౧. పఞ్చసతభిక్ఖువత్థు

మగ్గానట్ఠఙ్గికోతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో పఞ్చసతే భిక్ఖూ ఆరబ్భ కథేసి.

తే కిర సత్థరి జనపదచారికం చరిత్వా పున సావత్థిం ఆగతే ఉపట్ఠానసాలాయ నిసీదిత్వా ‘‘అసుకగామతో అసుకగామస్స మగ్గో సమో, అసుకగామస్స మగ్గో విసమో, ససక్ఖరో, అసక్ఖరో’’తిఆదినా నయేన అత్తనో విచరితమగ్గం ఆరబ్భ మగ్గకథం కథేసుం. సత్థా తేసం అరహత్తస్సూపనిస్సయం దిస్వా తం ఠానం ఆగన్త్వా పఞ్ఞత్తాసనే నిసిన్నో ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమాయ నామా’’తి వుత్తే, ‘‘భిక్ఖవే, అయం బాహిరకమగ్గో, భిక్ఖునా నామ అరియమగ్గే కమ్మం కాతుం వట్టతి, ఏవఞ్హి కరోన్తో భిక్ఖు సబ్బదుక్ఖా పముచ్చతీ’’తి వత్వా ఇమా గాథా అభాసి –

౨౭౩. ‘‘మగ్గానట్ఠఙ్గికో సేట్ఠో, సచ్చానం చతురో పదా;

విరాగో సేట్ఠో ధమ్మానం, ద్విపదానఞ్చ చక్ఖుమా.

౨౭౪. ‘‘ఏసేవ మగ్గో నత్థఞ్ఞో, దస్సనస్స విసుద్ధియా;

ఏతఞ్హి తుమ్హే పటిపజ్జథ, మారస్సేతం పమోహనం.

౨౭౫. ‘‘ఏతఞ్హి తుమ్హే పటిపన్నా, దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సథ;

అక్ఖాతో వో మయా మగ్గో, అఞ్ఞాయ సల్లకన్తనం.

౨౭౬. ‘‘తుమ్హేహి కిచ్చమాతప్పం, అక్ఖాతారో తథాగతా;

పటిపన్నా పమోక్ఖన్తి, ఝాయినో మారబన్ధనా’’తి.

తత్థ మగ్గానట్ఠఙ్గికోతి జఙ్ఘమగ్గాదయో వా హోన్తు ద్వాసట్ఠి దిట్ఠిగతమగ్గా వా, తేసం సబ్బేసమ్పి మగ్గానం సమ్మాదిట్ఠిఆదీహి అట్ఠహి అఙ్గేహి మిచ్ఛాదిట్ఠిఆదీనం అట్ఠన్నం పహానం కరోన్తో నిరోధం ఆరమ్మణం కత్వా చతూసుపి సచ్చేసు దుక్ఖపరిజాననాదికిచ్చం సాధయమానో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో సేట్ఠో ఉత్తమో. సచ్చానం చతురో పదాతి ‘‘సచ్చం భణే న కుజ్ఝేయ్యా’’తి (ధ. ప. ౨౨౪) ఆగతం వచీసచ్చం వా హోతు, ‘‘సచ్చో బ్రాహ్మణో సచ్చో ఖత్తియో’’తిఆదిభేదం సమ్ముతిసచ్చం వా ‘‘ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి (ధ. స. ౧౧౪౪; మ. ని. ౨.౧౮౭-౧౮౮) దిట్ఠిసచ్చం వా ‘‘దుక్ఖం అరియసచ్చ’’న్తిఆదిభేదం పరమత్థసచ్చం వా హోతు, సబ్బేసమ్పి ఇమేసం సచ్చానం పరిజానితబ్బట్ఠేన సచ్ఛికాతబ్బట్ఠేన పహాతబ్బట్ఠేన భావేతబ్బట్ఠేన ఏకపటివేధట్ఠేన చ తథపటివేధట్ఠేన చ దుక్ఖం అరియసచ్చన్తిఆదయో చతురో పదా సేట్ఠా నామ. విరాగో సేట్ఠో ధమ్మానన్తి ‘‘యావతా, భిక్ఖవే, ధమ్మా సఙ్ఖతా వా అసఙ్ఖతా వా, విరాగో తేసం అగ్గమక్ఖాయతీ’’తి (ఇతివు. ౯౦; అ. ని. ౪.౩౪) వచనతో సబ్బధమ్మానం నిబ్బానసఙ్ఖాతో విరాగో సేట్ఠో. ద్విపదానఞ్చ చక్ఖుమాతి సబ్బేసం దేవమనుస్సాదిభేదానం ద్విపదానం పఞ్చహి చక్ఖూహి చక్ఖుమా తథాగతోవ సేట్ఠో. చ-సద్దో సమ్పిణ్డనత్థో, అరూపధమ్మే సమ్పిణ్డేతి. తస్మా అరూపధమ్మానమ్పి తథాగతో సేట్ఠో ఉత్తమో.

దస్సనస్స విసుద్ధియాతి మగ్గఫలదస్సనస్స విసుద్ధత్థం యో మయా ‘‘సేట్ఠో’’తి వుత్తో, ఏసోవ మగ్గో, నత్థఞ్ఞో. ఏతఞ్హి తుమ్హేతి తస్మా తుమ్హే ఏతమేవ పటిపజ్జథ. మారస్సేతం పమోహనన్తి ఏతం మారమోహనం మారమన్థనన్తి వుచ్చతి. దుక్ఖస్సన్తన్తి సకలస్సపి వట్టదుక్ఖస్స అన్తం పరిచ్ఛేదం కరిస్సథాతి అత్థో. అఞ్ఞాయ సల్లకన్తనన్తి రాగసల్లాదీనం కన్తనం నిమ్మథనం అబ్బూహణం ఏతం మగ్గం, మయా వినా అనుస్సవాదీహి అత్తపచ్చక్ఖతో ఞత్వావ అయం మగ్గో అక్ఖాతో, ఇదాని తుమ్హేహి కిలేసానం ఆతాపనేన ‘‘ఆతప్ప’’న్తి సఙ్ఖం గతం తస్స అధిగమత్థాయ సమ్మప్పధానవీరియం కిచ్చం కరణీయం. కేవలఞ్హి అక్ఖాతారోవ తథాగతా. తస్మా తేహి అక్ఖాతవసేన యే పటిపన్నా ద్వీహి ఝానేహి ఝాయినో, తే తేభూమకవట్టసఙ్ఖాతా మారబన్ధనా పమోక్ఖన్తీతి అత్థో.

దేసనావసానే తే భిక్ఖూ అరహత్తే పతిట్ఠహింసు, సమ్పత్తానమ్పి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

పఞ్చసతభిక్ఖువత్థు పఠమం.