౭. అతులఉపాసకవత్థు

పోరాణమేతన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో అతులం నామ ఉపాసకం ఆరబ్భ కథేసి.

సో హి సావత్థివాసీ ఉపాసకో పఞ్చసతఉపాసకపరివారో ఏకదివసం తే ఉపాసకే ఆదాయ ధమ్మస్సవనత్థాయ విహారం గన్త్వా రేవతత్థేరస్స సన్తికే ధమ్మం సోతుకామో హుత్వా రేవతత్థేరం వన్దిత్వా నిసీది. సో పనాయస్మా పటిసల్లానారామో సీహో వియ ఏకచారో, తస్మా తేన సద్ధిం న కిఞ్చి కథేసి. సో ‘‘అయం థేరో న కిఞ్చి కథేసీ’’తి కుద్ధో ఉట్ఠాయ సారిపుత్తత్థేరస్స సన్తికం గన్త్వా ఏకమన్తం ఠితో థేరేన ‘‘కేనత్థేన ఆగతత్థా’’తి వుత్తే ‘‘అహం, భన్తే, ఇమే ఉపాసకే ఆదాయ ధమ్మస్సవనత్థాయ రేవతత్థేరం ఉపసఙ్కమిం, తస్స మే థేరో న కిఞ్చి కథేసి, స్వాహం తస్స కుజ్ఝిత్వా ఇధాగతో, ధమ్మం మే కథేథా’’తి ఆహ. అథ థేరో ‘‘తేన హి ఉపాసకా నిసీదథా’’తి వత్వా బహుకం కత్వా అభిధమ్మకథం కథేసి. ఉపాసకోపి ‘‘అభిధమ్మకథా నామ అతిసణ్హా, థేరో బహుం అభిధమ్మమేవ కథేసి, అమ్హాకం ఇమినా కో అత్థో’’తి కుజ్ఝిత్వా పరిసం ఆదాయ ఆనన్దత్థేరస్స సన్తికం అగమాసి.

థేరేనాపి ‘‘కిం ఉపాసకా’’తి వుత్తే, ‘‘భన్తే, మయం ధమ్మస్సవనత్థాయ రేవతత్థేరం ఉపసఙ్కమిమ్హా, తస్స సన్తికే ఆలాపసల్లాపమత్తమ్పి అలభిత్వా కుద్ధా సారిపుత్తత్థేరస్స సన్తికం అగమిమ్హా, సోపి నో అతిసణ్హం బహుం అభిధమ్మమేవ కథేసి, ‘ఇమినా అమ్హాకం కో అత్థో’తి ఏతస్సాపి కుజ్ఝిత్వా ఇధాగమిమ్హా, కథేహి నో, భన్తే, ధమ్మకథ’’న్తి. తేన హి నిసీదిత్వా సుణాథాతి థేరో తేసం సువిఞ్ఞేయ్యం కత్వా అప్పకమేవ ధమ్మం కథేసి. తే థేరస్సపి కుజ్ఝిత్వా సత్థు సన్తికం గన్త్వా వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు, అథ నే సత్థా ఆహ – ‘‘కస్మా ఉపాసకా ఆగతత్థా’’తి? ‘‘ధమ్మస్సవనాయ, భన్తే’’తి. ‘‘సుతో పన వో ధమ్మో’’తి? ‘‘భన్తే, మయం ఆదితో రేవతత్థేరం ఉపసఙ్కమిమ్హా, సో అమ్హేహి సద్ధిం న కిఞ్చి కథేసి, తస్స కుజ్ఝిత్వా సారిపుత్తత్థేరం ఉపసఙ్కమిమ్హా, తేన నో బహు అభిధమ్మో కథితో, తం అసల్లక్ఖేత్వా కుజ్ఝిత్వా ఆనన్దత్థేరం ఉపసఙ్కమిమ్హా, తేన నో అప్పమత్తకోవ ధమ్మో కథితో, తస్సపి కుజ్ఝిత్వా ఇధాగతమ్హా’’తి.

