౩. పరిజిణ్ణబ్రాహ్మణపుత్తవత్థు

ధనపాలోతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా సావత్థియం విహరన్తో అఞ్ఞతరస్స పరిజిణ్ణబ్రాహ్మణస్స పుత్తే ఆరబ్భ కథేసి.

సావత్థియం కిరేకో బ్రాహ్మణో అట్ఠసతసహస్సవిభవో వయప్పత్తానం చతున్నం పుత్తానం ఆవాహం కత్వా చత్తారి సతసహస్సాని అదాసి. అథస్స బ్రాహ్మణియా కాలకతాయ పుత్తా సమ్మన్తయింసు – ‘‘సచే అయం అఞ్ఞం బ్రాహ్మణిం ఆనేస్సతి, తస్సా కుచ్ఛియం నిబ్బత్తానం వసేన కులసన్తకం భిజ్జిస్సతి, హన్ద నం మయం సఙ్గణ్హిస్సామా’’తి తే తం పణీతేహి ఘాసచ్ఛాదనాదీహి ఉపట్ఠహన్తా హత్థపాదసమ్బాహనాదీని కరోన్తా ఉపట్ఠహిత్వా ఏకదివసమస్స దివా నిద్దాయిత్వా వుట్ఠితస్స హత్థపాదే సమ్బాహన్తా పాటియేక్కం ఘరావాసే ఆదీనవం వత్వా ‘‘మయం తుమ్హే ఇమినా నీహారేన యావజీవం ఉపట్ఠహిస్సామ, సేసధనమ్పి నో దేథా’’తి యాచింసు. బ్రాహ్మణో పున ఏకేకస్స సతసహస్సం దత్వా అత్తనో నివత్థపారుపనమత్తం ఠపేత్వా సబ్బం ఉపభోగపరిభోగం చత్తారో కోట్ఠాసే కత్వా నియ్యాదేసి. తం జేట్ఠపుత్తో కతిపాహం ఉపట్ఠహి. అథ నం ఏకదివసం న్హత్వా ఆగచ్ఛన్తం ద్వారకోట్ఠకే ఠత్వా సుణ్హా ఏవమాహ – ‘‘కిం తయా జేట్ఠపుత్తస్స సతం వా సహస్సం వా అతిరేకం దిన్నం అత్థి, నను సబ్బేసం ద్వే ద్వే సతసహస్సాని దిన్నాని, కిం సేసపుత్తానం ఘరస్స మగ్గం న జానాసీ’’తి. సోపి ‘‘నస్స వసలీ’’తి కుజ్ఝిత్వా అఞ్ఞస్స ఘరం అగమాసి. తతోపి కతిపాహచ్చయేన ఇమినావ ఉపాయేన పలాపితో అఞ్ఞస్సాతి ఏవం ఏకఘరమ్పి పవేసనం అలభమానో పణ్డరఙ్గపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా భిక్ఖాయ చరన్తో కాలానమచ్చయేన జరాజిణ్ణో దుబ్భోజనదుక్ఖసేయ్యాహి మిలాతసరీరో భిక్ఖాయ చరన్తో ఆగమ్మ పీఠికాయ నిపన్నో నిద్దం ఓక్కమిత్వా ఉట్ఠాయ నిసిన్నో అత్తానం ఓలోకేత్వా పుత్తేసు అత్తనో పతిట్ఠం అపస్సన్తో చిన్తేసి – ‘‘సమణో కిర గోతమో అబ్భాకుటికో ఉత్తానముఖో సుఖసమ్భాసో పటిసన్థారకుసలో, సక్కా సమణం గోతమం ఉపసఙ్కమిత్వా పటిసన్థారం లభితు’’న్తి. సో నివాసనపారుపనం సణ్ఠాపేత్వా భిక్ఖభాజనం గహేత్వా దణ్డమాదాయ భగవతో సన్తికం అగమాసి. వుత్తమ్పి చేతం (సం. ని. ౧.౨౦౦) –

అథ ఖో అఞ్ఞతరో బ్రాహ్మణమహాసాలో లూఖో లూఖపావురణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకమన్తం నిసీది. సత్థా ఏకమన్తం నిసిన్నేన తేన సద్ధిం పటిసన్థారం కత్వా ఏతదవోచ – ‘‘కిన్ను త్వం, బ్రాహ్మణ, లూఖో లూఖపావురణో’’తి. ఇధ మే, భో గోతమ, చత్తారో పుత్తా, తే మం దారేహి సంపుచ్ఛ ఘరా నిక్ఖామేన్తీతి. తేన హి త్వం, బ్రాహ్మణ, ఇమా గాథాయో పరియాపుణిత్వా సభాయం మహాజనకాయే సన్నిపతితే పుత్తేసు చ సన్నిసిన్నేసు భాసస్సు –

‘‘యేహి జాతేహి నన్దిస్సం, యేసఞ్చ భవమిచ్ఛిసం;

తే మం దారేహి సంపుచ్ఛ, సావ వారేన్తి సూకరం.

‘‘అసన్తా కిర మం జమ్మా, తాత తాతాతి భాసరే;

రక్ఖసా పుత్తరూపేన, తే జహన్తి వయోగతం.

