౯. మహాధనసేట్ఠిపుత్తవత్థు

అచరిత్వాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా ఇసిపతనే మిగదాయే విహరన్తో మహాధనసేట్ఠిపుత్తం ఆరబ్భ కథేసి.

సో కిర బారాణసియం అసీతికోటివిభవే కులే నిబ్బత్తి. అథస్స మాతాపితరో చిన్తేసుం – ‘‘అమ్హాకం కులే మహాభోగక్ఖన్ధో, పుత్తస్స నో హత్థే ఠపేత్వా యథాసుఖం పరిభోగం కరిస్సామ, అఞ్ఞేన కమ్మేన కిచ్చం నత్థీ’’తి. తం నచ్చగీతవాదితమత్తమేవ సిక్ఖాపేసుం. తస్మింయేవ నగరే అఞ్ఞస్మిం అసీతికోటివిభవే కులే ఏకా ధీతాపి నిబ్బత్తి. తస్సాపి మాతాపితరో తథేవ చిన్తేత్వా తం నచ్చగీతవాదితమత్తమేవ సిక్ఖాపేసుం. తేసం వయప్పత్తానం ఆవాహవివాహో అహోసి. అథ నేసం అపరభాగే మాతాపితరో కాలమకంసు. ద్వేఅసీతికోటిధనం ఏకస్మింయేవ గేహే అహోసి. సేట్ఠిపుత్తో దివసస్స తిక్ఖత్తుం రఞ్ఞో ఉపట్ఠానం గచ్ఛతి. అథ తస్మిం నగరే ధుత్తా చిన్తేసుం – ‘‘సచాయం సేట్ఠిపుత్తో సురాసోణ్డో భవిస్సతి, అమ్హాకం ఫాసుకం భవిస్సతి, ఉగ్గణ్హాపేమ నం సురాసోణ్డభావ’’న్తి. తే సురం ఆదాయ ఖజ్జకమంసే చేవ లోణసక్ఖరా చ దుస్సన్తే బన్ధిత్వా మూలకన్దే గహేత్వా తస్స రాజకులతో ఆగచ్ఛన్తస్స మగ్గం ఓలోకయమానా నిసీదిత్వా తం ఆగచ్ఛన్తం దిస్వా సురం పివిత్వా లోణసక్ఖరం ముఖే ఖిపిత్వా మూలకన్దం డంసిత్వా ‘‘వస్ససతం జీవ సామి, సేట్ఠిపుత్త, తం నిస్సాయ మయం ఖాదనపివనసమత్థా భవేయ్యామా’’తి ఆహంసు. సో తేసం వచనం సుత్వా పచ్ఛతో ఆగచ్ఛన్తం చూళూపట్ఠాకం పుచ్ఛి – ‘‘కిం ఏతే పివన్తీ’’తి. ఏకం పానకం, సామీతి. మనాపజాతికం ఏతన్తి. సామి, ఇమస్మిం జీవలోకే ఇమినా సదిసం పాతబ్బయుత్తకం నామ నత్థీతి. సో ‘‘ఏవం సన్తే మయాపి పాతుం వట్టతీ’’తి థోకం థోకం ఆహరాపేత్వా పివతి. అథస్స నచిరస్సేవ తే ధుత్తా పివనభావం ఞత్వా తం పరివారయింసు. గచ్ఛన్తే కాలే పరివారో మహా అహోసి. సో సతేనపి సతద్వయేనపి సురం ఆహరాపేత్వా పివన్తో ఇమినా అనుక్కమేనేవ నిసిన్నట్ఠానాదీసు కహాపణరాసిం ఠపేత్వా సురం పివన్తో ‘‘ఇమినా మాలా ఆహరథ, ఇమినా గన్ధే, అయం జనో జుతే ఛేకో, అయం నచ్చే, అయం గీతే, అయం వాదితే. ఇమస్స సహస్సం దేథ, ఇమస్స ద్వే సహస్సానీ’’తి ఏవం వికిరన్తో నచిరస్సేవ అత్తనో సన్తకం అసీతికోటిధనం ఖేపేత్వా ‘‘ఖీణం తే, సామి, ధన’’న్తి వుత్తే కిం భరియాయ మే సన్తకం నత్థీతి. అత్థి, సామీతి. తేన హి తం ఆహరథాతి. తమ్పి తథేవ ఖేపేత్వా అనుపుబ్బేన ఖేత్తఆరాముయ్యానయోగ్గాదికమ్పి అన్తమసో భాజనభణ్డకమ్పి అత్థరణపావురణనిసీదనమ్పి సబ్బం అత్తనో సన్తకం విక్కిణిత్వా ఖాది. అథ నం మహల్లకకాలే యేహిస్స కులసన్తకం గేహం విక్కిణిత్వా గహితం, తే తం గేహా నీహరింసు. సో భరియం ఆదాయ పరజనస్స గేహభిత్తిం నిస్సాయ వసన్తో కపాలఖణ్డం ఆదాయ భిక్ఖాయ చరిత్వా జనస్స ఉచ్ఛిట్ఠకం భుఞ్జితుం ఆరభి.

