౨. ఉపనన్దసక్యపుత్తత్థేరవత్థు

అత్తానమేవ పఠమన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో ఉపనన్దం సక్యపుత్తం ఆరబ్భ కథేసి.

సో కిర థేరో ధమ్మకథం కథేతుం ఛేకో. తస్స అప్పిచ్ఛతాదిపటిసంయుత్తం ధమ్మకథం సుత్వా బహూ భిక్ఖు తం తిచీవరేహి పూజేత్వా ధుతఙ్గాని సమాదియింసు. తేహి విస్సట్ఠపరిక్ఖారే సోయేవ గణ్హి. సో ఏకస్మిం అన్తోవస్సే ఉపకట్ఠే జనపదం అగమాసి. అథ నం ఏకస్మిం విహారే దహరసామణేరా ధమ్మకథికపేమేన, ‘‘భన్తే, ఇధ వస్సం ఉపేథా’’తి వదింసు. ‘‘ఇధ కిత్తకం వస్సావాసికం లబ్భతీ’’తి పుచ్ఛిత్వా తేహి ‘‘ఏకేకో సాటకో’’తి వుత్తే తత్థ ఉపాహనా ఠపేత్వా అఞ్ఞం విహారం అగమాసి. దుతియం విహారం గన్త్వా ‘‘ఇధ కిం లబ్భతీ’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ద్వే సాటకా’’తి వుత్తే కత్తరయట్ఠిం ఠపేసి. తతియం విహారం గన్త్వా ‘‘ఇధ కిం లబ్భతీ’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘తయో సాటకా’’తి వుత్తే తత్థ ఉదకతుమ్బం ఠపేసి. చతుత్థం విహారం గన్త్వా ‘‘ఇధ కిం లబ్భతీ’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘చత్తారో సాటకా’’తి వుత్తే ‘‘సాధు ఇధ వసిస్సామీ’’తి తత్థ వస్సం ఉపగన్త్వా గహట్ఠానఞ్చేవ భిక్ఖూనఞ్చ ధమ్మకథం కథేసి. తే నం బహూహి వత్థేహి చేవ చీవరేహి చ పూజేసుం. సో వుట్ఠవస్సో ఇతరేసుపి విహారేసు సాసనం పేసేత్వా ‘‘మయా పరిక్ఖారస్స ఠపితత్తా వస్సావాసికం లద్ధబ్బం, తం మే పహిణన్తూ’’తి సబ్బం ఆహరాపేత్వా యానకం పూరేత్వా పాయాసి.

అథేకస్మిం విహారే ద్వే దహరభిక్ఖూ ద్వే సాటకే ఏకఞ్చ కమ్బలం లభిత్వా ‘‘తుయ్హం సాటకా హోన్తు, మయ్హం కమ్బలో’’తి భాజేతుం అసక్కోన్తా మగ్గసమీపే నిసీదిత్వా వివదన్తి. తే తం థేరం ఆగచ్ఛన్తం దిస్వా, ‘‘భన్తే, తుమ్హే నో భాజేత్వా దేథా’’తి వదింసు. తుమ్హేయేవ భాజేథాతి. న సక్కోమ, భన్తే, తుమ్హేయేవ నో భాజేత్వా దేథాతి. తేన హి మమ వచనే ఠస్సథాతి. ఆమ, ఠస్సామాతి. ‘‘తేన హి సాధూ’’తి తేసం ద్వే సాటకే దత్వా ‘‘అయం ధమ్మకథం కథేన్తానం అమ్హాకం పారుపనారహో’’తి మహగ్ఘం కమ్బలం ఆదాయ పక్కామి. దహరభిక్ఖూ విప్పటిసారినో హుత్వా సత్థు సన్తికం గన్త్వా తమత్థం ఆరోచేసుం. సత్థా ‘‘న, భిక్ఖవే, ఇదానేవ తుమ్హాకం సన్తకం గహేత్వా తుమ్హే విప్పటిసారినో కరోతి, పుబ్బేపి అకాసియేవా’’తి వత్వా అతీతం ఆహరి –

