౪. కుమారకస్సపమాతుథేరీవత్థు

అత్తా హి అత్తనో నాథోతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో కుమారకస్సపత్థేరస్స మాతరం ఆరబ్భ కథేసి.

సా కిర రాజగహనగరే సేట్ఠిధీతా విఞ్ఞుతం పత్తకాలతో పట్ఠాయ పబ్బజ్జం యాచి. అథ సా పునప్పునం యాచమానాపి మాతాపితూనం సన్తికా పబ్బజ్జం అలభిత్వా వయప్పత్తా పతికులం గన్త్వా పతిదేవతా హుత్వా అగారం అజ్ఝావసి. అథస్సా న చిరస్సేవ కుచ్ఛిస్మిం గబ్భో పతిట్ఠహి. సా గబ్భస్స పతిట్ఠితభావం అజానిత్వావ సామికం ఆరాధేత్వా పబ్బజ్జం యాచి. అథ నం సో మహన్తేన సక్కారేన భిక్ఖునుపస్సయం నేత్వా అజానన్తో దేవదత్తపక్ఖికానం భిక్ఖునీనం సన్తికే పబ్బాజేసి. అపరేన సమయేన భిక్ఖునియో తస్సా గబ్భినిభావం ఞత్వా తాహి ‘‘కిం ఇద’’న్తి వుత్తా నాహం, అయ్యే, జానామి ‘‘కిమేతం’’, సీలం వత మే అరోగమేవాతి. భిక్ఖునియో తం దేవదత్తస్స సన్తికం నేత్వా ‘‘అయం భిక్ఖునీ సద్ధాపబ్బజితా, ఇమిస్సా మయం గబ్భస్స పతిట్ఠితభావం జానామ, కాలం న జానామ, కిం దాని కరోమా’’తి పుచ్ఛింసు. దేవదత్తో ‘‘మా మయ్హం ఓవాదకారికానం భిక్ఖునీనం అయసో ఉప్పజ్జతూ’’తి ఏత్తకమేవ చిన్తేత్వా ‘‘ఉప్పబ్బాజేథ న’’న్తి ఆహ. తం సుత్వా సా దహరా మా మం, అయ్యే, నాసేథ, నాహం దేవదత్తం ఉద్దిస్స పబ్బజితా, ఏథ, మం సత్థు సన్తికం జేతవనం నేథాతి. తా తం ఆదాయ జేతవనం గన్త్వా సత్థు ఆరోచేసుం. సత్థా ‘‘తస్సా గిహికాలే గబ్భో పతిట్ఠితో’’తి జానన్తోపి పరవాదమోచనత్థం రాజానం పసేనదికోసలం మహాఅనాథపిణ్డికం చూళఅనాథపిణ్డికం విసాఖాఉపాసికం అఞ్ఞాని చ మహాకులాని పక్కోసాపేత్వా ఉపాలిత్థేరం ఆణాపేసి – ‘‘గచ్ఛ, ఇమిస్సా దహరాయ భిక్ఖునియా చతుపరిసమజ్ఝే కమ్మం పరిసోధేహీ’’తి. థేరో రఞ్ఞో పురతో విసాఖం పక్కోసాపేత్వా తం అధికరణం పటిచ్ఛాపేసి. సా సాణిపాకారం పరిక్ఖిపాపేత్వా అన్తోసాణియం తస్సా హత్థపాదనాభిఉదరపరియోసానాని ఓలోకేత్వా మాసదివసే సమానేత్వా ‘‘గిహిభావే ఇమాయ గబ్భో లద్ధో’’తి ఞత్వా థేరస్స తమత్థం ఆరోచేసి. అథస్సా థేరో పరిసమజ్ఝే పరిసుద్ధభావం పతిట్ఠాపేసి. సా అపరేన సమయేన పదుముత్తరబుద్ధస్స పాదమూలే పత్థితపత్థనం మహానుభావం పుత్తం విజాయి.

