౧౦. మహాధనవాణిజవత్థు

ఇధ వస్సన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో మహాధనవాణిజం నామ ఆరబ్భ కథేసి.

సో కిర బారాణసితో కుసుమ్భరత్తానం వత్థానం పఞ్చ సకటసతాని పూరేత్వా వణిజ్జాయ సావత్థిం ఆగతో నదీతీరం పత్వా ‘‘స్వే నదిం ఉత్తరిస్సామీ’’తి తత్థేవ సకటాని మోచేత్వా వసి. రత్తిం మహామేఘో ఉట్ఠహిత్వా వస్సి. నదీ సత్తాహం ఉదకస్స పూరా అట్ఠాసి. నాగరాపి సత్తాహం నక్ఖత్తం కీళింసు. కుసుమ్భరత్తేహి వత్థేహి కిచ్చం న నిట్ఠితం. వాణిజో చిన్తేసి – ‘‘అహం దూరం ఆగతో. సచే పున గమిస్సామి, పపఞ్చో భవిస్సతి. ఇధేవ వస్సఞ్చ హేమన్తఞ్చ గిమ్హఞ్చ మమ కమ్మం కరోన్తో వసిత్వా ఇమాని విక్కిణిస్సామీ’’తి. సత్థా నగరే పిణ్డాయ చరన్తో తస్స చిత్తం ఞత్వా సితం పాతుకరిత్వా ఆనన్దత్థేరేన సితకారణం పుట్ఠో ఆహ – ‘‘దిట్ఠో తే, ఆనన్ద, మహాధనవాణిజో’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే’’తి. సో అత్తనో జీవితన్తరాయం అజానిత్వా ఇమం సంవచ్ఛరం ఇధేవ వసిత్వా భణ్డం విక్కిణితుం చిత్తమకాసీతి. ‘‘కిం పన తస్స, భన్తే, అన్తరాయో భవిస్సతీ’’తి? సత్థా ‘‘ఆమానన్ద, సత్తాహమేవ జీవిత్వా సో మచ్చుముఖే పతిస్సతీ’’తి వత్వా ఇమా గాథా అభాసి –

‘‘అజ్జేవ కిచ్చమాతప్పం, కో జఞ్ఞా మరణం సువే;

న హి నో సఙ్గరం తేన, మహాసేనేన మచ్చునా.

‘‘ఏవం విహారిం ఆతాపిం, అహోరత్తమతన్దితం;

తం వే భద్దేకరత్తోతి, సన్తో ఆచిక్ఖతే మునీ’’తి. (మ. ని. ౩.౨౭౨);

గచ్ఛామిస్స, భన్తే, ఆరోచేస్సామీతి. విస్సత్థో గచ్ఛానన్దాతి. థేరో సకటట్ఠానం గన్త్వా భిక్ఖాయ చరి. వాణిజో థేరం ఆహారేన పతిమానేసి. అథ నం థేరో ఆహ – ‘‘కిత్తకం కాలం ఇధ వసిస్ససీ’’తి? ‘‘భన్తే, అహం దూరతో ఆగతో’’. సచే పున గమిస్సామి, పపఞ్చో భవిస్సతి, ఇమం సంవచ్ఛరం ఇధ వసిత్వా భణ్డం విక్కిణిత్వా గమిస్సామీతి. ఉపాసక, దుజ్జానో జీవితన్తరాయో, అప్పమాదం కాతుం వట్టతీతి. ‘‘కిం పన, భన్తే, అన్తరాయో భవిస్సతీ’’తి. ‘‘ఆమ, ఉపాసక, సత్తాహమేవ తే జీవితం పవత్తిస్సతీతి’’. సో సంవిగ్గమానసో హుత్వా బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం నిమన్తేత్వా సత్తాహం మహాదానం దత్వా అనుమోదనత్థాయ పత్తం గణ్హి. అథస్స సత్థా అనుమోదనం కరోన్తో, ‘‘ఉపాసక, పణ్డితేన నామ ‘ఇధేవ వస్సాదీని వసిస్సామి, ఇదఞ్చిదఞ్చ కమ్మం పయోజేస్సామీ’తి చిన్తేతుం న వట్టతి, అత్తనో పన జీవితన్తరాయమేవ చిన్తేతుం వట్టతీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౨౮౬. ‘‘ఇధ వస్సం వసిస్సామి, ఇధ హేమన్తగిమ్హిసు;

ఇతి బాలో విచిన్తేతి, అన్తరాయం న బుజ్ఝతీ’’తి.

తత్థ ఇధ వస్సన్తి ఇమస్మిం ఠానే ఇదఞ్చిదఞ్చ కరోన్తో చతుమాసం వస్సం వసిస్సామి. హేమన్తగిమ్హిసూతి హేమన్తగిమ్హేసుపి ‘‘చత్తారో మాసే ఇదఞ్చిదఞ్చ కరోన్తో ఇధేవ వసిస్సామీ’’తి ఏవం దిట్ఠధమ్మికసమ్పరాయికం అత్థం అజానన్తో బాలో విచిన్తేతి. అన్తరాయన్తి ‘‘అసుకస్మిం నామ కాలే వా దేసే వా వయే వా మరిస్సామీ’’తి అత్తనో జీవితన్తరాయం న బుజ్ఝతీతి.

దేసనావసానే సో వాణిజో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి, సమ్పత్తానమ్పి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసి. వాణిజోపి సత్థారం అనుగన్త్వా నివత్తిత్వా ‘‘సీసరోగో వియ మే ఉప్పన్నో’’తి సయనే నిపజ్జి, తథానిపన్నోవ కాలం కత్వా తుసితవిమానే నిబ్బత్తి.

మహాధనవాణిజవత్థు దసమం.