అథ నం ఏకదివసం ఆసనసాలాయ ద్వారే ఠత్వా దహరసామణేరేహి దియ్యమానం ఉచ్ఛిట్ఠకభోజనం పటిగ్గణ్హన్తం దిస్వా సత్థా సితం పాత్వాకాసి. అథ నం ఆనన్దత్థేరో సితకారణం పుచ్ఛి. సత్థా సితకారణం కథేన్తో ‘‘పస్సానన్ద, ఇమం మహాధనసేట్ఠిపుత్తం ఇమస్మిం నగరే ద్వేఅసీతికోటిధనం ఖేపేత్వా భరియం ఆదాయ భిక్ఖాయ చరన్తం. సచే హి అయం పఠమవయే భోగే అఖేపేత్వా కమ్మన్తే పయోజయిస్స, ఇమస్మింయేవ నగరే అగ్గసేట్ఠి అభవిస్స. సచే పన నిక్ఖమిత్వా పబ్బజిస్స, అరహత్తం పాపుణిస్స, భరియాపిస్స అనాగామిఫలే పతిట్ఠహిస్స. సచే మజ్ఝిమవయే భోగే అఖేపేత్వా కమ్మన్తే పయోజయిస్స, దుతియసేట్ఠి అభవిస్స, నిక్ఖమిత్వా పబ్బజన్తో అనాగామీ అభవిస్స. భరియాపిస్స సకదాగామిఫలే పతిట్ఠహిస్స. సచే పచ్ఛిమవయే భోగే అఖేపేత్వా కమ్మన్తే పయోజయిస్స, తతియసేట్ఠి అభవిస్స, నిక్ఖమిత్వా పబ్బజన్తోపి సకదాగామీ అభవిస్స, భరియాపిస్స సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహిస్స. ఇదాని పనేస గిహిభోగతోపి పరిహీనో సామఞ్ఞతోపి. పరిహాయిత్వా చ పన సుక్ఖపల్లలే కోఞ్చసకుణో వియ జాతో’’తి వత్వా ఇమా గాథా అభాసి –

౧౫౫. ‘‘అచరిత్వా బ్రహ్మచరియం, అలద్ధా యోబ్బనే ధనం;

జిణ్ణకోఞ్చావ ఝాయన్తి, ఖీణమచ్ఛేవ పల్లలే.

౧౫౬. ‘‘అచరిత్వా బ్రహ్మచరియం, అలద్ధా యోబ్బనే ధనం;

సేన్తి చాపాతిఖీణావ, పురాణాని అనుత్థున’’న్తి.

తత్థ అచరిత్వాతి బ్రహ్మచరియవాసం అవసిత్వా. యోబ్బనేతి అనుప్పన్నే వా భోగే ఉప్పాదేతుం ఉప్పన్నే వా భోగే రక్ఖితుం సమత్థకాలే ధనమ్పి అలభిత్వా. ఖీణమచ్ఛేతి తే ఏవరూపా బాలా ఉదకస్స అభావా ఖీణమచ్ఛే పల్లలే పరిక్ఖీణపత్తా జిణ్ణకోఞ్చా వియ అవఝాయన్తి. ఇదం వుత్తం హోతి – పల్లలే ఉదకస్స అభావో వియ హి ఇమేసం వసనట్ఠానస్స అభావో, మచ్ఛానం ఖీణభావో వియ ఇమేసం భోగానం అభావో, ఖీణపత్తానం కోఞ్చానం ఉప్పతిత్వా గమనాభావో వియ ఇమేసం ఇదాని జలథలపథాదీహి భోగే సణ్ఠాపేతుం అసమత్థభావో. తస్మా తే ఖీణపత్తా కోఞ్చా వియ ఏత్థేవ బజ్ఝిత్వా అవఝాయన్తీతి. చాపాతిఖీణావాతి చాపతో అతిఖీణా, చాపా వినిముత్తాతి అత్థో. ఇదం వుత్తం హోతి – యథా చాపా వినిముత్తా సరా యథావేగం గన్త్వా పతితా, తం గహేత్వా ఉక్ఖిపన్తే అసతి తత్థేవ ఉపచికానం భత్తం హోన్తి, ఏవం ఇమేపి తయో వయే అతిక్కన్తా ఇదాని అత్తానం ఉద్ధరితుం అసమత్థతాయ మరణం ఉపగమిస్సన్తి. తేన వుత్తం – ‘‘సేన్తి చాపాతిఖీణావా’’తి. పురాణాని అనుత్థునన్తి ‘‘ఇతి అమ్హేహి ఖాదితం ఇతి పీత’’న్తి పుబ్బే కతాని ఖాదితపివితనచ్చగీతవాదితాదీని అనుత్థునన్తా సోచన్తా అనుసోచన్తా సేన్తీతి.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

మహాధనసేట్ఠిపుత్తవత్థు నవమం.

జరావగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఏకాదసమో వగ్గో.