసతో న పరిముచ్చతీతి. దేసనావసానే సత్థా రఞ్ఞో ఉపకారవసేన –

‘‘మనుజస్స సదా సతీమతో, మత్తం జానతో లద్ధభోజనే;

తనుకస్స భవన్తి వేదనా, సణికం జీరతి ఆయు పాలయ’’న్తి. (సం. ని. ౧.౧౨౪);

ఇమం గాథం వత్వా ఉత్తరమాణవం ఉగ్గణ్హాపేత్వా ‘‘ఇమం గాథం రఞ్ఞో భోజనవేలాయ పవేదేయ్యాసి, ఇమినా ఉపాయేన భోజనం పరిహాపేయ్యాసీ’’తి ఉపాయం ఆచిక్ఖి, సో తథా అకాసి. రాజా అపరేన సమయేన నాళికోదనపరమతాయ సణ్ఠితో సుసల్లహుకసరీరో సుఖప్పత్తో సత్థరి ఉప్పన్నవిస్సాసో సత్తాహం అసదిసదానం పవత్తేసి. దానానుమోదనాయ మహాజనో మహన్తం విసేసం పాపుణీతి.

పసేనదికోసలవత్థు చతుత్థం.