అతీతస్మిం అనుతీరచారీ చ గమ్భీరచారీ చాతి ద్వే ఉద్దా మహన్తం రోహితమచ్ఛం లభిత్వా ‘‘మయ్హం సీసం హోతు, తవ నఙ్గుట్ఠ’’న్తి వివాదాపన్నా భాజేతుం అసక్కోన్తా ఏకం సిఙ్గాలం దిస్వా ఆహంసు – ‘‘మాతుల, ఇమం నో భాజేత్వా దేహీ’’తి. అహం రఞ్ఞా వినిచ్ఛయట్ఠానే ఠపితో, తత్థ చిరం నిసీదిత్వా జఙ్ఘవిహారత్థాయ ఆగతోమ్హి, ఇదాని మే ఓకాసో నత్థీతి. మాతుల, మా ఏవం కరోథ, భాజేత్వా ఏవ నో దేథాతి. మమ వచనే ఠస్సథాతి. ఠస్సామ, మాతులాతి. ‘‘తేన హి సాధూ’’తి సో సీసం ఛిన్దిత్వా ఏకమన్తే అకాసి, నఙ్గుట్ఠం ఏకమన్తే. కత్వా చ పన, ‘‘తాతా, యేన వో అనుతీరే చరితం, సో నఙ్గుట్ఠం గణ్హాతు. యేన గమ్భీరే చరితం, తస్స సీసం హోతు. అయం పన మజ్ఝిమో ఖణ్డో మమ వినిచ్ఛయధమ్మే ఠితస్స భవిస్సతీ’’తి తే సఞ్ఞాపేన్తో –

‘‘అనుతీరచారి నఙ్గుట్ఠం, సీసం గమ్భీరచారినో;

అచ్చాయం మజ్ఝిమో ఖణ్డో, ధమ్మట్ఠస్స భవిస్సతీ’’తి. (జా. ౧.౭.౩౩) –

ఇమం గాథం వత్వా మజ్ఝిమఖణ్డం ఆదాయ పక్కామి. తేపి విప్పటిసారినో తం ఓలోకేత్వా అట్ఠంసు.

సత్థా ఇమం అతీతం దస్సేత్వా ‘‘ఏవమేస అతీతేపి తుమ్హే విప్పటిసారినో అకాసియేవా’’తి తే భిక్ఖూ సఞ్ఞాపేత్వా ఉపనన్దం గరహన్తో, ‘‘భిక్ఖవే, పరం ఓవదన్తేన నామ పఠమమేవ అత్తా పతిరూపే పతిట్ఠాపేతబ్బో’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౧౫౮. ‘‘అత్తానమేవ పఠమం, పతిరూపే నివేసయే;

అథఞ్ఞమనుసాసేయ్య, న కిలిస్సేయ్య పణ్డితో’’తి.

తత్థ పతిరూపే నివేసయేతి అనుచ్ఛవికే గుణే పతిట్ఠాపేయ్య. ఇదం వుత్తం హోతి – యో అప్పిచ్ఛతాదిగుణేహి వా అరియవంసపటిపదాదీహి వా పరం అనుసాసితుకామో, సో అత్తానమేవ పఠమం తస్మిం గుణే పతిట్ఠాపేయ్య. ఏవం పతిట్ఠాపేత్వా అథఞ్ఞం తేహి గుణేహి అనుసాసేయ్య. అత్తానఞ్హి తత్థ అనివేసేత్వా కేవలం పరమేవ అనుసాసమానో పరతో నిన్దం లభిత్వా కిలిస్సతి నామ, తత్థ అత్తానం నివేసేత్వా అనుసాసమానో పరతో పసంసం లభతి, తస్మా న కిలిస్సతి నామ. ఏవం కరోన్తో పణ్డితో న కిలిస్సేయ్యాతి.

దేసనావసానే తే భిక్ఖూ సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహింసు, మహాజనస్సాపి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

ఉపనన్దసక్యపుత్తత్థేరవత్థు దుతియం.