‘‘అస్సోవ జిణ్ణో నిబ్భోగో, ఖాదనా అపనీయతి;

బాలకానం పితా థేరో, పరాగారేసు భిక్ఖతి.

‘‘దణ్డోవ కిర మే సేయ్యో, యఞ్చే పుత్తా అనస్సవా;

చణ్డమ్పి గోణం వారేతి, అథో చణ్డమ్పి కుక్కురం.

‘‘అన్ధకారే పురే హోతి, గమ్భీరే గాధమేధతి;

దణ్డస్స ఆనుభావేన, ఖలిత్వా పతితిట్ఠతీ’’తి. (సం. ని. ౧.౨౦౦);

సో భగవతో సన్తికే తా గాథాయో ఉగ్గణ్హిత్వా తథారూపే బ్రాహ్మణానం సమాగమదివసే సబ్బాలఙ్కారపటిమణ్డితేసు పుత్తేసు తం సభం ఓగాహిత్వా బ్రాహ్మణానం మజ్ఝే మహారహేసు ఆసనేసు నిసిన్నేసు ‘‘అయం మే కాలో’’తి సభాయ మజ్ఝే పవిసిత్వా హత్థం ఉక్ఖిపిత్వా ‘‘అహం, భో, తుమ్హాకం గాథాయో భాసితుకామో, సుణిస్సథా’’తి వత్వా ‘‘భాసస్సు, బ్రాహ్మణ, సుణోమా’’తి వుత్తే ఠితకోవ అభాసి. తేన చ సమయేన మనుస్సానం వత్తం హోతి ‘‘యో మాతాపితూనం సన్తకం ఖాదన్తో మాతాపితరో న పోసేతి, సో మారేతబ్బో’’తి. తస్మా తే బ్రాహ్మణపుత్తా పితు పాదేసు పతిత్వా ‘‘జీవితం నో, తాత, దేథా’’తి యాచింసు. సో పితు హదయముదుతాయ ‘‘మా మే, భో, పుత్తకే వినాసయిత్థ, పోసేస్సన్తి మ’’న్తి ఆహ. అథస్స పుత్తే మనుస్సా ఆహంసు – ‘‘సచే, భో, అజ్జ పట్ఠాయ పితరం న సమ్మా పటిజగ్గిస్సథ, ఘాతేస్సామ వో’’తి. తే భీతా పితరం పీఠే నిసీదాపేత్వా సయం ఉక్ఖిపిత్వా గేహం నేత్వా సరీరం తేలేన అబ్భఞ్జిత్వా ఉబ్బట్టేత్వా గన్ధచుణ్ణాదీహి న్హాపేత్వా బ్రాహ్మణియో పక్కోసాపేత్వా ‘‘అజ్జ పట్ఠాయ అమ్హాకం పితరం సమ్మా పటిజగ్గథ, సచే తుమ్హే పమాదం ఆపజ్జిస్సథ, నిగ్గణ్హిస్సామ వో’’తి వత్వా పణీతభోజనం భోజేసుం.

బ్రాహ్మణో సుభోజనఞ్చ సుఖసేయ్యఞ్చ ఆగమ్మ కతిపాహచ్చయేన సఞ్జాతబలో పీణిన్ద్రియో అత్తభావం ఓలోకేత్వా ‘‘అయం మే సమ్పత్తి సమణం గోతమం నిస్సాయ లద్ధా’’తి పణ్ణాకారత్థాయ ఏకం దుస్సయుగం ఆదాయ భగవతో సన్తికం గన్త్వా కతపటిసన్థారో ఏకమన్తం నిసిన్నో తం దుస్సయుగం భగవతో పాదమూలే ఠపేత్వా ‘‘మయం, భో గోతమ, బ్రాహ్మణా నామ ఆచరియస్స ఆచరియధనం పరియేసామ, పటిగ్గణ్హాతు మే భవం గోతమో ఆచరియో ఆచరియధన’’న్తి ఆహ. భగవా తస్స అనుకమ్పాయ తం పటిగ్గహేత్వా ధమ్మం దేసేసి. దేసనావసానే బ్రాహ్మణో సరణేసు పతిట్ఠాయ ఏవమాహ – ‘‘భో గోతమ, మయ్హం పుత్తేహి చత్తారి ధువభత్తాని దిన్నాని, తతో అహం ద్వే తుమ్హాకం దమ్మీ’’తి. అథ నం సత్థా ‘‘కల్యాణం, బ్రాహ్మణ, మయం పన రుచ్చనట్ఠానమేవ గమిస్సామా’’తి వత్వా ఉయ్యోజేసి. బ్రాహ్మణో ఘరం గన్త్వా పుత్తే ఆహ – ‘‘తాతా, సమణో గోతమో మయ్హం సహాయో, తస్స మే ద్వే ధువభత్తాని దిన్నాని, తుమ్హే తస్మిం సమ్పత్తే మా పమజ్జిత్థా’’తి. తే ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛింసు.