అథేకదివసం రాజా భిక్ఖునుపస్సయసమీపేన గచ్ఛన్తో దారకసద్దం సుత్వా ‘‘కిం ఇద’’న్తి పుచ్ఛిత్వా, ‘‘దేవ, ఏకిస్సా భిక్ఖునియా పుత్తో జాతో, తస్సేస సద్దో’’తి వుత్తే తం కుమారం అత్తనో ఘరం నేత్వా ధాతీనం అదాసి. నామగ్గహణదివసే చస్స కస్సపోతి నామం కత్వా కుమారపరిహారేన వడ్ఢితత్తా కుమారకస్సపోతి సఞ్జానింసు. సో కీళామణ్డలే దారకే పహరిత్వా ‘‘నిమ్మాతాపితికేనమ్హా పహటా’’తి వుత్తే రాజానం ఉపసఙ్కమిత్వా, ‘‘దేవ, మం ‘నిమ్మాతాపితికో’తి వదన్తి, మాతరం మే ఆచిక్ఖథా’’తి పుచ్ఛిత్వా రఞ్ఞా ధాతియో దస్సేత్వా ‘‘ఇమా తే మాతరో’’తి వుత్తే ‘‘న ఏత్తికా మే మాతరో, ఏకాయ మే మాతరా భవితబ్బం, తం మే ఆచిక్ఖథా’’తి ఆహ. రాజా ‘‘న సక్కా ఇమం వఞ్చేతు’’న్తి చిన్తేత్వా, తాత, తవ మాతా భిక్ఖునీ, త్వం మయా భిక్ఖునుపస్సయా ఆనీతోతి. సో తావతకేనేవ సముప్పన్నసంవేగో హుత్వా, ‘‘తాత, పబ్బాజేథ మ’’న్తి ఆహ. రాజా ‘‘సాధు, తాతా’’తి తం మహన్తేన సక్కారేన సత్థు సన్తికే పబ్బాజేసి. సో లద్ధూపసమ్పదో కుమారకస్సపత్థేరోతి పఞ్ఞాయి. సో సత్థు సన్తికే కమ్మట్ఠానం గహేత్వా అరఞ్ఞం పవిసిత్వా వాయమిత్వా విసేసం నిబ్బత్తేతుం అసక్కోన్తో ‘‘పున కమ్మట్ఠానం విసేసేత్వా గహేస్సామీ’’తి సత్థు సన్తికం గన్త్వా అన్ధవనే విహాసి.

అథ నం కస్సపబుద్ధకాలే ఏకతో సమణధమ్మం కత్వా అనాగామిఫలం పత్వా బ్రహ్మలోకే నిబ్బత్తభిక్ఖు బ్రహ్మలోకతో ఆగన్త్వా పన్నరస పఞ్హే పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమే పఞ్హే ఠపేత్వా సత్థారం అఞ్ఞో బ్యాకాతుం సమత్థో నామ నత్థి, గచ్ఛ, సత్థు సన్తికే ఇమేసం అత్థం ఉగ్గణ్హా’’తి ఉయ్యోజేసి. సో తథా కత్వా పఞ్హవిస్సజ్జనావసానే అరహత్తం పాపుణి. తస్స పన నిక్ఖన్తదివసతో పట్ఠాయ ద్వాదస వస్సాని మాతుభిక్ఖునియా అక్ఖీహి అస్సూని పవత్తింసు. సా పుత్తవియోగదుక్ఖితా అస్సుతిన్తేనేవ ముఖేన భిక్ఖాయ చరమానా అన్తరవీథియం థేరం దిస్వావ, ‘‘పుత్త, పుత్తా’’తి విరవన్తీ తం గణ్హితుం ఉపధావమానా పరివత్తిత్వా పతి. సా థనేహి ఖీరం ముఞ్చన్తేహి ఉట్ఠహిత్వా అల్లచీవరా గన్త్వా థేరం గణ్హి. సో చిన్తేసి – ‘‘సచాయం మమ సన్తికా మధురవచనం లభిస్సతి, వినస్సిస్సతి. థద్ధమేవ కత్వా ఇమాయ సద్ధిం సల్లపిస్సామీ’’తి. అథ నం ఆహ – ‘‘కిం కరోన్తీ విచరసి, సినేహమత్తమ్పి ఛిన్దితుం న సక్కోసీ’’తి. సా ‘‘అహో కక్ఖళా థేరస్స కథా’’తి చిన్తేత్వా ‘‘కిం వదేసి, తాతా’’తి వత్వా పునపి తేన తథేవ వుత్తా చిన్తేసి – ‘‘అహం ఇమస్స కారణా ద్వాదస వస్సాని అస్సూని సన్ధారేతుం న సక్కోమి, అయం పనేవం థద్ధహదయో, కిం మే ఇమినా’’తి పుత్తసినేహం ఛిన్దిత్వా తందివసమేవ అరహత్తం పాపుణి.