సత్థా తస్స కథం సుత్వా, ‘‘అతుల, పోరాణతో పట్ఠాయ ఆచిణ్ణమేవేతం, తుణ్హీభూతమ్పి బహుకథమ్పి మన్దకథమ్పి గరహన్తియేవ. ఏకన్తం గరహితబ్బోయేవ వా హి పసంసితబ్బోయేవ వా నత్థి. రాజానోపి ఏకచ్చే నిన్దన్తి, ఏకచ్చే పసంసన్తి. మహాపథవిమ్పి చన్దిమసూరియేపి ఆకాసాదయోపి చతుపరిసమజ్ఝే నిసీదిత్వా ధమ్మం కథేన్తమ్పి సమ్మాసమ్బుద్ధం ఏకచ్చే గరహన్తి, ఏకచ్చే పసంసన్తి. అన్ధబాలానఞ్హి నిన్దా వా పసంసా వా అప్పమాణా, పణ్డితేన పన మేధావినా నిన్దితో నిన్దితో నామ, పసంసితో చ పసంసితో నామ హోతీ’’తి వత్వా ఇమా గాథా అభాసి –

౨౨౭. ‘‘పోరాణమేతం అతుల, నేతం అజ్జతనామివ;

నిన్దన్తి తుణ్హిమాసీనం, నిన్దన్తి బహుభాణినం;

మితభాణిమ్పి నిన్దన్తి, నత్థి లోకే అనిన్దితో.

౨౨౮. ‘‘న చాహు న చ భవిస్సతి, న చేతరహి విజ్జతి;

ఏకన్తం నిన్దితో పోసో, ఏకన్తం వా పసంసితో.

౨౨౯. ‘‘యం చే విఞ్ఞూ పసంసన్తి, అనువిచ్చ సువే సువే;

అచ్ఛిద్దవుత్తిం మేధావిం, పఞ్ఞాసీలసమాహితం.

౨౩౦. ‘‘నిక్ఖం జమ్బోనదస్సేవ, కో తం నిన్దితుమరహతి;

దేవాపి నం పసంసన్తి, బ్రహ్మునాపి పసంసితో’’తి.

తత్థ పోరాణమేతన్తి పురాణకం ఏతం. అతులాతి తం ఉపాసకం నామేన ఆలపతి. నేతం అజ్జతనామివాతి ఇదం నిన్దనం వా పసంసనం వా అజ్జతనం అధునా ఉప్పన్నం వియ న హోతి. తుణ్హిమాసీనన్తి కిం ఏసో మూగో వియ బధిరో వియ కిఞ్చి అజానన్తో వియ తుణ్హీ హుత్వా నిసిన్నోతి నిన్దన్తి. బహుభాణినన్తి కిం ఏస వాతాహతతాలపణ్ణం వియ తటతటాయతి, ఇమస్స కథాపరియన్తోయేవ నత్థీతి నిన్దన్తి. మితభాణిమ్పీతి కిం ఏస సువణ్ణహిరఞ్ఞం వియ అత్తనో వచనం మఞ్ఞమానో ఏకం వా ద్వే వా వత్వా తుణ్హీ అహోసీతి నిన్దన్తి. ఏవం సబ్బథాపి ఇమస్మిం లోకే అనిన్దితో నామ నత్థీతి అత్థో. న చాహూతి అతీతేపి నాహోసి, అనాగతేపి న భవిస్సతి.

యం చే విఞ్ఞూతి బాలానం నిన్దా వా పసంసా వా అప్పమాణా, యం పన పణ్డితా దివసే దివసే అనువిచ్చ నిన్దకారణం వా పసంసకారణం వా జానిత్వా పసంసన్తి, అచ్ఛిద్దాయ వా సిక్ఖాయ అచ్ఛిద్దాయ వా జీవితవుత్తియా సమన్నాగతత్తా అచ్ఛిద్దవుత్తిం ధమ్మోజపఞ్ఞాయ సమన్నాగతత్తా మేధావిం లోకియలోకుత్తరపఞ్ఞాయ చేవ చతుపారిసుద్ధిసీలేన చ సమన్నాగతత్తా పఞ్ఞాసీలసమాహితం పసంసన్తి, తం సువణ్ణదోసవిరహితం ఘట్టనమజ్జనక్ఖమం జమ్బోనదనిక్ఖం వియ కో నిన్దితుమరహతీతి అత్థో. దేవాపీతి దేవతాపి పణ్డితమనుస్సాపి తం భిక్ఖుం ఉపట్ఠాయ థోమేన్తి పసంసన్తి. బ్రహ్మునాపీతి న కేవలం దేవమనుస్సేహి, దససహస్సచక్కవాళే మహాబ్రహ్మునాపి ఏస పసంసితోయేవాతి అత్థో.

దేసనావసానే పఞ్చసతాపి ఉపాసకా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహింసూతి.

అతులఉపాసకవత్థు సత్తమం.