సత్థా పునదివసే పిణ్డాయ చరన్తో జేట్ఠపుత్తస్స ఘరద్వారం అగమాసి. సో సత్థారం దిస్వా పత్తమాదాయ ఘరం పవేసేత్వా మహారహే పల్లఙ్కే నిసీదాపేత్వా పణీతభోజనమదాసి. సత్థా పునదివసే ఇతరస్స ఇతరస్సాతి పటిపాటియా సబ్బేసం ఘరాని అగమాసి. సబ్బే తే తథేవ సక్కారం అకంసు. ఏకదివసం జేట్ఠపుత్తో మఙ్గలే పచ్చుపట్ఠితే పితరం ఆహ – ‘‘తాత, కస్స మఙ్గలం దేమా’’తి? ‘‘నాహం అఞ్ఞే జానామి, సమణో గోతమో మయ్హం సహాయో’’తి. ‘‘తేన హి తం స్వాతనాయ పఞ్చహి భిక్ఖుసతేహి సద్ధిం నిమన్తేథా’’తి. బ్రాహ్మణో తథా అకాసి. సత్థా పునదివసే సపరివారో తస్స గేహం అగమాసి. సో హరితుపలిత్తే సబ్బాలఙ్కారపటిమణ్డితే గేహే బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం నిసీదాపేత్వా అప్పోదకమధుపాయసేన చేవ పణీతేన ఖాదనీయేన చ పరివిసి. అన్తరాభత్తస్మింయేవ బ్రాహ్మణస్స చత్తారో పుత్తా సత్థు సన్తికే నిసీదిత్వా ఆహంసు – ‘‘భో గోతమ, మయం అమ్హాకం పితరం పటిజగ్గామ న పమజ్జామ, పస్సథిమస్స అత్తభావ’’న్తి.

సత్థా ‘‘కల్యాణం వో కతం, మాతాపితుపోసనం నామ పోరాణకపణ్డితానం ఆచిణ్ణమేవా’’తి వత్వా ‘‘తస్స నాగస్స విప్పవాసేన, విరూళ్హా సల్లకీ చ కుటజా చా’’తి ఇమం ఏకాదసనిపాతే మాతుపోసకనాగరాజజాతకం (చరియా. ౨.౧ ఆదయో; జా. ౧.౧౧.౧ ఆదయో) విత్థారేన కథేత్వా ఇమం గాథం అభాసి –

౩౨౪. ‘‘ధనపాలో నామ కుఞ్జరో,

కటుకభేదనో దున్నివారయో;

బద్ధో కబళం న భుఞ్జతి,

సుమరతి నాగవనస్స కుఞ్జరో’’తి.

తత్థ ధనపాలో నామాతి తదా కాసికరఞ్ఞా హత్థాచరియం పేసేత్వా రమణీయే నాగవనే గాహాపితస్స హత్థినో ఏతం నామం. కటుకభేదనోతి తిఖిణమదో. హత్థీనఞ్హి మదకాలే కణ్ణచూళికా పభిజ్జన్తి, పకతియాపి హత్థినో తస్మిం కాలే అఙ్కుసే వా కున్తతోమరే వా న గణేన్తి, చణ్డా భవన్తి. సో పన అతిచణ్డోయేవ. తేన వుత్తం – కటుకభేదనో దున్నివారయోతి. బద్ధో కబళం న భుఞ్జతీతి సో బద్ధో హత్థిసాలం పన నేత్వా విచిత్రసాణియా పరిక్ఖిపాపేత్వా కతగన్ధపరిభణ్డాయ ఉపరి బద్ధవిచిత్రవితానాయ భూమియా ఠపితో రఞ్ఞా రాజారహేన నానగ్గరసేన భోజనేన ఉపట్ఠాపితోపి కిఞ్చి భుఞ్జితుం న ఇచ్ఛి, తమత్థం సన్ధాయ ‘‘బద్ధో కబళం న భుఞ్జతీ’’తి వుత్తం. సుమరతి నాగవనస్సాతి సో రమణీయం మే వసనట్ఠానన్తి నాగవనం సరతి. ‘‘మాతా పన మే అరఞ్ఞే పుత్తవియోగేన దుక్ఖప్పత్తా అహోసి, మాతాపితుఉపట్ఠానధమ్మో న మే పూరతి, కిం మే ఇమినా భోజనేనా’’తి ధమ్మికం మాతాపితుఉపట్ఠానధమ్మమేవ సరి. తం పన యస్మా తస్మిం నాగవనేయేవ ఠితో సక్కా పూరేతుం, తేన వుత్తం – సుమరతి నాగవనస్స కుఞ్జరోతి. సత్థరి ఇమం అత్తనో పుబ్బచరియం ఆనేత్వా కథేన్తే కథేన్తేయేవ సబ్బేపి తే అస్సుధారా పవత్తేత్వా ముదుహదయా ఓహితసోతా భవింసు. అథ నేసం భగవా సప్పాయం విదిత్వా సచ్చాని పకాసేత్వా ధమ్మం దేసేసి.

దేసనావసానే సద్ధిం పుత్తేహి చేవ సుణిసాహి చ బ్రాహ్మణో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహీతి.

పరిజిణ్ణబ్రాహ్మణపుత్తవత్థు తతియం.