అపరేన సమయేన ధమ్మసభాయం కథం సముట్ఠాపేసుం – ‘‘ఆవుసో, దేవదత్తేన ఏవం ఉపనిస్సయసమ్పన్నో కుమారకస్సపో చ థేరీ చ నాసితా, సత్థా పన తేసం పతిట్ఠా జాతో, అహో బుద్ధా నామ లోకానుకమ్పకా’’తి. సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమాయ నామా’’తి వుత్తే ‘‘న, భిక్ఖవే, ఇదానేవ అహం ఇమేసం పచ్చయో పతిట్ఠా జాతో, పుబ్బేపి నేసం అహం పతిట్ఠా అహోసింయేవా’’తి వత్వా –

‘‘నిగ్రోధమేవ సేవేయ్య, న సాఖముపసంవసే;

నిగ్రోధస్మిం మతం సేయ్యో, యఞ్చే సాఖస్మి జీవిత’’న్తి. (జా. ౧.౧.౧౨; ౧.౧౦.౮౧) –

ఇమం నిగ్రోధజాతకం విత్థారేన కథేత్వా ‘‘తదా సాఖమిగో దేవదత్తో అహోసి, పరిసాపిస్స దేవదత్తపరిసా, వారప్పత్తా మిగధేను థేరీ అహోసి, పుత్తో కుమారకస్సపో, గబ్భినీమిగియా జీవితం పరిచ్చజిత్వా గతో నిగ్రోధమిగరాజా పన అహమేవా’’తి జాతకం సమోధానేత్వా పుత్తసినేహం ఛిన్దిత్వా థేరియా అత్తనావ అత్తనో పతిట్ఠానకతభావం పకాసేన్తో, ‘‘భిక్ఖవే, యస్మా పరస్స అత్తని ఠితేన సగ్గపరాయణేన వా మగ్గపరాయణేన వా భవితుం న సక్కా, తస్మా అత్తావ అత్తనో నాథో, పరో కిం కరిస్సతీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౧౬౦. ‘‘అత్తా హి అత్తనో నాథో, కో హి నాథో పరో సియా;

అత్తనా హి సుదన్తేన, నాథం లభతి దుల్లభ’’న్తి.

తత్థ నాథోతి పతిట్ఠా. ఇదం వుత్తం హోతి – యస్మా అత్తని ఠితేన అత్తసమ్పన్నేన కుసలం కత్వా సగ్గం వా పాపుణితుం, మగ్గం వా భావేతుం, ఫలం వా సచ్ఛికాతుం సక్కా. తస్మా హి అత్తావ అత్తనో పతిట్ఠా హోతి, పరో కో నామ కస్స పతిట్ఠా సియా. అత్తనా ఏవ హి సుదన్తేన నిబ్బిసేవనేన అరహత్తఫలసఙ్ఖాతం దుల్లభం నాథం లభతి. అరహత్తఞ్హి సన్ధాయ ఇధ ‘‘నాథం లభతి దుల్లభ’’న్తి వుత్తం.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

కుమారకస్సపమాతుథేరీవత్థు చతుత్థం.